Mỹ bắt giữ ông Maduro, chiến lược của ĐCSTQ tại Mỹ Latinh và Đài Loan bị đảo lộn

Theo báo Nikkei Asia, Tổng thống Mỹ Trump đã nhanh chóng ra tay bắt giữ lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro, buộc Đảng cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) phải đánh giá lại toàn bộ bố cục chiến lược của mình tại khu vực Mỹ Latinh.

Trong hơn 10 năm qua, ĐCSTQ liên tục gia tăng đầu tư kinh tế và năng lượng tại khu vực này, và hành động chớp nhoáng lần này của Washington rõ ràng đã làm thay đổi cục diện đối đầu vốn có.

Nhiều nhà phân tích cho rằng, về mặt chiến lược hành động này đã giáng một đòn gián tiếp vào Trung Quốc, đặc biệt trong bối cảnh tình hình Iran tiếp tục căng thẳng.

Nếu Iran xảy ra thay đổi chính quyền hoặc bất ổn chính trị nghiêm trọng, từ đó làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ, Trung Quốc – nước mua dầu thô lớn nhất của Iran – sẽ buộc phải tìm nguồn thay thế.

Venezuela, quốc gia giàu tài nguyên và có quan hệ mật thiết lâu dài với Bắc Kinh, vốn là lựa chọn lý tưởng, nhưng ông Trump đã tuyên bố rõ ràng rằng Mỹ sẽ tiếp quản hướng đi tương lai của quốc gia này.

Trước tác động kép về năng lượng và quân sự, Bắc Kinh đối mặt áp lực hiếm thấy

Ông David Wurmser, cựu cố vấn Trung Đông cho cựu Phó Tổng thống Mỹ Dick Cheney, cho biết thời điểm này đối với Bắc Kinh là sự chồng chéo hiếm hoi của nhiều cuộc khủng hoảng.

Ông nói rằng, nếu Trung Quốc đồng thời mất nguồn cung dầu giá rẻ từ Iran và Venezuela, hậu quả kinh tế có thể sẽ dẫn đến thảm họa. Bởi từ lâu hai quốc gia này đã xuất khẩu dầu thô cho Trung Quốc với giá thấp hơn thị trường, mang lại cho ĐCSTQ lợi thế chi phí đáng kể.

Tổng thống Maduro bị Mỹ bắt sau khi hợp đồng dầu mỏ 20 năm giữa Bắc Kinh và Caracas được ký kết, ảnh hưởng lớn đến chính trị và kinh tế Trung Quốc.

Washington Post cũng nhận định, việc ông Maduro bị lật đổ đồng nghĩa với việc sự ủng hộ của ĐCSTQ dành cho ông trong nhiều tháng qua đã chấm dứt đột ngột.

Từ lâu ĐCSTQ là đồng minh có ảnh hưởng nhất của chính quyền Maduro, thông qua các khoản cho vay và mua dầu mỏ, trở thành trụ cột kinh tế quan trọng của Venezuela. Trong tổng lượng dầu xuất khẩu của Venezuela, khoảng 80% được xuất sang Trung Quốc.

Thông qua mô hình “đổi dầu mỏ lấy tín dụng”, ĐCSTQ đã cung cấp cho Venezuela các khoản vay lên tới hàng chục tỷ USD – chiếm gần một nửa tổng cho vay của Trung Quốc đối với Mỹ Latinh – để đổi lấy dầu thô và tài nguyên khoáng sản. Venezuela sở hữu hơn 300 tỷ thùng dầu, trữ lượng lớn nhất thế giới.

Những năm gần đây, xuất khẩu dầu của Venezuela sang Trung Quốc tăng mạnh; riêng tháng 12/2025, lượng nhập khẩu hàng ngày của Trung Quốc lập kỷ lục, vượt 600.000 thùng/ngày, chiếm phần lớn sản lượng của Venezuela. Trung Quốc đã trở thành khách hàng mua dầu lớn nhất của Venezuela.

Về mặt quân sự, ông Wurmser chỉ ra rằng hệ thống radar do Trung Quốc sản xuất – yếu tố then chốt trong hệ thống phòng không của Venezuela – đã không phát hiện hoặc ngăn chặn được hành động của quân đội Mỹ, điều này chắc chắn sẽ khiến phía Trung Quốc lúng túng.

Ông bổ sung, toàn bộ hệ thống phòng không gần như bị vô hiệu hóa, điều này cực kỳ giống với biểu hiện của Iran khi đối mặt với các cuộc tấn công của Israel và quân đội Mỹ trước đó, một lần nữa phơi bày những điểm yếu mang tính cấu trúc của hệ thống vũ khí Trung – Nga – Iran.

