Lộ diện mạng lưới gián điệp của ĐCSTQ hoạt động hàng chục năm tại California

Nhiều chuyên gia tình báo cho biết Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) từ lâu đã coi California là địa bàn trọng điểm, nhằm thu thập tình báo công nghệ, từ bí mật tàu con thoi trước đây cho tới trí tuệ nhân tạo (AI) ngày nay.

Vấn đề này được chú ý trở lại trong những ngày gần đây. Hôm thứ Năm (12/11), ông Jensen Huang (Hoàng Nhân Huân), Giám đốc điều hành (CEO) của Nvidia, từ chức.

Bà Alice Huang là người có quan hệ ngoài hôn nhân với ông Jensen Huang và từng là lãnh đạo cấp cao của Megaspeed, một công ty trung tâm dữ liệu ở Singapore. Các cơ quan tình báo Mỹ nghi ngờ bà đã thu thập thông tin liên quan đến Nvidia cho ĐCSTQ. Chính phủ Mỹ chưa công khai xác nhận bà làm việc cho cơ quan tình báo ĐCSTQ.

Vì sao California trở thành mục tiêu của gián điệp ĐCSTQ

Ông William Hannas là chuyên viên phân tích trưởng của Trung tâm An ninh và Công nghệ mới nổi (CSET) thuộc Đại học Georgetown. Trả lời phỏng vấn tờ Los Angeles Times, ông cho biết California cùng lúc có ngành công nghệ tiên tiến, các đại học nghiên cứu hàng đầu và đông đảo nhà khoa học, kỹ sư, doanh nhân khởi nghiệp.

Ba yếu tố này khiến bang trở thành trọng điểm thu thập tình báo của ĐCSTQ. Ông nhận định mục tiêu của ĐCSTQ là đẩy nhanh phát triển công nghệ, giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài và giành vị trí dẫn đầu trong những lĩnh vực chiến lược như AI.

Thung lũng Silicon “không chỉ cung cấp công nghệ hiện có, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận những đổi mới ở giai đoạn sớm nhất,” ông nói.

Ông Victor Shih (Sử Tông Hãn), Giám đốc Trung tâm Trung Quốc Thế kỷ 21 thuộc Đại học California tại San Diego, lại cho biết California có đông cư dân người Hoa, nên nhân viên tình báo dễ hòa vào cộng đồng địa phương và vì thế cũng khó bị phát hiện hơn.

“Họ dám thử mọi thứ,” ông James Gaylord, đặc vụ giám sát đã nghỉ hưu của FBI, nói về Bộ An ninh Quốc gia ĐCSTQ. Đây là cơ quan tình báo và an ninh dân sự chủ chốt của chế độ này.

Ông Gaylord từng chỉ đạo nhiều cuộc điều tra phản gián tại California. Ông nói với Los Angeles Times rằng khác với Nga, Bộ An ninh Quốc gia ĐCSTQ áp dụng cách giăng lưới rộng. Ông cũng nhắc đến việc một số nhân viên tình báo của cơ quan này tiếp cận mục tiêu bằng quan hệ tình cảm hoặc tình dục.

Ông thường nhắc nhở lãnh đạo các công ty công nghệ rằng điều đối phương quan tâm có thể là công nghệ mà họ được tiếp cận, chứ không phải bản thân họ.

Ông Horace Frank, cựu trợ lý cảnh sát trưởng Sở Cảnh sát Los Angeles, từng phụ trách công tác tình báo. Ông cho biết nhiều năm qua FBI liên tục cảnh báo về các hoạt động của ĐCSTQ nhằm giành lợi thế về công nghệ, kinh tế và địa chính trị. Theo ông, ĐCSTQ khai thác những điểm yếu của con người như tiền bạc, cái tôi, tham vọng và tình dục.

Nhiều vụ án đã có phán quyết

Ông Hannas cho biết kế hoạch thu thập công nghệ nước ngoài của ĐCSTQ có từ thập niên 1950. Ban đầu, trọng tâm là một số công nghệ và linh kiện quân sự cụ thể. Về sau, kế hoạch mở rộng sang quy trình sản xuất, công nghệ thương mại tiên tiến và cuối cùng là khoa học cơ bản.

Hồ sơ tòa án cho thấy ông Dongfan “Greg” Chung, kỹ sư từng làm việc cho Rockwell International và Boeing, từ năm 1979 đã nhiều lần nhận “thư giao nhiệm vụ” do các đại diện ngành hàng không Trung Quốc gửi tới.

Khi khám xét nhà ông Chung, FBI tìm thấy hơn 250.000 trang tài liệu, theo Bộ Tư pháp Mỹ. Trong đó có báo cáo phân tích ứng suất của tàu con thoi, sổ tay kỹ thuật máy bay ném bom B-1 và tài liệu thiết kế hệ thống nhiên liệu tên lửa Delta IV. Tháng 7/2009, ông bị tòa kết luận phạm tội gián điệp kinh tế cùng một số tội danh khác. Tháng 2/2010, ông bị tuyên phạt 15 năm 8 tháng tù.

