LHQ cảnh báo Iran gia tăng hành quyết để đàn áp bất đồng chính kiến

Việc gia tăng các vụ hành quyết diễn ra kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích Iran vào cuối tháng 2.

Quan chức nhân quyền hàng đầu của Liên Hợp Quốc (LHQ) bày tỏ lo ngại trước sự gia tăng mạnh các vụ hành quyết và án tử hình tại Iran, cảnh báo chính quyền nước này đang sử dụng hình phạt tử hình để đe dọa người dân và đàn áp những người bất đồng chính kiến.

“Tôi lo ngại trước sự gia tăng các vụ hành quyết và án tử hình được tuyên tại Iran kể từ tháng 3, cũng như việc hình phạt tử hình tiếp tục được sử dụng để gieo rắc sợ hãi trong dân chúng và đàn áp những người bất đồng chính kiến”, Cao ủy Nhân quyền LHQ Volker Türk cho biết trong tuyên bố ngày 5/8.

Ông Türk cho biết kể từ ngày 19/3, ít nhất 56 người đã bị hành quyết với các cáo buộc liên quan đến an ninh quốc gia, trong đó có 27 người bị kết án trong các vụ việc liên quan đến các cuộc biểu tình hồi đầu năm.

Hơn 100 người khác đang đối mặt với nguy cơ bị hành quyết với các cáo buộc tương tự, trong khi các vụ hành quyết liên quan đến tội phạm ma túy cũng tiếp diễn với tốc độ mà ông mô tả là “đáng báo động”.

Ông bày tỏ lo ngại về các cáo buộc tra tấn, ép cung, xét xử kín và việc một số bị cáo bị hành quyết nhanh chóng sau khi bị bắt.

“Tình trạng thiếu hụt kéo dài các bảo đảm về xét xử công bằng và quy trình pháp lý đúng đắn là điều hết sức đáng lo ngại”, ông nói.

Theo ông Türk, các lời thú tội được cho là do bị tra tấn và các hình thức ngược đãi khác, trong khi một số vụ hành quyết được cho là diễn ra công khai. Một số bị cáo bị hành quyết chỉ vài tuần sau khi bị bắt.

Trong một trường hợp, ông cho biết 12 bị cáo bị tuyên án tử hình sau một phiên xét xử kín duy nhất kéo dài 3 giờ.

Trong một diễn biến riêng, một phái bộ điều tra độc lập của LHQ hồi tháng 7 đã kêu gọi Iran đình chỉ việc hành quyết 10 người tham gia các cuộc biểu tình tại Isfahan. Phái bộ này cũng lên án việc Iran hành quyết hai người khác trong cùng vụ án vào ngày 19/7.

Trong một tuyên bố, phái bộ kêu gọi Iran “ngay lập tức chấm dứt mọi vụ hành quyết, bao gồm những người bị kết án liên quan đến các cuộc biểu tình, đồng thời thiết lập lệnh đình chỉ việc sử dụng án tử hình, hướng tới xóa bỏ hình phạt này đối với mọi tội danh”.

Biểu tình và chiến tranh

Việc gia tăng các vụ hành quyết diễn ra kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích Iran vào cuối tháng 2, sau khi các cuộc biểu tình chống chính phủ lan rộng tại nước này trong bối cảnh lạm phát tăng cao, khó khăn kinh tế và tình trạng thiếu hụt hàng hóa.

Theo LHQ, chiến dịch đàn áp của chính quyền Iran khiến hàng nghìn người thiệt mạng, hàng nghìn người khác bị bắt giữ, đồng thời kéo theo tình trạng internet bị cắt đã diễn ra trong nhiều tháng.

Tiến sĩ Marjan Haghighi, một chuyên gia y tế người Úc gốc Iran và nhà hoạt động nhân quyền, cho rằng sự gia tăng các vụ hành quyết dường như nhằm ngăn chặn các hoạt động phản đối chính quyền Iran sau các cuộc biểu tình hồi tháng 1.

“Sau những cuộc biểu tình đó, tôi cho rằng chính quyền đã chuyển từ việc trấn áp các cuộc biểu tình trên đường phố sang sử dụng các vụ hành quyết để gieo rắc sợ hãi trong toàn xã hội”, bà Haghighi nói với The Epoch Times qua email.

“Mỗi vụ hành quyết mới lại gửi đi một thông điệp khác tới xã hội rằng bất đồng chính kiến có thể phải trả cái giá cao nhất”, bà nói.

Bà Haghighi cho biết tình trạng kiểm duyệt nghiêm ngặt tại Iran khiến việc đưa tin độc lập gặp nhiều khó khăn và nhiều vụ hành quyết không bao giờ được công khai.

“Con số thực tế các vụ hành quyết cao hơn đáng kể so với những gì thế giới được biết”, bà Haghighi nói.

Các quan chức Iran trước đây đã bác bỏ những cáo buộc quốc tế về hồ sơ nhân quyền của nước này, đồng thời bào chữa rằng việc áp dụng hình phạt tử hình là hợp pháp theo pháp luật Iran và cần thiết để bảo vệ an ninh công cộng.

Phái đoàn ngoại giao Iran tại LHQ không trả lời yêu cầu bình luận trước thời điểm bài viết được công bố.

Làn sóng hành quyết gia tăng diễn ra khi cuộc chiến Mỹ–Iran đã bước sang tháng thứ sáu và Washington tiếp tục duy trì sức ép quân sự và kinh tế đối với Tehran.

Tổng thống Donald Trump ngày 6/8 cho biết ông tin rằng cuộc xung đột sẽ sớm kết thúc, nói với các phóng viên rằng Iran không thể duy trì cuộc chiến lâu hơn nữa.

Ông Trump cho biết các cuộc đàm phán về việc mở lại eo biển Hormuz đang đạt tiến triển, mặc dù các quan chức Iran phủ nhận việc đang trực tiếp đàm phán với Washington.

Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran nhằm buộc Tehran ngồi vào bàn đàm phán và đạt được một giải pháp thương lượng cho cuộc xung đột.

Nhà nghiên cứu kinh điển và sử gia quân sự Victor Davis Hanson nhận định trong một bài bình luận gần đây trên The Epoch Times rằng Tehran dường như đang luân phiên giữa đàm phán và tấn công nhằm trì hoãn thỏa thuận và kéo dài thời gian để vượt qua nhiệm kỳ của chính quyền Trump về mặt chính trị.

Ông Hanson cho rằng các cuộc đàm phán công khai thay đổi liên tục đã che khuất áp lực ngày càng gia tăng bên trong Iran do lệnh phong tỏa, tài sản bị đóng băng, cơ sở hạ tầng bị hư hại và doanh thu xuất khẩu sụt giảm.

Trong khi những người chỉ trích cho rằng Washington có nguy cơ bị sa lầy trong một cuộc xung đột kéo dài, ông Hanson nhận định các điều kiện hiện tại cho thấy “Iran đang cạn kiệt thời gian”.

Ông Trump nhiều lần tuyên bố các cuộc không kích của Mỹ trong nhiều tháng đã phá hủy nghiêm trọng năng lực quân sự của Iran và đòn bẩy duy nhất còn lại của Tehran là khả năng đe dọa hoạt động vận tải thương mại tại eo biển Hormuz bằng thủy lôi và các xuồng máy cao tốc.

Tổng thống Mỹ cảnh báo Iran sẽ phải hứng chịu một đợt không kích mạnh và có sức hủy diệt lớn hơn rất nhiều nếu Tehran không đồng ý với một thỏa thuận vừa mở lại eo biển, vừa bảo đảm chính quyền Iran không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân.