Iran bắt tay Oman mở lại eo biển Hormuz, tính lập tuyến hàng hải tạm thời

Hôm thứ Ba (25/8), Iran và Oman đã đạt được tiến triển trong việc sắp xếp hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên đề xuất thiết lập “hành lang hàng hải tạm thời chung” và sẽ tiếp tục tiến hành các cuộc đàm phán kỹ thuật. Các quan chức cho biết hai bên dự kiến đạt đồng thuận về một tuyến hàng hải lâu dài mới trong vòng 30-60 ngày.

Theo Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi, phương án tạm thời sẽ tách riêng các tuyến tàu ra vào Vịnh Ba Tư. Khi đi từ Vịnh Oman vào Vịnh Ba Tư, tàu sẽ di chuyển hoàn toàn trong vùng biển Iran; khi rời Vịnh Ba Tư, tàu sẽ đi một phần qua vùng biển Iran và một phần qua lãnh hải Oman.

Ngoại trưởng Oman Sayyid Badr bin Hamad Albusaidi hôm thứ Ba đã tới Tehran để hội đàm với người đồng cấp Iran Abbas Araghchi. Ông mô tả các cuộc thảo luận là mang tính xây dựng và bày tỏ hy vọng thông tin về hành lang hàng hải qua eo biển Hormuz cũng như “những sắp xếp thực tế nhằm khôi phục hoạt động hàng hải an toàn” sẽ sớm được công bố.

Ông Albusaidi nói: “Việc quản lý eo biển trong tương lai cũng như một giải pháp lâu dài sẽ được tiếp tục thảo luận vào thời điểm thích hợp”.

Tuyên bố chung của hai nước cho biết khuôn khổ được đề xuất bao gồm hành lang hàng hải tạm thời và hoạt động phối hợp rà phá thủy lôi trên các tuyến hàng hải. Hai bên cũng sẽ tiếp tục đàm phán về tuyến hàng hải lâu dài và phương thức quản lý eo biển trong tương lai.

Trước khi Mỹ và Israel tiến hành cuộc tấn công nhằm vào Iran hồi tháng 2, khoảng 1/5 lượng dầu giao thương trên toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Hiện phần lớn hoạt động hàng hải qua eo biển vẫn bị gián đoạn, trong khi an ninh hàng hải cũng đang đối mặt nhiều mối đe dọa.

Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết tối thứ Hai, một tàu chở dầu đã bị một vật thể bay không xác định tấn công ngoài khơi Oman, khiến động cơ ngừng hoạt động. Toàn bộ thủy thủ đoàn đều an toàn và chưa có báo cáo về tác động môi trường, chẳng hạn như tràn dầu.

Theo Reuters, vụ việc xảy ra cách Ash Shishah của Oman khoảng 9 hải lý (17 km) về phía đông bắc, gần lối vào eo biển Hormuz. Tuần trước, hai tàu chở hàng khác cũng bị tấn công tại eo biển, khiến hai thủy thủ thiệt mạng.

Rà phá thủy lôi là một trong những nội dung được đưa ra đàm phán. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump hôm thứ Ba cho biết Hải quân Mỹ đã thông báo với ông rằng toàn bộ thủy lôi trong vùng biển quốc tế của eo biển Hormuz đã được rà phá.

Các cuộc tham vấn lần này bắt nguồn từ bản ghi nhớ ghi nhận sự đồng thuận được Mỹ và Iran ký ngày 17/6. Thỏa thuận quy định Iran và Oman sẽ đàm phán về “việc xác định phương thức quản lý eo biển Hormuz trong tương lai và các dịch vụ hàng hải”. Tuy nhiên, giao tranh sau đó bùng phát giữa Mỹ và Iran liên quan đến các tuyến hàng hải, khiến thỏa thuận nhanh chóng gặp trở ngại.

Hiện quân đội Mỹ đang bảo vệ các tàu sử dụng tuyến hàng hải phía nam dọc bờ biển Oman. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết kể từ tháng 5, hơn 660 triệu thùng dầu thô đã được vận chuyển qua eo biển Hormuz dưới sự bảo vệ của quân đội Mỹ.

Iran yêu cầu các tàu chuyển sang tuyến phía bắc đi qua lãnh hải nước này, nếu không có thể bị tấn công. Hiện chưa rõ liệu Mỹ có chấp nhận phương án sắp xếp hàng hải mà Iran và Oman đang xây dựng hay không.

Trong khi đó, Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế đối với Iran. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent hôm thứ Hai công bố một vòng trừng phạt mới và cảnh báo các bên giao thương với Iran có thể phải đối mặt với các biện pháp từ Washington. Cùng ngày, Bộ Tài chính Mỹ áp đặt trừng phạt gần 60 tổ chức, cá nhân và tàu thuyền có liên quan đến Iran, trong đó có nhiều mục tiêu ở Trung Quốc và Hong Kong, nhưng chưa áp dụng toàn diện các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với các đối tác thương mại của Iran.

Reuters dẫn lời hai nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết Mỹ đã bắt đầu sắp xếp để một số nhân viên quay trở lại các cơ quan ngoại giao tại Trung Đông. Động thái này cho thấy Washington đánh giá nguy cơ xung đột trong khu vực leo thang mạnh trở lại trong thời gian tới đã giảm bớt.