Hội nghị Trump – Tập mở màn giữa lúc chiến tranh thương mại Mỹ – Trung leo thang

Hôm thứ Năm (14/5), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tới Bắc Kinh để bắt đầu hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày với lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình, trong bối cảnh quan hệ Mỹ – Trung đang ở mức căng thẳng cao.

Ông Trump và ông Tập trước tiên tham dự lễ đón gần Quảng trường Thiên An Môn, sau đó di chuyển tới Đại lễ đường Nhân dân để tiến hành hội đàm song phương. Giới quan sát dự đoán căng thẳng thương mại kéo dài sẽ là chủ đề trung tâm trong cuộc thảo luận giữa hai nhà lãnh đạo.

Khi mở đầu cuộc gặp, ông Trump ca ngợi nghi thức đón tiếp và đặc biệt nhắc đến các em nhỏ tham gia buổi lễ.

Ông Trump nói: “Chúng ta sẽ có một tương lai tốt đẹp.”

Ông Trump cùng ông Tập và các thành viên phái đoàn ngồi đối diện nhau qua một chiếc bàn dài. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngồi bên trái ông Trump, còn Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue ngồi bên phải.

Ông Trump cũng ca ngợi phái đoàn doanh nghiệp Mỹ đi cùng, gọi các lãnh đạo doanh nghiệp này là “những người giỏi nhất thế giới.”

“Họ mong muốn thúc đẩy thương mại và kinh doanh, và về phía chúng tôi, mọi thứ sẽ hoàn toàn công bằng và có đi có lại”, ông Trump nói. “Tôi thực sự mong chờ các cuộc thảo luận sắp tới.”

Trong khi đó, ông Tập phát biểu rằng ông hy vọng năm 2026 sẽ mở ra “một chương mới trong quan hệ Mỹ – Trung”.

Sau phần phát biểu khai mạc, báo chí được yêu cầu rời khỏi phòng họp và không có cơ hội đặt câu hỏi cho hai nhà lãnh đạo.

Chiến tranh thương mại Mỹ – Trung

Vòng chiến tranh thương mại mới nhất giữa Mỹ và Trung Quốc bắt đầu từ đầu năm 2025, khi ông Trump công bố áp dụng chính sách thuế quan đối ứng mới, tăng thêm 34% thuế với hàng hóa Trung Quốc ngoài mức thuế hiện có.

Sau đó, chính quyền Trung Quốc cũng nâng thuế và thực hiện nhiều biện pháp đáp trả khác, bao gồm siết chặt kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và vật liệu từ tính, khiến hai nước lao vào các động thái trả đũa lẫn nhau.

Tính đến ngày 10/4/2025, tổng mức thuế Mỹ áp lên hàng hóa Trung Quốc đã tăng lên 145%. Sau đó một tháng, hai bên đạt được thỏa thuận đình chiến tạm thời và hoãn phần lớn các mức thuế mới.

Cuối tháng 10/2025, ông Trump và ông Tập gặp nhau tại hội nghị Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) ở Busan và đồng ý kéo dài thời gian đình chiến thêm một năm. Khi đó, ông Tập cũng đồng ý tạm dừng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và khoáng sản chiến lược, nhằm đảm bảo nguồn cung cho Mỹ và thị trường toàn cầu.

Một quan chức chính quyền Trump cho biết thỏa thuận này sẽ hết hạn vào tháng 10 năm nay và việc có tiếp tục gia hạn hay không được dự đoán sẽ là trọng tâm của hội nghị lần này.

Phái đoàn doanh nghiệp khổng lồ

Trong chuyến đi lần này, ông Trump dẫn theo một đoàn doanh nhân Mỹ quy mô lớn, bao gồm: Elon Musk, CEO NVIDIA Jensen Huang, CEO Apple Tim Cook, CEO Boeing Kelly Ortberg, CEO BlackRock Larry Fink, CEO Blackstone Stephen Schwarzman, CEO Cargill Brian Sikes và CEO Citigroup Jane Fraser.

Trong hội nghị kéo dài hai ngày, phía Mỹ hy vọng đạt được các thỏa thuận và cam kết mua hàng mới từ Trung Quốc trong các lĩnh vực hàng không, nông nghiệp và năng lượng.

Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly ngày 10/5 cho biết: “Người dân Mỹ có thể kỳ vọng rằng tổng thống sẽ mang về thêm nhiều thỏa thuận có lợi cho đất nước”.

Sau cuộc hội đàm song phương, ông Trump và ông Tập dự kiến sẽ cùng tham quan Temple of Heaven trước khi tham dự quốc yến vào tối cùng ngày.

