Giới bình luận: Dự luật bảo vệ Pháp Luân Công là bước chuyển sang trừng phạt thực chất

Thượng viện Mỹ hôm thứ Hai (28/9) nhất trí thông qua dự luật bảo vệ Pháp Luân Công, nhắm vào những người tham gia cưỡng bức thu hoạch nội tạng. Giới bình luận gọi đây là bước chuyển sang trừng phạt thực chất.

Dự luật mang mã số S.4009, tên đầy đủ là Đạo luật Bảo vệ Pháp Luân Công và Nạn nhân Cưỡng bức Thu hoạch Nội tạng. Văn bản nhằm trừng phạt những người tham gia hoặc tiếp tay cho việc cưỡng bức thu hoạch nội tạng của học viên Pháp Luân Công và các tù nhân lương tâm khác tại Trung Quốc.

Bản của Thượng viện khác với bản Hạ viện đã thông qua trước đó, nên dự luật phải quay lại Hạ viện để biểu quyết thêm một lần, rồi mới trình lên Tổng thống ký ban hành.

Vision Times cho biết dự luật yêu cầu Chính phủ Mỹ điều tra cáo buộc Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) cưỡng bức thu hoạch nội tạng một cách có hệ thống đối với học viên Pháp Luân Công và các tù nhân lương tâm khác. Văn bản cũng lên án các hoạt động lấy và ghép nội tạng bất hợp pháp, cưỡng ép, không tự nguyện hoặc thiếu minh bạch, trong đó có việc cưỡng bức thu hoạch nội tạng của tù nhân lương tâm.

Trong vòng 180 ngày kể từ khi luật có hiệu lực, Tổng thống Mỹ phải nộp cho Quốc hội danh sách những người tham gia hoặc tiếp tay cho các hành vi này, và cập nhật danh sách hằng năm.

Những người có tên trong danh sách sẽ bị phong tỏa tài sản tại Mỹ, cấm giao dịch với cá nhân và tổ chức Mỹ, cấm nhập cảnh, hủy thị thực hoặc tư cách tạm tha nhập cảnh (parole), và mất tư cách hưởng các quyền lợi di trú. Bình luận viên thời sự Đường Tĩnh Viễn cho biết người vi phạm lệnh trừng phạt có thể bị phạt tù tới 20 năm và phạt tiền tới 1 triệu USD.

S.4009 được gộp từ hai dự luật mà Hạ viện đã thông qua trước đó: Đạo luật Bảo vệ Pháp Luân Công và một dự luật ngăn chặn nạn cưỡng bức thu hoạch nội tạng. Chuyên gia các vấn đề Trung Quốc Hoành Hà cho biết sau khi gộp, nhóm nạn nhân được mở rộng: ngoài học viên Pháp Luân Công, văn bản còn bao gồm người Duy Ngô Nhĩ và các tù nhân lương tâm khác.

Dự luật cũng định nghĩa rõ hơn thế nào là “cưỡng bức thu hoạch nội tạng”. Mọi trường hợp lấy nội tạng của một người mà không có sự đồng ý thực sự của họ, dù bằng cách lừa dối hay ép buộc, đều thuộc phạm vi này.

“Phạm vi thực ra khá rộng,” ông Hoành nói.

Hai đảng đồng thuận rõ rệt

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Ted Cruz ra tuyên bố sau khi dự luật được thông qua. Ông cho rằng ĐCSTQ tiếp tục nhắm vào học viên Pháp Luân Công thông qua ngành thu hoạch nội tạng do nhà nước hậu thuẫn, và những hành vi tàn bạo này là đòn tấn công vào tự do tôn giáo cùng các quyền cơ bản của con người.

Ông Cruz bày tỏ tự hào được hợp tác với Thượng nghị sĩ Dân chủ Jeff Merkley để thúc đẩy dự luật lưỡng đảng này. Ông kêu gọi các đồng nghiệp ở Hạ viện sớm thông qua để trình Tổng thống ký.

Ông Chu Tử Định, nhà bình luận thời sự có lượng người theo dõi lớn trên mạng xã hội, cho biết dự luật được thượng nghị sĩ của cả hai đảng cùng đồng bảo trợ. Ông cho rằng tại Thượng viện, các dự luật nhân quyền như vậy một khi được đưa vào chương trình nghị sự thì hầu như không gặp phản đối.