Vụ của ông Chung bắt nguồn từ cuộc điều tra nhắm vào ông Chi Mak, kỹ sư của nhà thầu quốc phòng Power Paragon. Tài liệu của Bộ Tư pháp cho thấy ông Chi Mak cùng người nhà đã âm mưu xuất khẩu công nghệ quân sự nhạy cảm của Mỹ sang Trung Quốc. Tháng 3/2008, ông bị tuyên 293 tháng tù (24 năm 5 tháng).

Ông Gaylord, người chỉ đạo cuộc điều tra này, cho biết các công nghệ mà ông Chi Mak làm rò rỉ liên quan đến hệ thống đẩy điện giảm tiếng ồn của tàu ngầm, hệ thống tác chiến Aegis và hệ thống phóng máy bay bằng điện từ trên tàu sân bay. Ông nhận định những thông tin này giúp ĐCSTQ tiến vọt 20 năm về công nghệ.

Những năm gần đây vẫn có các vụ tương tự. Năm 2020, giáo sư Trương Hạo của Đại học Thiên Tân bị kết tội gián điệp kinh tế cùng các tội danh khác và bị tuyên 18 tháng tù. Ông đã đánh cắp công nghệ bộ lọc tần số vô tuyến dùng cho điện thoại di động của hai công ty bán dẫn Mỹ, Bộ Tư pháp cho biết.

Năm 2024, cựu thủy thủ Hải quân Mỹ Wenheng Zhao bị tuyên 27 tháng tù vì nhận hối lộ và cung cấp thông tin quân sự cho một nhân viên tình báo Trung Quốc.

Tháng 1/2026, ông Jinchao Wei, người từng phục vụ trên tàu tấn công đổ bộ USS Essex ở San Diego, bị tuyên 200 tháng tù (16 năm 8 tháng). Ông bị kết tội bán ảnh chụp tàu và sổ tay kỹ thuật cho nhân viên tình báo Trung Quốc.

Các vụ liên quan đến chính giới và FBI

Hồ sơ FBI được Nhà Trắng giải mật hồi tháng 8 năm nay cho thấy cựu Hạ nghị sĩ Eric Swalwell từng nói với FBI trong một buổi phỏng vấn vào tháng 5/2015 rằng ông đã vài lần “quan hệ thể xác” với Christine Fang, người bị nghi là nhân viên tình báo ĐCSTQ. Bộ hồ sơ này cũng cho thấy FBI không tìm thấy bằng chứng ông Swalwell liên quan đến tội tham nhũng liên bang và đến năm 2017 đã đưa ông ra khỏi danh sách đối tượng điều tra.

Một vụ khác liên quan đến chính FBI. Bà Katrina Leung (Trần Văn Anh), một doanh nhân ở San Marino, từng làm người cung cấp tin cho FBI gần 20 năm. Tháng 4/2003, bà bị truy tố về tội sao chép trái phép tài liệu quốc phòng.

Cuộc điều tra của FBI phát hiện bà có quan hệ ngoài hôn nhân lâu năm với ông James J. Smith, đặc vụ giám sát FBI phụ trách liên lạc với bà, theo Los Angeles Times.

Tháng 1/2005, một thẩm phán liên bang bác toàn bộ cáo buộc. Thẩm phán cho rằng công tố viên đã có “hành vi sai trái có chủ ý” khi ngăn phía bào chữa tiếp cận ông Smith, một nhân chứng then chốt. Tháng 12 cùng năm, bà Leung nhận hai tội danh là khai man với FBI và khai thuế không trung thực. Bà chưa bao giờ bị buộc tội gián điệp. Còn ông Smith thừa nhận đã khai man với FBI về mối quan hệ giữa hai người.

ĐCSTQ không tìm cách đổi người bị bắt về

Ông Shih cho biết cách ĐCSTQ sử dụng nhân viên tình báo khác với Nga và một số nước khác. Ngoài lực lượng được đào tạo chuyên nghiệp của Bộ An ninh Quốc gia, ĐCSTQ còn huy động rất nhiều người không chuyên và người dân bình thường hỗ trợ thu thập công nghệ, gây ảnh hưởng chính trị và sách nhiễu những người bất đồng chính kiến. Ông cho rằng ĐCSTQ không quan tâm đến số phận của những người này.

“Thời Chiến tranh Lạnh, hai bên thường nói: ‘Tôi bắt một người của anh, anh bắt một người của tôi, chúng ta trao đổi’. Chính phủ Trung Quốc chưa bao giờ tìm cách đổi những người này về. Nghĩa là anh bị bắt thì đi tù, vậy thôi, chỉ có thể tự nhận mình xui xẻo,” ông Shih nói.