Học giả: Ông Trump giống Obama, Clinton, không kích Iran dựa trên Điều II, Hiến pháp Hoa Kỳ

Một số học giả luật hiến pháp cho rằng các cuộc tấn công của Tổng thống Donald Trump vào Iran có cơ sở pháp lý dựa trên Điều II của Hiến pháp Hoa Kỳ, cho phép tổng thống sử dụng quân đội để bảo vệ lợi ích và lực lượng Mỹ. Họ lập luận rằng cách giải thích này không phải mới, vì các chính quyền trước như Obama và Clinton cũng đã sử dụng quyền Tổng tư lệnh để tiến hành các chiến dịch quân sự hạn chế mà không cần tuyên chiến chính thức. Tuy nhiên, vấn đề vẫn gây tranh cãi tại Washington vì nhiều nghị sĩ cho rằng quyền phát động chiến tranh thuộc về Quốc hội theo Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh (War Powers Resolution), nên việc mở rộng chiến dịch quân sự có thể vượt quá thẩm quyền của tổng thống.

Theo nhiều học giả luật hiến pháp, chính quyền Trump đang dựa vào Điều II (Article II) của Hiến pháp Hoa Kỳ để biện minh cho việc tiến hành không kích Iran mà không cần Quốc hội phê chuẩn trước.

• Điều II trao cho tổng thống quyền hành pháp và vai trò Tổng tư lệnh quân đội (Commander-in-Chief).

Theo cách giải thích hiện đại của nhánh hành pháp, tổng thống có thể:

• tiến hành các chiến dịch quân sự hạn chế
• để bảo vệ lợi ích quốc gia hoặc lực lượng Mỹ
• mà không cần tuyên chiến chính thức của Quốc hội.

Chính quyền Trump cho rằng các cuộc tấn công Iran là hành động tự vệ và bảo vệ lực lượng Mỹ và đồng minh trong khu vực.

Tiền lệ lịch sử: Nhiều tổng thống trước cũng làm như vậy

Các học giả nói rằng cách lập luận của ông Trump không phải là điều mới.

Ví dụ các tiền lệ:

• Cựu Tổng thống Bill Clinton đã tiến hành chiến dịch quân sự tại Haiti năm 1994, và chính quyền của ông cho rằng đó chỉ là một hành động quân sự hạn chế, nên không cần tuyên bố chiến tranh chính thức.

• Cựu Tổng thống Barack Obama đã ra lệnh không kích Libya năm 2011 mà không có tuyên bố chiến tranh từ Quốc hội, lập luận rằng đây là một chiến dịch quân sự hạn chế và nằm trong thẩm quyền của Tổng thống.

• Cựu Tổng thống George W. Bush đã phát động các chiến dịch chống khủng bố sau sự kiện 11/9, dựa trên quyền hạn của Tổng tư lệnh (Commander-in-Chief) để chỉ huy quân đội Hoa Kỳ.

Một học giả từ Heritage Foundation cho rằng mô hình này đã trở thành “playbook” (sách hướng dẫn) cho các tổng thống hiện đại khi dùng quân đội ở nước ngoài.

Cuộc đấu quyền lực lâu dài: Tổng thống vs Quốc hội

Vấn đề này thực ra là tranh chấp hiến pháp kéo dài nhiều thập kỷ.

Hiến pháp chia quyền chiến tranh như sau:

• Quốc hội, với tư cách là một nhánh quyền lực của chính phủ, có quyền tuyên bố chiến tranh theo Hiến pháp Hoa Kỳ.

• Tổng thống, với tư cách là một nhánh quyền lực hành pháp, có quyền chỉ huy quân đội với vai trò Tổng tư lệnhcủa lực lượng vũ trang Hoa Kỳ.

Nhưng trên thực tế:

Nhiều cuộc chiến tranh của Mỹ không có tuyên chiến chính thức.

Ví dụ: Triều Tiên, Vietnam, Libya, Syria.

Điều này khiến quyền lực chiến tranh ngày càng dịch chuyển về phía tổng thống.

Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh (War Powers Resolution) (1973)

Sau chiến tranh Việt Nam, Quốc hội ban hành luật để hạn chế quyền tổng thống.

Luật này yêu cầu:

1. Tổng thống phải báo cho Quốc hội trong 48 giờ khi đưa quân vào chiến sự.
2. Nếu Quốc hội không chấp thuận, quân đội phải rút sau 60 ngày (tối đa 90 ngày).

Nhưng trên thực tế:

Nhiều tổng thống tìm cách lách luật, ví dụ gọi chiến tranh là “Chiến dịch quân sự (military operation)” hoặc “Cuộc tấn công giới hạn (limited strike)”.

Tranh cãi chính trị hiện nay

Trong Quốc hội Mỹ đang có tranh luận lớn:

Phe ủng hộ

• cho rằng tổng thống cần quyền phản ứng nhanh với mối đe dọa
• Iran bị xem là đe dọa quân đội Mỹ và đồng minh

Phe phản đối

• cho rằng hành động này là chiến tranh không được Quốc hội phê chuẩn
• một số nghị sĩ đang tìm cách buộc bỏ phiếu Quyền hạn Chiến tranh để hạn chế chiến dịch.

Điểm pháp lý quan trọng: Tòa án thường tránh can thiệp

Tòa án Mỹ hiếm khi giải quyết trực tiếp tranh chấp chiến tranh.

Vì vậy:

• Thực tiễn của các tổng thống trước trở thành tiền lệ pháp lý.
• Nếu không gặp trở ngại từ Quốc hội, quyền lực quân sự của Tổng thống thường tiếp tục mở rộng trong tương lai.

Thiên Vân, theo Fox News, AOL, Yale Daily News