Xung đột Iran phủ bóng hội nghị

Hội nghị Bắc Kinh diễn ra trong lúc xung đột Trung Đông tiếp tục leo thang và chưa có dấu hiệu sớm chấm dứt.

Washington từ lâu chỉ trích mối quan hệ quá gần gũi giữa Trung Quốc và Iran. Trung Quốc không chỉ là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran mà còn là đồng minh chiến lược lâu năm của Tehran.

Chính quyền Trump đã thúc giục Bắc Kinh phối hợp với Mỹ nhằm đảm bảo eo biển Hormuz luôn mở cửa — tuyến hàng hải vận chuyển dầu mỏ quan trọng hiện đang bị Iran phong tỏa trên thực tế.

Các quan chức cho biết dù ông Trump nhiều lần yêu cầu Trung Quốc gây áp lực lên Tehran, nhưng điều Washington lo ngại nhất vẫn là việc Bắc Kinh mua dầu giúp Iran có nguồn tài chính, thậm chí có khả năng hỗ trợ vũ khí.

Một quan chức cấp cao của chính phủ Mỹ cho biết Tổng thống Trump đã nhiều lần trao đổi với ông Tập về Iran và Nga, bao gồm vấn đề Trung Quốc cung cấp tài chính, hàng hóa, linh kiện và khả năng xuất khẩu vũ khí cho hai nước này.

“Tôi cho rằng cuộc đối thoại này sẽ còn tiếp tục,” vị quan chức nói.

Trước khi lên đường tới Bắc Kinh, ông Trump ví thỏa thuận ngừng bắn với Iran giống như một bệnh nhân đang nguy kịch.

Khi nói về đề xuất mới nhất từ Tehran, ông Trump phát biểu: “Sau khi đọc bản đề xuất vô nghĩa đó, tôi phải nói rằng thỏa thuận ngừng bắn hiện đang ở thời điểm mong manh nhất, thậm chí tôi còn chưa đọc hết”.

“Tôi cho rằng thỏa thuận này hiện chỉ đang được duy trì nhờ hệ thống hỗ trợ sự sống”, ông nói thêm.

Ngoài ra, các vấn đề về Đài Loan và nhân quyền cũng được dự báo sẽ là nội dung trọng tâm trong cuộc gặp.

“Một Rubio khác”

Một trong những điểm đáng chú ý của hội nghị lần này là lần đầu tiên Ngoại trưởng Marco Rubio trực tiếp gặp các quan chức Trung Quốc từng áp lệnh trừng phạt ông vào năm 2020.

Do thường xuyên chỉ trích chính quyền Trung Quốc, ông Rubio từ lâu đã trở thành mục tiêu bị Bắc Kinh công kích. Sau khi ông đảm nhiệm chức Ngoại trưởng, giới chức Trung Quốc được cho là đã âm thầm đổi cách phiên âm tên tiếng Hoa của ông nhằm tạo cảm giác rằng người bị trừng phạt trước đây là “một Rubio khác”.

Năm 2020, khi còn là Thượng nghị sĩ bang Florida, ông Rubio hai lần bị Bắc Kinh trừng phạt vì công khai lên án các vấn đề nhân quyền của Trung Quốc, bao gồm việc đối xử với người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương, tình hình dân chủ tại Hồng Kông và cuộc đàn áp kéo dài nhiều thập niên đối với Pháp Luân Công.

Năm 2024, ông Rubio tiếp tục thúc đẩy một dự luật nhằm ngăn chặn hoạt động cưỡng bức thu hoạch nội tạng nhắm vào các học viên Pháp Luân Công.

Ngày 5/5 năm nay, ông Rubio phát biểu tại Nhà Trắng rằng giải quyết các vấn đề nhân quyền, bao gồm cả cưỡng bức thu hoạch nội tạng, vẫn là ưu tiên hàng đầu của chính quyền hiện tại.

Trả lời câu hỏi từ NTDTV, ông Rubio nói: “Chúng tôi vẫn liên tục nêu ra những vấn đề này vì chúng vẫn đang tiếp diễn.”

“Đối với chúng tôi, nhân quyền là vấn đề rất quan trọng. Tất nhiên còn nhiều vấn đề khác, nhưng trong các cuộc trao đổi của chúng tôi, nhân quyền luôn giữ vị trí trọng yếu và chúng tôi sẽ tiếp tục nêu vấn đề này khi thích hợp,” ông nói.

Ngày 11/5, ông Trump cho biết ông dự định sẽ thảo luận với ông Tập về trường hợp ông trùm truyền thông Jimmy Lai (Lê Trí Anh) và mục sư Ezra Jin Mingri đang bị giam giữ.

Tháp tùng ông Trump trong chuyến thăm còn có con trai ông là Eric Trump, con dâu Lara Trump, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer.