Iran phản bác kế hoạch ngừng bắn của Mỹ, đưa ra đề xuất 5 điểm đối trọng

Iran đã bác bỏ đề xuất ngừng bắn do Mỹ hậu thuẫn và đưa ra bộ 5 điều kiện riêng để chấm dứt chiến tranh, theo phát biểu của một quan chức an ninh–chính trị cấp cao giấu tên của Iran với truyền thông nhà nước. Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh chính quyền Trump đang thúc đẩy các kênh ngoại giao thông qua trung gian nhằm giải quyết xung đột bằng biện pháp hòa bình.

Quan chức này nói với Press TV rằng Tehran sẽ không chấp nhận các điều khoản áp đặt từ bên ngoài, nhấn mạnh: “Iran sẽ kết thúc chiến tranh khi họ tự quyết định và khi các điều kiện của họ được đáp ứng”.

Người này cũng cho biết quân đội Iran sẽ tiếp tục giáng “đòn nặng nề” vào đối thủ cho đến khi yêu cầu được đáp ứng. Các điều kiện của Tehran bao gồm: chấm dứt “hành động gây hấn và ám sát”, bảo đảm không tái diễn xung đột, bồi thường chiến tranh, chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận (kể cả các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực), và công nhận chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.

Trong khi đó, theo các nguồn tin Israel, phía Mỹ đã thông qua trung gian chuyển tới Iran một đề xuất gồm 15 điểm. Đề xuất này yêu cầu Iran ngừng làm giàu uranium, tháo dỡ các cơ sở hạt nhân quan trọng, hạn chế chương trình tên lửa và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm, đổi lại là được nới lỏng trừng phạt.

Nhà Trắng chưa bình luận chi tiết, nhưng Thư ký Báo chí Karoline Leavitt cho biết các cuộc đàm phán “vẫn đang diễn ra” và “có tiến triển”, bác bỏ thông tin cho rằng đàm phán đã đi vào bế tắc.

Giao tranh vẫn tiếp diễn song song với nỗ lực ngoại giao

Trong lúc các nỗ lực ngoại giao tiếp tục, giao tranh trong khu vực vẫn leo thang vào ngày 25/3. Iran phóng thêm tên lửa và máy bay không người lái vào Israel, đồng thời nhắm vào các cơ sở năng lượng quanh Vịnh Ba Tư.

Các nước như Ả Rập Xê Út và Kuwait cho biết đã đánh chặn UAV nhắm vào các mục tiêu trọng yếu, trong khi Israel tiếp tục tấn công các cơ sở quân sự và công nghiệp của Iran.

Tổng thống Donald Trump hôm 24/3 nói rằng Mỹ đang đàm phán với Iran nhằm chấm dứt xung đột, vốn đã làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ và các hàng hóa quan trọng như phân bón, gây biến động giá toàn cầu.

Đề xuất của Mỹ được cho là đã được chuyển tới Iran thông qua Pakistan, đồng thời chia sẻ với Israel. Washington đang chờ phản hồi từ Tehran về việc có tiếp tục đàm phán hay không.

Hiện chưa rõ phía Iran có những ai trực tiếp tham gia trao đổi. Chủ tịch Quốc hội Iran trước đó phủ nhận có đàm phán, và một phát ngôn viên quân đội cũng cho biết chưa có dấu hiệu hạ nhiệt căng thẳng.

“Đề xuất đối đầu đề xuất”

Khung 15 điểm của Mỹ bao gồm yêu cầu Iran cam kết không bao giờ phát triển vũ khí hạt nhân, ngừng toàn bộ hoạt động làm giàu uranium, và chuyển kho uranium đã làm giàu cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Ngoài ra, còn yêu cầu tháo dỡ các cơ sở hạt nhân then chốt tại Natanz, Isfahan và Fordow.

Mỹ cũng muốn hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran (về số lượng và tầm bắn), và yêu cầu Tehran ngừng hỗ trợ tài chính, vũ khí cho các lực lượng đồng minh trong khu vực.

Về hàng hải, Mỹ đề xuất eo biển Hormuz phải luôn mở và được coi là tuyến vận tải quốc tế tự do — điều này trái ngược hoàn toàn với yêu cầu của Iran về việc công nhận chủ quyền đối với eo biển.

Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và hủy cơ chế “snapback” cho phép tái áp đặt trừng phạt quốc tế.

Lập trường cứng rắn của Iran

Đề xuất phản công của Iran bao gồm yêu cầu bồi thường chiến tranh “được đảm bảo và xác định rõ ràng”, đồng thời cho thấy Tehran sẵn sàng tiếp tục chiến đấu.

“Iran sẽ kết thúc chiến tranh vào thời điểm do chính họ lựa chọn và chỉ khi các điều kiện được đáp ứng,” tuyên bố của Lãnh sự quán Iran cho biết, đồng thời nhấn mạnh Iran sẽ không để ông Trump quyết định thời điểm kết thúc chiến tranh.

Iran cũng yêu cầu công nhận chủ quyền đối với eo biển Hormuz như một “quyền tự nhiên và hợp pháp”, phù hợp với các phát biểu gần đây của ngoại trưởng Iran về việc thiết lập cơ chế kiểm soát mới sau chiến tranh.

Hiện tại, Iran đang gần như phong tỏa eo biển Hormuz — tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu.

Giá dầu biến động theo kỳ vọng đàm phán

Trong ngày thứ Tư, giá dầu thô giảm xuống dưới 100 USD/thùng do kỳ vọng đạt được đột phá ngoại giao. Dầu Brent có lúc giảm khoảng 5% xuống gần 95 USD, sau đó thu hẹp mức giảm còn khoảng 3% (gần 97 USD/thùng) khi xuất hiện thông tin về đề xuất phản công của Iran.

Thị trường vẫn đang theo dõi sát diễn biến đàm phán, trong khi nguy cơ gián đoạn nguồn cung toàn cầu vẫn hiện hữu.