Lo ngại bùng nổ dân số, Thụy Sĩ trưng cầu dân ý về giới hạn 10 triệu dân

Thụy Sĩ sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý vào Chủ nhật (14/6) về đề xuất giới hạn dân số cả nước ở mức 10 triệu người. Cuộc bỏ phiếu này có thể tạo ra những tác động sâu rộng đối với nền kinh tế Thụy Sĩ cũng như quan hệ giữa nước này với Liên minh châu Âu (EU).

Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy phe phản đối đang nhỉnh hơn đôi chút, nhưng kết quả cuối cùng được dự báo sẽ rất sít sao. Do hình thức bỏ phiếu qua bưu điện được sử dụng rộng rãi, việc bỏ phiếu sẽ kết thúc vào buổi trưa theo giờ Zurich. Kết quả sơ bộ dự kiến được công bố ngay sau đó, song có thể mất vài giờ để xác định kết quả chính thức.

Hiện nay, vấn đề nhập cư đang làm gia tăng chia rẽ chính trị tại Thụy Sĩ. Trong bối cảnh làn sóng dân túy lan rộng khắp châu Âu và Mỹ, cuộc trưng cầu dân ý này đang thu hút sự quan tâm lớn.

Những người ủng hộ cho rằng tài nguyên đất đai của Thụy Sĩ đang dần cạn kiệt. Đảng Nhân dân Thụy Sĩ (SVP) coi việc áp trần dân số là giải pháp để đối phó với giá thuê nhà tăng cao, hệ thống tàu hỏa quá tải và tình trạng đô thị hóa lấn sâu vào cảnh quan vùng núi Alps.

Trong khi đó, phe phản đối gồm chính phủ, đa số nghị sĩ quốc hội và nhiều lãnh đạo doanh nghiệp, cho rằng kế hoạch này là “hỗn loạn”. Họ cảnh báo đề xuất sẽ làm suy giảm tăng trưởng kinh tế, hạn chế khả năng thu hút lao động tay nghề cao và đe dọa mối quan hệ giữa Thụy Sĩ với EU – đối tác thương mại lớn nhất của nước này.

Nội dung đề xuất là gì?

Theo đề xuất, dân số thường trú của Thụy Sĩ sẽ bị giới hạn ở mức dưới 10 triệu người cho đến năm 2050. Hiện dân số nước này khoảng 9,1 triệu người. Nếu tốc độ tăng trưởng hiện nay tiếp tục, chính phủ có thể buộc phải áp dụng các biện pháp hạn chế nhập cư chỉ trong vòng bốn năm sau khi đề xuất được thông qua.

Khi dân số đạt 9,5 triệu người, chính phủ sẽ phải siết chặt chính sách nhập cư, đặc biệt đối với người xin tị nạn và diện đoàn tụ gia đình. Mốc này được dự đoán sẽ xuất hiện vào khoảng năm 2031, nhưng cũng có thể đến sớm từ năm 2029.

Nếu dân số chạm ngưỡng 10 triệu người, chính quyền sẽ phải thực hiện “mọi biện pháp khả thi” để duy trì giới hạn, bao gồm khả năng chấm dứt các thỏa thuận quốc tế góp phần làm gia tăng dân số.

Nếu trong vòng hai năm dân số không giảm xuống dưới ngưỡng quy định và không đạt được thỏa thuận đặc biệt nào khác, Thụy Sĩ sẽ phải rút khỏi Hiệp định Tự do Di chuyển Nhân lực ký với EU năm 1999.

Hiệp định này cho phép công dân EU sinh sống tại Thụy Sĩ để làm việc hoặc học tập, đồng thời công dân Thụy Sĩ cũng được hưởng các quyền tương tự tại EU. Thụy Sĩ hiện có cơ chế “phanh khẩn cấp” cho phép hạn chế quyền tự do đi lại trong trường hợp xảy ra “các vấn đề kinh tế hoặc xã hội nghiêm trọng”, nhưng việc áp dụng phải thông qua cơ chế trọng tài.

Vì sao đề xuất được đưa ra?

