Iran tiến gần thỏa thuận mua tên lửa chống hạm từ Trung Quốc

Ngày 24/2, Reuters đưa tin, dẫn lời các nguồn thạo tin cho biết Iran đang mua tên lửa hành trình chống hạm từ Trung Quốc và hai bên đã tiến gần tới việc đạt được thỏa thuận. Thông tin này xuất hiện trong bối cảnh quan hệ Mỹ–Iran căng thẳng và quân đội Mỹ đang tập trung lực lượng gần bờ biển Iran.

Sáu nguồn tin tiết lộ với Reuters rằng thương vụ Iran mua tên lửa CM-302 từ phía Trung Quốc đã gần hoàn tất, tuy nhiên thời điểm bàn giao vẫn chưa được xác định. Được biết, loại tên lửa siêu thanh này có tầm bắn khoảng 290 km, được thiết kế để bay thấp với tốc độ cao nhằm né tránh hệ thống phòng thủ trên tàu chiến.

Sáu nguồn tin này bao gồm 3 quan chức được chính phủ Iran báo cáo tình hình và ba quan chức an ninh. Reuters không nêu rõ danh tính cụ thể của họ.

Các nguồn tin cho biết đàm phán mua sắm hệ thống vũ khí tên lửa giữa Iran và Trung Quốc đã bắt đầu ít nhất từ hai năm trước và được đẩy nhanh sau “cuộc chiến 12 ngày” giữa Israel và Iran vào tháng 6 năm ngoái. Khi các cuộc đàm phán bước vào giai đoạn cuối vào năm ngoái, các quan chức quân sự và chính phủ cấp cao của Iran, bao gồm Thứ trưởng Quốc phòng Massoud Oraei, đã tới Trung Quốc thăm viếng. Chuyến đi này trước đó chưa từng được công bố.

Một quan chức Bộ Ngoại giao Iran nói với Reuters: “Iran có các thỏa thuận quân sự và an ninh với các đồng minh của mình, và hiện nay là thời điểm thích hợp để sử dụng các thỏa thuận đó”.

Reuters cho biết họ chưa thể xác nhận số lượng tên lửa liên quan đến thương vụ tiềm năng, mức giá mà Iran đồng ý chi trả, cũng như việc Trung Quốc có tiếp tục thực hiện thỏa thuận trong bối cảnh căng thẳng khu vực hiện nay hay không.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố không nắm được thông tin về các cuộc đàm phán bán tên lửa.

Nhà Trắng Mỹ không bình luận trực tiếp về vấn đề này. Một quan chức dẫn lời Tổng thống Donald Trump: “Hoặc chúng ta đạt được một thỏa thuận, hoặc chúng ta sẽ phải thực hiện những biện pháp rất cứng rắn, giống như lần trước”.

Nhà nghiên cứu cấp cao về Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, cựu sĩ quan tình báo Israel Danny Citrinowicz, nhận định: “Nếu Iran có khả năng tấn công các tàu thuyền trong khu vực bằng vũ khí siêu thanh, điều đó sẽ làm thay đổi hoàn toàn luật chơi. Những tên lửa này cực kỳ khó bị đánh chặn”.

Tên lửa siêu thanh có tốc độ cao, bay thấp và sở hữu một mức độ tàng hình cũng như khả năng chống nhiễu nhất định, khiến thời gian đánh chặn rất ngắn và việc phòng thủ trở nên khó khăn. Tuy nhiên, tên lửa CM-302 của Trung Quốc chưa có tiền lệ sử dụng trong thực chiến, nên hiệu năng thực tế vẫn chưa rõ ràng. Ngoài ra, vũ khí Trung Quốc thường được quảng bá mạnh về mặt thông số kỹ thuật trong phòng thí nghiệm, song có thể tồn tại khoảng cách so với hiệu quả chiến đấu thực tế. Cho đến nay chưa có quốc gia nào công khai trang bị loại tên lửa này, và cũng chưa có video thử nghiệm nào được công bố.

