Học sinh ở Giang Tây, Trung Quốc năm 2018. (Ảnh: Humphery/ Shutterstock)
Trung Quốc muốn đến năm 2030 mọi học sinh đều có hiểu biết về trí tuệ nhân tạo (AI). Gần một nửa số tỉnh, thành đã ban hành kế hoạch bắt buộc, trong đó Thượng Hải yêu cầu mỗi khối lớp dành ít nhất 30 giờ mỗi năm để dạy kỹ năng AI.
Hướng dẫn chung hiện nay về giáo dục AI yêu cầu học sinh nắm các khái niệm cơ bản trong những năm đầu đi học. Càng lên lớp trên, các em càng phải biết vận dụng công cụ nâng cao và kỹ năng tư duy phản biện vào những dự án phức tạp, hãng tin Reuters cho biết trong bài điều tra đăng hôm thứ Hai (16/11). Bài điều tra dựa trên các chuyến thăm trường, cuộc phỏng vấn hơn chục nhà giáo dục, phụ huynh, chuyên gia, cùng hơn 100 bài nghiên cứu và hồ sơ mua sắm của chính quyền.
Với gần 200 triệu học sinh tiểu học và trung học, Trung Quốc đang ngày càng đưa AI vào giảng dạy trên khắp cả nước.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tuyên bố giáo dục AI là nền tảng của cải cách. Trong khi đó, Mỹ dựa vào các hướng dẫn phân tán, không có tính ràng buộc, và thiếu cả ngân sách riêng lẫn tiêu chuẩn giáo viên ở cấp bang, theo báo cáo AI Index 2026 của Đại học Stanford mà Reuters dẫn lại.
Trong các kế hoạch “AI+ giáo dục” cấp tỉnh, Thượng Hải quy định mỗi khối lớp phải học kỹ năng AI ít nhất 30 giờ mỗi năm. Chính quyền thành phố Bắc Kinh có kế hoạch đưa AI vào việc theo dõi sức khỏe học sinh và lập 100 trường thí điểm AI. Một số địa phương như Ninh Hạ và Cam Túc dự định đến năm 2027 đưa hiểu biết về AI trực tiếp vào các kỳ thi tuyển sinh quan trọng.
Các kế hoạch này cũng cho thấy AI được dùng trong lớp học không chỉ để dạy lập trình hay kèm học. Quý Châu đang đưa công nghệ nhận diện khuôn mặt và phân tích hành vi bằng AI vào lớp học, còn Thượng Hải triển khai hệ thống theo dõi sức khỏe tinh thần và thể chất.
Tại Vân Nam, 14.000 phòng học sẽ được ghi hình bài giảng để AI phân tích.
Từ năm 2024, Bộ Giáo dục Trung Quốc đã khuyến khích các trường mở môn học AI, đào tạo giáo viên và triển khai chương trình thí điểm. Học sinh tiểu học được làm quen với các công cụ AI cơ bản. Học sinh các lớp trên tìm hiểu cách hệ thống AI vận hành và áp dụng chúng vào những dự án ngày càng phức tạp.
Bài điều tra rà soát hơn 100 hồ sơ mua sắm và ghi nhận trong năm qua, chính quyền đã cam kết chi ít nhất 31 triệu USD cho thiết bị lớp học AI, đào tạo và nền tảng giảng dạy. Công ty tư vấn iResearch ước tính chi tiêu cho số hóa giáo dục ở Trung Quốc năm 2025 ở mức gần 83 tỷ USD. Riêng trong mua sắm cho giáo dục AI, các dự án AI tạo sinh chiếm 46% giá trị.
Bộ Giáo dục Trung Quốc không trả lời đề nghị bình luận.
Tại Beijing New Talent Academy, một trường tư hàng đầu ở Bắc Kinh, một học sinh 13 tuổi đã dùng AI tạo ra hơn 200 ứng dụng, trong đó có nền tảng nộp bài tập và chợ mua bán đồ cũ. Cậu trình bày ý tưởng trước các nhà đầu tư thực thụ, thần tượng Elon Musk và mong trở thành nhà khoa học máy tính.