Các khoản đầu tư khổng lồ tại Mỹ Latinh đối mặt nguy cơ bị thanh toán

Ông Connor Pfeiffer, giám đốc cấp cao phụ trách quan hệ chính phủ của tổ chức nghiên cứu “Quỹ Bảo vệ Dân chủ” (Foundation for Defense of Democracies), cho rằng hành động lần này là đòn giáng nặng nề vào Trung Quốc, Nga, Iran và Cuba – những thế lực đứng sau Maduro – trong đó Trung Quốc có lẽ là bên chịu thiệt hại lớn nhất.

Ông chỉ ra rằng, trước khi Mỹ thực hiện phong tỏa xuất khẩu dầu mỏ, Venezuela từng cung cấp cho Trung Quốc lượng dầu tương đương gần 10% tổng lượng nhập khẩu dầu thô của nước này, với mức giá chiết khấu lớn. Nếu cộng thêm việc nguồn cung từ Iran bị cản trở, quy mô tác động có thể lên tới gần 1/3 lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc.

Theo dữ liệu của AidData, một tổ chức nghiên cứu trực thuộc Đại học William & Mary, trong giai đoạn 2000–2023, Venezuela là nước nhận viện trợ cho vay lớn thứ 4 của Trung Quốc ở nước ngoài, với tổng giá trị tài trợ của Bắc Kinh tại đây khoảng 60 tỷ USD, thuộc một trong những dự án đầu tư đơn lẻ quan trọng nhất của Trung Quốc trên toàn cầu.

Ông Michael Sobolik, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hudson, thẳng thắn nói rằng trong vòng 24 giờ qua, gần như toàn bộ tính toán chiến lược của Trung Quốc đối với khu vực này đã thất bại.

Ông cho biết, chỉ vài giờ trước khi Maduro bị bắt, ông này vừa gặp phái đoàn Trung Quốc, và bất kỳ cam kết an ninh nào mà Bắc Kinh nhận được trong cuộc gặp đó đều có tuổi thọ cực kỳ ngắn.

Chiến lược quay lại hay trôi dạt chiến lược, chia rẽ trong nội bộ Mỹ lộ rõ

Không phải tất cả các nhà phân tích đều cho rằng hành động lần này đã củng cố chiến lược tổng thể của Mỹ. Bà Katherine Thompson, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Cato, cảnh báo rằng động thái của ông Trump có thể khiến Mỹ một lần nữa rơi vào tình trạng can thiệp vô thời hạn mà chiến lược an ninh quốc gia của nước này từng công khai phản đối.

Bà chỉ ra rằng, Chiến lược An ninh Quốc gia của chính quyền Trump từng bác bỏ việc Mỹ gánh vác “gánh nặng toàn cầu vĩnh viễn”, và tuyên bố “tiếp quản Venezuela, dẫn dắt quá trình chuyển giao quyền lực” rõ ràng đã lệch khỏi khuôn khổ “Nước Mỹ trên hết”, tồn tại rủi ro trôi dạt chiến lược nghiêm trọng.

Tuy nhiên, ông Alexander Gray, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chiến lược và An ninh Scowcroft thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, đồng thời là cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, lại có quan điểm khác.

Ông cho rằng hành động này nên được xem là sự thể hiện thực tế của “Học thuyết Monroe phiên bản Trump”, là dấu hiệu cho thấy Mỹ quay trở lại tư duy phòng thủ bán cầu truyền thống.

Ông nói, để các cường quốc như Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng tại Tây Bán Cầu là điều không thể chấp nhận được.

Ý nghĩa răn đe lớn hơn tranh cãi pháp lý

Theo Bloomberg, nhìn chung, các quan chức an ninh Đài Loan coi việc Tổng thống Trump bắt giữ ông Maduro là một tín hiệu răn đe mạnh mẽ đối với ĐCSTQ, cho thấy Mỹ có khả năng nhanh chóng đánh bại các lực lượng quân sự được trang bị vũ khí do Trung Quốc sản xuất.

Một quan chức cấp cao trong giới an ninh Đài Bắc cho biết, hành động này gửi thông điệp tới các nhà lãnh đạo mang tính độc tài, bao gồm cả Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, rằng ông Trump sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự trong các vấn đề lợi ích cốt lõi. Điều này mang lại hiệu ứng trấn an thực tế đối với Đài Loan – trung tâm sản xuất chip toàn cầu.

Phía Đài Loan không cho rằng việc Mỹ có thể vi phạm luật pháp quốc tế sẽ khuyến khích ĐCSTQ hành động đối với Đài Loan. Quan chức này thẳng thắn nói thứ ĐCSTQ thiếu là năng lực, chứ không phải tiền lệ.

Thứ trưởng Quốc phòng Đài Loan Từ Tư Kiệm (Hsu Szu-chien) cho biết, ưu thế công nghệ của trang bị quân sự Mỹ đã được thể hiện đầy đủ trong hành động lần này. Ông nói điểm then chốt của vấn đề Venezuela không chỉ nằm ở nguồn gốc vũ khí, mà còn ở sự thất bại toàn diện trong năng lực duy trì và tích hợp hệ thống.