Hàng Trung Quốc ồ ạt tràn vào, châu Âu tính hạn chế nhập khẩu hóa chất và nhựa

Dưới tác động kép của chi phí năng lượng cao, nhu cầu toàn cầu suy yếu và làn sóng sản phẩm giá rẻ từ châu Á, chủ yếu là Trung Quốc, ngành công nghiệp hóa chất châu Âu đang đối mặt với cuộc khủng hoảng sinh tồn nghiêm trọng nhất trong 30 năm qua.

Reuters hôm thứ Năm (10/9) dẫn các nguồn tin cho biết Pháp, Đức, Italy và một số quốc gia chủ chốt khác trong EU đang chuẩn bị thúc đẩy Brussels sử dụng trong vài tuần tới một biện pháp hiếm khi được áp dụng là “biện pháp tự vệ”, nhằm áp đặt hạn ngạch nhập khẩu và các hạn chế thuế quan đối với một số loại hóa chất và nhựa.

Hiện EU đang áp dụng hơn 150 biện pháp phòng vệ thương mại, phần lớn là thuế “chống bán phá giá” hoặc “chống trợ cấp” nhằm vào một số quốc gia hoặc sản phẩm cụ thể. Tuy nhiên, “biện pháp tự vệ” lần này có phạm vi rộng hơn. Nếu được áp dụng, EU sẽ thiết lập hạn ngạch đối với tất cả các đối tác thương mại trên toàn cầu; lượng hàng vượt hạn ngạch sẽ bị áp thêm thuế. Điều này đồng nghĩa ngay cả những quốc gia đã ký hiệp định thương mại tự do với EU, như Canada và Nhật Bản, cũng sẽ chịu ảnh hưởng.

Đơn đề nghị đầu tiên dự kiến tập trung vào 3 loại nguyên liệu quan trọng gồm polyethylene terephthalate (PET), một loại nhựa polyester thường được sử dụng trong bao bì; nhựa epoxy (Epoxy resin); và sợi thủy tinh. Những nguyên liệu này được sử dụng rộng rãi trong các ngành công nghiệp chiến lược như quốc phòng, ô tô, năng lượng, đóng tàu và cơ sở hạ tầng.

Trước đây, Đức thường phản đối các chính sách bảo hộ thương mại cứng rắn vì lo ngại chúng ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của nước này. Tuy nhiên, trước tình trạng các tập đoàn hóa chất lớn như BASF, Lanxess và Wacker liên tiếp cắt giảm nhân sự, Berlin cũng đang dần thay đổi lập trường và đứng cùng phía với Pháp và Italy.

Đằng sau sự chuyển hướng trong chính sách phòng vệ thương mại này là sự đan xen giữa các vấn đề địa chính trị toàn cầu và những khó khăn chồng chất của ngành công nghiệp trong nước.

Thứ nhất, trong những năm gần đây, Trung Quốc đã mở rộng mạnh công suất sản xuất hóa dầu và nhựa. Trong bối cảnh nhu cầu nội địa suy yếu, lượng công suất giá rẻ dư thừa được đẩy ra thị trường nước ngoài, khiến thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc tăng mạnh.

Thứ hai, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt thêm thuế quan đối với hàng hóa nước ngoài, khiến một phần hàng hóa vốn hướng tới thị trường Mỹ gặp trở ngại và chuyển sang thị trường EU, nơi các quy định thương mại tương đối cởi mở hơn. Điều này càng gia tăng áp lực lên ngành sản xuất nội địa châu Âu.

Ngoài ra, kể từ sau xung đột Nga-Ukraine, giá điện và khí đốt tại châu Âu vẫn ở mức cao. Cùng với các quy định môi trường nghiêm ngặt và chi phí nhân công đắt đỏ, điều này khiến chi phí sản xuất hóa chất tại châu Âu cao hơn đáng kể so với châu Á và Mỹ.

Việc áp dụng “biện pháp tự vệ” cần được thông qua theo nguyên tắc “đa số đủ điều kiện” của EU, tức ít nhất 15 quốc gia thành viên đại diện cho 65% dân số. Trước đây, ngưỡng này rất khó đạt được, nhưng những căng thẳng địa chính trị và cuộc khủng hoảng công nghiệp hiện nay đang thúc đẩy các nước EU nhanh chóng xích lại gần nhau hơn về lập trường.