“Trước đây, nếu ở nhà không giải được bài, em phải gọi cho thầy cô, khiến thầy cô thêm việc. Giờ em chỉ cần nhờ AI giúp em học tốt hơn. Hiệu quả học tập của em tăng lên rõ rệt”, cậu nói.
Trường nội trú này rộng 12 ha, thu học phí 39.000 USD mỗi năm và có hơn 2.000 học sinh. Các bạn cùng trường lập trình cho robot hình người đá bóng, tham gia các lớp học lập trình và tập luyện trên thiết bị mô phỏng bay. Áp phích khắp khuôn viên khuyến khích học sinh “tạo ra một thế giới ảo trong 5 phút bằng vibe coding AI”, tức lập trình bằng cách mô tả ý tưởng cho AI viết mã.
Trường tự xây dựng chương trình học về đổi mới số, gồm AI, robot và lập trình. Trường cũng phát triển một mô hình AI dùng trong lớp học, kết hợp tính năng của các hệ thống AI phổ biến ở Trung Quốc. Hiệu trưởng Liu Wei cho biết chỉ một số ít học sinh của trường sẽ trở thành nhà khoa học hay kỹ sư AI. Với những em còn lại, mục tiêu là biến AI thành công cụ hằng ngày để học tập và sáng tạo.
Cách đó hàng trăm km, ở vùng nông thôn tỉnh An Huy, trường trung học Phúc Nam dùng cùng công nghệ này để giải quyết vấn đề mà các đô thị giàu có ở Trung Quốc hiếm khi gặp: thiếu giáo viên đủ chuẩn.
Hiệu trưởng Yang Tianliang cho biết 4.000 học sinh của trường, phần lớn là con em lao động nhập cư, học các môn chính qua bài giảng do AI tạo ra. Các em học theo bài giảng được cá nhân hóa trên máy tính bảng. Khi các em gặp khó, tác nhân AI đặt câu hỏi gợi mở thay vì đưa ra đáp án.
“Tác nhân AI không biết mệt, và không bao giờ khiến học sinh thấy mình ngốc khi hỏi một câu cơ bản”, ông Yang nói.
Trường sử dụng các mô hình AI phổ biến ở Trung Quốc, như Qwen của Alibaba và các mô hình do ByteDance, Z.AI phát triển, để tạo văn bản, hình ảnh, bài học tương tác và video. Ông Yang cho biết trường cũng tổ chức các dự án theo nhóm nhỏ để học sinh trao đổi với nhau nhiều hơn.
Ông cho rằng cách làm này đã giúp tỷ lệ đỗ đại học của trường tăng từ dưới 60% lên 90% trong vài năm gần đây. Reuters chưa thể kiểm chứng độc lập các con số này. Ông ước tính ít nhất 200 trường khác ở Trung Quốc đang thử nghiệm hệ thống tương tự.
Người phát ngôn của Alibaba cho biết các mô hình AI mã nguồn mở và chương trình Cloud for Youth của hãng giúp học sinh tiếp cận trực tiếp công cụ AI và giáo dục. ByteDance và Z.AI không trả lời đề nghị bình luận.
Có trường khuyến khích học sinh dùng AI để tự làm ra sản phẩm và sáng tạo, có trường lại dùng công nghệ này để bù đắp chỗ thiếu hụt nguồn lực giáo dục. Nhiều nhà giáo dục đang tìm cách dùng AI mà không củng cố thói quen học thuộc lòng, thói quen mà các nhà hoạch định chính sách muốn thay đổi.
“Việc triển khai mỗi nơi một kiểu”, ông Ted Mo Chen, chánh văn phòng của công ty khởi nghiệp công nghệ giáo dục ClassIn ở Trung Quốc, nói. Ông cho biết thêm rất ít trường ông từng đến đã đưa AI vào chương trình học một cách hiệu quả.
Trung Quốc chưa có khung chuẩn để đo mức hiểu biết về AI, nên các trường phải tự thử nghiệm và khó đánh giá hiệu quả.