Hạ viện có kịp thông qua trong năm 2026?

Các nhà bình luận đều lạc quan về triển vọng của dự luật tại Hạ viện. Ông Hoành cho rằng khả năng dự luật vượt qua Hạ viện là “rất lớn”, vì văn bản vốn gộp từ hai dự luật Hạ viện đã thông qua, lại được Thượng viện nhất trí tán thành.

Tuy nhiên, ông Chu lưu ý thời gian là một biến số.

Quốc hội Mỹ làm việc theo từng khóa họp. Dự luật nào chưa hoàn tất mọi thủ tục lập pháp trong một khóa họp sẽ bị hủy và phải nộp lại từ đầu. Khi bầu cử giữa kỳ đang đến gần, nhiều nghị sĩ về khu vực bầu cử vận động ngay từ thứ Năm, thứ Sáu hằng tuần. Vì vậy, chưa rõ Hạ viện có kịp đưa dự luật vào chương trình nghị sự trước cuối năm 2026 hay không.

Ông Chu nói nếu không kịp trong năm 2026 thì việc thông qua vào năm 2027 cũng “không có vấn đề gì lớn”. Hạ viện từng thông qua các dự luật liên quan vào năm 2024 và 2025. Trong đó, dự luật do Dân biểu Scott Perry của bang Pennsylvania đề xuất đã bị gác lại vì Thượng viện không kịp xem xét.

Dự luật được Thượng viện thông qua ngay sau khi lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình kết thúc chuyến thăm Mỹ. Ông Đường cho rằng Quốc hội có thể đã chờ chuyến thăm kết thúc mới xếp lịch biểu quyết, và thời điểm này phản ánh cách nhìn của giới chính trị Mỹ về ĐCSTQ đã thay đổi sâu sắc.

Ông Chu thì nhận định cách nhìn của xã hội Mỹ về ĐCSTQ đã thay đổi rất nhiều sau phong trào phản đối dự luật dẫn độ ở Hồng Kông năm 2019–2020 và dịch COVID-19. Hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đã có chung quan điểm về vấn đề này.

Từ nghị quyết đến đạo luật có tính ràng buộc

Nhiều nhà bình luận nhấn mạnh dự luật này khác với những lần trước. Ông Hoành chỉ ra rằng Quốc hội Mỹ đã ít nhất 4 lần thông qua các nghị quyết liên quan đến bảo vệ Pháp Luân Công, nhưng nghị quyết không có hiệu lực thực thi, còn dự luật một khi có hiệu lực sẽ là luật mang tính ràng buộc.

Theo ông, cáo buộc cưỡng bức thu hoạch nội tạng xuất hiện lần đầu năm 2006, khi nhân chứng Annie công bố lời khai. Tính đến năm 2026 đã tròn 20 năm, và suốt thời gian đó, các báo cáo của Ủy ban Điều hành Quốc hội Mỹ về Trung Quốc (CECC) đã nhiều lần đề cập vấn đề này.

Ông Đường gọi việc Thượng viện thông qua S.4009 là một dấu mốc, vì dự luật lần đầu tiên biến những lời lên án về đạo đức suốt nhiều năm thành trừng phạt thực chất. Cụ thể, những người có tên trong danh sách sẽ bị phong tỏa tài sản, cấm nhập cảnh, còn người vi phạm lệnh trừng phạt có thể lĩnh án tù tới 20 năm.

Ông nói thêm, dự luật còn yêu cầu Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ nộp báo cáo đánh giá trong vòng 180 ngày. Báo cáo đó, theo ông, phải làm rõ quy mô cưỡng bức thu hoạch nội tạng cùng các bệnh viện, bác sĩ, quan chức liên quan, và xác định hành vi này có cấu thành tội diệt chủng, tội ác chống lại loài người hay không. Ông cũng cho biết các tổ chức y tế, nghiên cứu và tài chính của Mỹ sẽ bị cấm có quan hệ tiền bạc, học thuật hay kỹ thuật với những bệnh viện, doanh nghiệp liên quan.

