Loại bỏ ông Khamenei gây chấn động nhưng không tự động đánh sập hệ thống quyền lực Iran

Những nhà cựu ngoại giao và chuyên gia cảnh báo rằng việc loại bỏ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei sẽ không đủ để đánh bại hay làm sụp đổ chế độ Cộng hòa Hồi giáo Iran. Họ cho rằng hệ thống quyền lực của Iran được xây dựng với nhiều thiết chế mạnh như Vệ binh Cách mạng, giới giáo sĩ và các cơ quan chính trị, nên vẫn có thể tiếp tục hoạt động khi lãnh đạo thay đổi. Vì vậy, ngay cả khi ông Khamenei bị loại bỏ, một lãnh đạo khác có thể nhanh chóng kế nhiệm và chế độ Iran có thể vẫn tồn tại.

Những nhà cựu ngoại giao và chuyên gia chính sách cảnh báo rằng việc giết lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei sẽ không đủ để đánh bại hay làm sụp đổ chế độ Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Chế độ Iran được thiết kế để tồn tại dù lãnh đạo bị loại bỏ

Các chuyên gia cho rằng hệ thống chính trị Iran không phụ thuộc vào một cá nhân duy nhất.

• Quyền lực được phân tán giữa giáo sĩ, quân đội và các cơ quan chính trị.

• Các tổ chức như Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) có vai trò cực lớn trong an ninh, kinh tế và chính trị.

• Vì vậy, ngay cả khi lãnh tụ tối cao bị loại bỏ, một lãnh đạo khác có thể nhanh chóng thay thế.

Một chuyên gia của Brookings nhận định rằng sau chiến tranh “thế giới vẫn sẽ phải đối phó với một phiên bản nào đó của chế độ này.”

Hệ thống kế nhiệm lãnh đạo đã được chuẩn bị sẵn

Hiến pháp Iran quy định rõ cơ chế chuyển giao quyền lực nếu lãnh tụ tối cao chết.

• Một Hội đồng lãnh đạo tạm thời sẽ điều hành đất nước.

• Sau đó Hội đồng Chuyên gia (Assembly of Experts) gồm 88 giáo sĩ sẽ bầu lãnh tụ mới.

Trong thời gian chuyển tiếp, quyền lực có thể nằm trong tay:

• Tổng thống Iran

• Chánh án Tòa án tối cao

• Một giáo sĩ cấp cao

Điều này giúp tránh khoảng trống quyền lực ngay lập tức.

Vệ binh Cách mạng (IRGC) mới là lực lượng quyết định

Nhiều phân tích cho rằng IRGC mới là trụ cột thực sự của chế độ.

• Họ kiểm soát phần lớn lực lượng quân sự, chương trình tên lửa và nhiều ngành kinh tế.

• Sau khi lãnh đạo cấp cao bị giết, các sĩ quan trung cấp vẫn có thể tiếp tục điều hành chiến tranh.

Điều này khiến việc “đánh đầu não (decapitation strike)” khó làm sụp đổ toàn bộ hệ thống.

Cái chết của ông Khamenei có thể khiến Iran cứng rắn hơn

Một số nhà phân tích cảnh báo hậu quả có thể ngược lại:

• Lãnh đạo mới có thể cứng rắn và quân sự hóa hơn.

• IRGC có thể giành thêm quyền lực trong chính trị Iran.

• Tâm lý “tử vì đạo (martyrdom)” có thể kích động tinh thần chống Mỹ và Israel mạnh mẽ hơn.

Cuộc chiến kế nhiệm có thể quyết định tương lai Iran

Sau khi Khamenei chết, nhiều nhân vật được nhắc tới:

• Ông Mojtaba Khamenei (con trai của Cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei) – được IRGC hậu thuẫn.

• Các giáo sĩ cấp cao khác trong hệ thống.

Nếu người kế nhiệm thân quân đội hơn, Iran có thể trở thành một chế độ an ninh – quân sự hóa mạnh hơn trước.

Thiên Vân, theo The Epoch Times, Reuters, The Guardian, Financial Times