Mỏ đồng, coban có vốn Trung Quốc ở Congo bị kiện, đòi bồi thường 6,3 triệu USD

Một mỏ đồng và coban tại Cộng hòa Dân chủ Congo (CHDC Congo), do doanh nghiệp Trung Quốc nắm cổ phần chi phối, đang bị 27 cư dân địa phương kiện, yêu cầu bồi thường tổng cộng 6,3 triệu USD vì gây ô nhiễm môi trường.

Đầu tháng 11, 27 cư dân địa phương đã nộp đơn kiện lên Tòa Thương mại Kolwezi, Reuters và Business Insider Africa đưa tin. Tổ chức giám sát doanh nghiệp RAID của Anh và tổ chức phi lợi nhuận AFREWATCH của CHDC Congo hỗ trợ họ trong vụ kiện. Các nguyên đơn cáo buộc đơn vị vận hành mỏ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân trong vùng, đồng thời yêu cầu bồi thường tổng cộng 6,3 triệu USD.

Vụ kiện nhắm vào công ty khai mỏ COMMUS. Công ty Zijin Mining của Trung Quốc nắm 67% cổ phần COMMUS, còn Tổng công ty khai khoáng quốc doanh Gecamines và Chính phủ CHDC Congo nắm cổ phần thiểu số.

Trong số các nguyên đơn có 8 trẻ em. Khoản tiền bồi thường được yêu cầu gồm khoảng 1,3 triệu USD cho những thiệt hại về thân thể và sức khỏe, cùng 5 triệu USD để phục hồi môi trường.

Các nghiên cứu khoa học do RAID và AFREWATCH thuê thực hiện cho thấy bụi trong không khí và nguồn nước quanh khu mỏ COMMUS đều chứa các chất ô nhiễm ở nồng độ cao. Hãng tin AFP từng đưa tin việc COMMUS mở rộng khai thác tại địa phương từ lâu đã gây tổn hại nghiêm trọng cho môi trường sinh thái và cộng đồng dân cư.

Khu phố Gecamines ở trung tâm Kolwezi là một ví dụ. Nơi đây từng là khu dân cư sầm uất, nhà cửa ngay ngắn, đường sá rợp bóng cây. Do nằm sát khu khai thác lộ thiên ngày càng mở rộng và các công trình mở rộng mỏ của COMMUS, khu phố nay gần như bị phá hủy hoàn toàn, nhiều tòa nhà chỉ còn là đống đổ nát. Những hộ còn ở lại buộc phải sống ngay cạnh bức tường bê tông bao kín khu mỏ.

Đơn kiện cũng nêu tên Chính phủ CHDC Congo và cơ quan quản lý môi trường ACE là bị đơn, cáo buộc nhà chức trách đã không giám sát và thực thi các quy định về môi trường. Bộ luật Khai khoáng năm 2018 của CHDC Congo quy định doanh nghiệp khai mỏ phải chịu trách nhiệm pháp lý về thiệt hại môi trường, trừ khi chứng minh được thiệt hại do yếu tố không liên quan gây ra.

COMMUS bác bỏ toàn bộ cáo buộc và cho biết sẽ tranh tụng tại tòa. Vào tháng 7/2026, công ty khẳng định hoạt động của mình tuân thủ quy định về môi trường của địa phương và cho rằng một phần ô nhiễm có thể là di chứng của hoạt động khai mỏ trước đây hoặc do điều kiện địa chất tự nhiên của khu vực.

COMMUS cũng nói với Reuters rằng công ty sẽ phản bác các cáo buộc và coi trọng trách nhiệm của mình. Bộ Mỏ CHDC Congo, cơ quan ACE và tòa án thụ lý vụ kiện chưa phản hồi ngay yêu cầu bình luận và cung cấp tài liệu của hãng tin này.