Ông cho rằng đối tượng bị trừng phạt sẽ gồm cả những người trực tiếp thi hành trong Ủy ban Chính trị – Pháp luật (Chính pháp), hệ thống Phòng 610, trại tạm giam và nhà tù, và nhấn mạnh “thi hành lệnh cấp trên” sẽ không còn là cái cớ. Ông còn dự đoán dự luật sẽ tạo hiệu ứng domino tại Canada, Liên minh châu Âu, Úc và các nơi khác. Theo ông, tội ác này liên quan đến tất cả mọi người.

Với ông Hoành, ý nghĩa của dự luật nằm ở chỗ huy động nguồn lực quốc gia để điều tra và trừng phạt. Trước đây, việc điều tra chủ yếu do giới dân sự đảm nhận, nên rất khó thu thập chứng cứ và cũng không thể thực thi pháp luật. Khi Chính phủ Mỹ vào cuộc, các cơ quan liên quan sẽ hợp tác tích cực hơn nhiều.

Ông Hoành cũng nhắc đến việc trong những năm gần đây, một số bác sĩ Trung Quốc bị nghi tham gia cưỡng bức thu hoạch nội tạng vẫn sang Mỹ dự các hội nghị quốc tế về ghép tạng. Khi dự luật có hiệu lực và được thi hành, những trường hợp như vậy sẽ khó xảy ra nữa.

Nói về tác động đối với ĐCSTQ, ông Chu cho rằng chính quyền này “mềm nắn rắn buông”. Khi cộng đồng quốc tế chú ý và thu thập hồ sơ về thủ phạm, ĐCSTQ sẽ phải dè chừng khi tiến hành bức hại. Ông Đường cũng nhận định động thái này sẽ răn đe những người thuộc hệ thống chính pháp và nhân viên y tế tham gia bức hại.

Truy cứu trách nhiệm đến từng cá nhân

Nhà kinh tế học Lý Hằng Thanh (Li Hengqing), Giám đốc Viện Nghiên cứu Thông tin và Chiến lược Mỹ, cũng cho rằng S.4009 khác với những văn bản chỉ dừng ở mức lên án, vì dự luật có một khung truy cứu trách nhiệm “có thể vận hành”. “Đây thực sự là một dự luật ‘có răng’, khác rất xa các nghị quyết mang tính lên án trước đây,” ông nói với Epoch Times.

Trong cuộc phỏng vấn, ông Lý nhiều lần nhấn mạnh rằng trước đây, khi nói đến bức hại, những người liên quan có thể thoái thác trách nhiệm với lý do “chỉ thi hành mệnh lệnh”, “chỉ là kẻ a tòng” hay “chỉ bị ép tham gia”. Ông giải thích, cơ chế trừng phạt cá nhân sẽ quy trách nhiệm cho từng người cụ thể, và ngay cả người tự nhận chỉ đi theo hay bị ép buộc cũng có thể bị truy cứu.

Với ông, những người từng tham gia cưỡng bức thu hoạch nội tạng, từ quan chức, người quản lý bệnh viện, bác sĩ, công an, nhân viên ngành tư pháp đến cai ngục, đều là “kẻ tiếp tay”. “Bất kỳ ai tham gia trong chuỗi này cũng khó thoát lưới pháp luật,” ông nói. Dự luật, theo ông, không truy cứu “ai chịu trách nhiệm” mà truy cứu “ai đã tham gia”. Ông lưu ý, nếu cơ chế truy cứu bao trùm mọi mắt xích trong chuỗi cưỡng bức thu hoạch và cấy ghép nội tạng, những người liên quan sẽ phải cân nhắc lại hậu quả pháp lý từ hành vi của mình.

Ông Lý nhận định các ban ngành của ĐCSTQ, nhất là người phát ngôn Bộ Ngoại giao, vốn quen nói dối, nhưng khi đòn trừng phạt giáng xuống, họ sẽ cảm thấy áp lực. Ông còn nhắc đến khả năng lệnh trừng phạt tạo sức ép lên gia đình và các mối quan hệ xã hội của những người bị trừng phạt: người thân, con cháu sẽ biết những việc tàn ác họ đã làm, và chính họ cũng sẽ bị lên án. “Họ cũng sẽ sợ hãi, xấu hổ vì những hành vi tàn bạo của mình,” ông nói, và cho rằng đó chính là điều dự luật muốn đạt được.