Kể từ khi thỏa thuận tự do đi lại có hiệu lực năm 2002, dân số Thụy Sĩ tăng nhanh hơn đáng kể so với mức trung bình của EU.

Mức lương cao và thuế suất thấp đã thu hút nhiều lao động nhập cư đến Thụy Sĩ. Đồng thời, sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp quốc tế cũng làm gia tăng nhu cầu đối với lao động tay nghề cao.

Trong bối cảnh đó, Đảng Nhân dân Thụy Sĩ đã thúc đẩy sáng kiến áp trần dân số với lập luận rằng nhập cư quy mô lớn đang gây áp lực lên hệ thống dịch vụ công, thị trường nhà ở và làm gia tăng tội phạm.

Đề xuất này cũng phản ánh tâm lý hoài nghi nhập cư của một bộ phận cử tri. Chưa đầy ba tuần trước ngày bỏ phiếu, thành phố Winterthur xảy ra một vụ tấn công bằng dao bị nghi có liên hệ với chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo. Các nhà điều tra xác định đây là một “vụ tấn công khủng bố”.

Điều kiện để đề xuất được thông qua

Đề xuất phải nhận được sự ủng hộ của đa số cử tri trên toàn quốc và đa số các bang liên bang của Thụy Sĩ.

Năm 2014, cử tri Thụy Sĩ từng bỏ phiếu với tỷ lệ sít sao ủng hộ sáng kiến tái áp dụng hạn ngạch nhập cư đối với công dân EU do SVP đề xuất, dù tác động của sáng kiến này sau đó đã bị giảm đáng kể trong quá trình thực thi.

Tác động kinh tế ra sao?

Thụy Sĩ đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng và nhiều lĩnh vực phụ thuộc vào lao động nhập cư. Phần lớn người nhập cư đến từ châu Âu, trong khi EU là đối tác thương mại quan trọng nhất của nước này.

Hiện người nước ngoài chiếm gần 28% dân số thường trú của Thụy Sĩ. Một nghiên cứu gần đây cho thấy gần 40% người sáng lập doanh nghiệp tại Thụy Sĩ là người nước ngoài.

Theo đề xuất, nếu dân số vượt quá 10 triệu người và duy trì trên mức này, Thụy Sĩ sẽ rút khỏi Hiệp định Tự do Di chuyển Nhân lực với EU. Điều này có thể dẫn đến việc hủy bỏ thêm các thỏa thuận song phương khác với EU, khiến các doanh nghiệp xuất khẩu của Thụy Sĩ bị loại khỏi thị trường chung châu Âu.

Phản ứng từ EU và doanh nghiệp

Người phát ngôn của Ủy ban châu Âu cho biết: “Tự do đi lại là một thành phần cốt lõi trong quan hệ giữa chúng tôi. Chúng tôi sẽ đánh giá kết quả cuộc bỏ phiếu dựa trên nguyên tắc đó.”

Người phát ngôn này cũng nhấn mạnh: “Hiện tăng trưởng tiềm năng của Thụy Sĩ được ước tính khoảng 1,7%, nhưng việc áp dụng giới hạn dân số nghiêm ngặt có thể khiến con số này giảm xuống còn khoảng 1,3% vào đầu những năm 2030 do nguồn cung lao động bị thu hẹp và năng lực đổi mới suy yếu. Đến năm 2050, GDP tiềm năng của Thụy Sĩ có thể thấp hơn khoảng 2% so với các dự báo hiện nay. Đề xuất này cũng sẽ phủ bóng lên tương lai quan hệ giữa Thụy Sĩ và EU”.

Chủ tịch hãng dược phẩm Roche, ông Severin Schwan, cho rằng: “Thụy Sĩ không thể tự mình đáp ứng nhu cầu về nhân tài chất lượng cao”.

Trong khi đó, Chủ tịch công ty đường sắt Stadler Rail, ông Peter Spuhler, cảnh báo rằng việc thông qua giới hạn dân số sẽ đưa Thụy Sĩ đi trên một “con đường nguy hiểm”.