Bà Selena Guo, trưởng nhóm danh mục tại công ty nghiên cứu China Policy, cho biết các bộ tiêu chí đánh giá năng lực AI cho bậc giáo dục bắt buộc “đủ hoàn thiện, được áp dụng rộng rãi” vẫn đang được xây dựng.
Các nghiên cứu ban đầu về ảnh hưởng của AI đến việc học ở trẻ em cũng cho kết quả trái chiều. Một số nghiên cứu cho thấy lợi ích ngắn hạn, nhưng lại đặt ra câu hỏi về sự phát triển trí tuệ lâu dài.
Một nghiên cứu mới đây trên gần 27.000 thiếu niên Trung Quốc ghi nhận việc dùng AI có liên quan đến mức tăng 18% điểm bài tập về nhà, nhưng điểm kiểm tra hằng tháng lại giảm 20% trong vòng 6 tháng. Điểm giảm mạnh nhất ở các môn khoa học xã hội.
Một cuộc khảo sát toàn quốc khác trong năm nay với hơn 320.000 học sinh ghi nhận AI có ích cho việc học, nhưng cũng nêu lo ngại về sự phụ thuộc vào AI và khả năng tư duy độc lập yếu đi. Học sinh dùng AI từ 3 lần mỗi tuần trở lên có kỹ năng ghi nhớ, đọc hiểu, phân tích và sáng tạo kém hơn những học sinh ít dùng hơn.
Các kết quả này chưa chứng minh được quan hệ nhân quả. Theo Reuters, chúng củng cố nỗi lo của giáo viên rằng trẻ ngày càng giao việc suy nghĩ cho công nghệ thay vì tự rèn luyện các kỹ năng này.
Ông Chen của ClassIn cảnh báo quá trình tư duy của trẻ có thể bị “bỏ qua hoàn toàn” nếu nhà trường không ngăn các em dựa vào AI để có đáp án nhanh. Một số nghiên cứu học thuật ở Trung Quốc cũng cho thấy học sinh nông thôn có thể đặc biệt dễ giao việc suy nghĩ cho công nghệ và dễ nghiện thiết bị.
Một số nhà giáo dục và phụ huynh đã thử đặt ra những giới hạn để AI không thay thế tư duy phản biện.
Cậu học sinh 13 tuổi ở Beijing New Talent Academy cho biết mình cố tự giải các bài lập trình trước, rồi mới hỏi AI để xin gợi ý chứ không xin lời giải hoàn chỉnh. Theo cậu, công nghệ này đã giúp cậu hiểu môn toán sâu hơn.
“Em nghĩ AI là công cụ giúp em, chứ không phải thứ để em phụ thuộc”.
Bà Rita Luan, một phụ huynh ở Bắc Kinh có con gái 11 tuổi học tại một trường công hàng đầu của thủ đô, cho rằng thách thức là làm sao để AI giúp việc học vững chắc hơn, chứ không trở thành lối tắt.
Bà cho biết trường của con vẫn chủ yếu dạy các khái niệm về AI chứ không phải cách ứng dụng thực tế. Vì vậy, ở nhà bà dạy thêm cho con cách viết câu lệnh cho chatbot Doubao của ByteDance và giám sát con chặt chẽ.
Quy tắc của bà là con phải tự tìm cách giải một bài toán khó trong 15 phút rồi mới được nhờ đến AI. Vài ngày sau, bà Luan yêu cầu con tự giải lại bài toán đó, không có trợ giúp.
“Mục đích là để chắc chắn con thực sự hiểu cách giải”, bà nói.
Xem thêm:
Meta sẽ xóa vĩnh viễn các trang cá nhân phụ trên Facebook, Cục An ninh…
Vườn quốc gia U Minh Hạ ở Cà Mau mời thuê 1.318,5 ha môi trường…
Hỏi mua vé số của người đàn ông khuyết tật, Đặng Xuân Trung (SN 1994,…
Học viên Pháp Luân Công vận động người dân ở New York ký tên kêu…
Thống đốc New York Kathy Hochul yêu cầu Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy…
Các tổ chức tài chính phát triển của Canada, Anh và Na Uy lập sáng…