Ở tầm quốc tế, ông cho rằng có cơ hội hình thành một mạng lưới truy cứu trách nhiệm, vì cưỡng bức thu hoạch nội tạng là tội ác quá ghê rợn. Truy cứu tội ác ấy, theo ông, là “thay trời hành đạo” và sẽ được các nước, các cá nhân ở phương Tây ủng hộ. Ông lấy ví dụ việc truy cứu tội ác của Đức Quốc xã sau Thế chiến II: thủ phạm dù đã cao tuổi cũng không nên vì thế mà được miễn truy cứu.

Ông Lý chỉ ra rằng với người dân Trung Quốc, dự luật đánh dấu bước chuyển từ “nhà nước bị lên án” sang “người chịu trách nhiệm cụ thể bị truy cứu”. Ông cho rằng khi việc cưỡng bức thu hoạch nội tạng mà ĐCSTQ phủ nhận suốt nhiều năm đi vào một dự luật điều tra và trừng phạt chính thức của Mỹ, người dân Trung Quốc sẽ nhìn nhận lại chế độ này. Họ sẽ nhận ra, hóa ra ĐCSTQ đã gây ra những hành vi tàn bạo chống lại loài người như thế.

Từ lập trường của mình, ông bày tỏ rằng phương Tây không nên tiếp tục thỏa hiệp hay giao thương với một chính quyền như vậy: “Chế độ này lẽ ra đã phải chết từ lâu”.

Ông cũng cho rằng việc Thượng viện Mỹ nhất trí thông qua dự luật có phần liên quan đến cuộc trò chuyện giữa ông Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin dịp lễ duyệt binh của ĐCSTQ ngày 3/9/2025. Khi đó, ông Putin nói nội tạng người có thể được ghép liên tục, còn ông Tập đáp rằng trong thế kỷ này con người có cơ hội sống tới 150 tuổi. Ông Lý nói câu chuyện ấy “cho cả thế giới thấy bộ mặt xấu xa của một nhà độc tài”.

Cần sớm có luật về đàn áp xuyên quốc gia

Các ông Đường, Hoành và Chu cũng đề cập việc ĐCSTQ tiến hành “đàn áp xuyên quốc gia” ở hải ngoại. Ông Chu chỉ ra rằng dự luật chủ yếu nhắm vào những người tham gia bức hại tại Trung Quốc Đại Lục, nên khó thay đổi tình hình ở hải ngoại trong ngắn hạn.

Ông nhắc đến việc học viên Pháp Luân Công bị hành hung khi biểu tình ở Washington phản đối chuyến thăm Mỹ của ông Tập. Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) vẫn theo dõi các hoạt động của ĐCSTQ tại Mỹ, nhưng Mỹ là nhà nước pháp quyền, nên từng vụ việc phải được khởi tố theo luật hiện hành.

Ông Hoành cho biết ở cấp liên bang, Mỹ hiện chưa có luật chuyên về chống đàn áp xuyên quốc gia, mới chỉ có bang Texas ban hành luật liên quan vào năm 2025. Vì vậy, các vụ hành hung và những việc tương tự chỉ có thể xử lý theo các tội danh như gây thương tích, tấn công.

Ông cho rằng Mỹ cần sớm có luật liên bang về vấn đề này, trong khi một số nước khác cũng còn thiếu luật tương tự. Úc từng tham khảo Đạo luật Đăng ký Đại diện Nước ngoài của Mỹ khi soạn luật riêng. Ông dự đoán luật của Mỹ sẽ được các nước tự do khác noi theo.

Số liệu của Minh Huệ Net (Minghui.org) cho thấy từ tháng 3 đến tháng 4/2026, ít nhất 787 học viên Pháp Luân Công tại Trung Quốc Đại Lục đã bị sách nhiễu hoặc bắt cóc. Chính quyền ĐCSTQ từ trước đến nay luôn phủ nhận việc cưỡng bức thu hoạch nội tạng, khẳng định nội tạng có nguồn gốc hợp pháp.

Diễn biến tiếp theo của dự luật phụ thuộc vào việc Hạ viện có đưa văn bản ra biểu quyết trong khóa họp hiện tại hay không.