Trung Quốc lo ngại sự thay đổi chế độ tại Iran

Trung Quốc và Iran có quan hệ mật thiết. Tháng 9 năm ngoái, trong chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Iran, lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố “ủng hộ Iran bảo vệ chủ quyền”.

Trung Quốc, Iran và Nga tổ chức tập trận hải quân chung hằng năm. Năm ngoái, Bộ Tài chính Hoa Kỳ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với một số thực thể Trung Quốc, cáo buộc họ cung cấp các tiền chất hóa học dùng làm chất đẩy tên lửa cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, phục vụ chương trình tên lửa đạn đạo của nước này. Đáp lại, phía Trung Quốc phủ nhận và nói rằng họ “không biết gì” về các hoạt động đó.

Sau khi các lệnh trừng phạt đối với Iran được tái áp đặt vào tháng 9 năm ngoái, Trung Quốc cùng với Nga và Iran đã gửi thư chung, cho rằng quyết định khôi phục trừng phạt là sai lầm.

Chuyên gia về vấn đề Iran Danny Citrinowicz nhận định: “Trung Quốc không muốn thấy một chính quyền thân phương Tây tại Iran, điều đó sẽ đe dọa lợi ích của họ. Họ muốn chính quyền này (chính quyền hiện tại của Iran) tiếp tục tồn tại”.

Các nguồn tin cũng tiết lộ rằng Iran đang thảo luận việc mua hệ thống tên lửa đất đối không, vũ khí chống tên lửa đạn đạo và vũ khí chống vệ tinh của Trung Quốc.

Vào những năm 1980 của thế kỷ trước, Trung Quốc là nhà cung cấp vũ khí chủ yếu cho Iran, nhưng đến cuối những năm 1990, do áp lực quốc tế, các hoạt động chuyển giao vũ khí quy mô lớn đã dần suy giảm. Trong những năm gần đây, các quan chức Mỹ cáo buộc một số công ty Trung Quốc cung cấp vật liệu liên quan đến tên lửa cho Iran.

Nhà Trắng: Biện pháp ngoại giao vẫn là cách tiếp cận ưu tiên của Trump đối với Iran

Ngày 24/2, phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Tổng thống Donald Trump luôn ưu tiên giải pháp ngoại giao với Iran, nhưng sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự nếu cần thiết. Bà nhấn mạnh tổng thống là người đưa ra quyết định cuối cùng và khẳng định ông Trump đã nhiều lần tái khẳng định lập trường này, kể cả trên nền tảng Truth Social.

Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh Mỹ và Iran chuẩn bị nối lại đàm phán. Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi – bên trung gian hòa giải – thông báo hai nước sẽ tiến hành vòng đàm phán hạt nhân thứ ba vào ngày 26/2 tại Geneva, Thụy Sĩ. Washington kỳ vọng các cuộc tiếp xúc này có thể giúp kiểm soát căng thẳng đang gia tăng.

Bà Leavitt cũng nhắc lại chiến dịch mang tên “Midnight Hammer” hồi tháng 6 năm ngoái, mà phía Mỹ tuyên bố đã phá hủy các cơ sở hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, bà cảnh báo điều đó không có nghĩa Tehran sẽ từ bỏ hoàn toàn tham vọng hạt nhân, và đây là điều ông Trump muốn ngăn chặn triệt để.

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, Ngoại trưởng Marco Rubio dự kiến sẽ báo cáo tình hình Iran với “Nhóm Tám người” (Gang of Eight) – nhóm lãnh đạo lưỡng đảng trong Quốc hội được tiếp cận các thông tin tình báo mật nhất.

Trong khi đó, Mỹ đã triển khai lực lượng hải quân quy mô lớn gần bờ biển Iran để sẵn sàng cho kịch bản tấn công nếu đàm phán thất bại. Tuần trước, ông Trump cho biết sẽ dành cho Iran khoảng 10–15 ngày để đạt được một thỏa thuận. Vấn đề Iran được dự đoán cũng sẽ được đề cập trong bài phát biểu Thông điệp Liên bang của ông.