Mỹ đã chính thức rút khỏi Thỏa thuận Paris về khí hậu

Vào thứ Ba (27/1), Mỹ đã chính thức hoàn tất thủ tục pháp lý rút khỏi Thỏa thuận Paris, trở thành quốc gia duy nhất rời bỏ điều ước quốc tế có tính ràng buộc pháp lý này. Động thái này đánh dấu việc các cam kết của Tổng thống Donald Trump về chính sách khí hậu và quản trị quốc tế, được ông đưa ra khi quay lại Nhà Trắng năm 2025, đã được triển khai đầy đủ.

​Thỏa thuận Paris được 195 bên ký kết vào năm 2015, với mục tiêu cốt lõi là cắt giảm phát thải khí nhà kính như CO₂, nhằm giới hạn mức tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu không vượt quá 2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, và phấn đấu khống chế trong ngưỡng 1,5 độ C.

Một quan chức phụ trách truyền thông và đối ngoại của Nhà Trắng, khi trả lời phỏng vấn NHK, nói rằng: “Mỹ đã chính thức rút khỏi Thỏa thuận Paris, một thỏa thuận làm tổn hại các giá trị và ưu tiên của đất nước, lãng phí tiền thuế của người dân và kìm hãm tăng trưởng kinh tế. Đây là một chiến thắng nữa cho đường lối ‘Nước Mỹ trên hết’!”

Sắc lệnh rút khỏi thỏa thuận có hiệu lực sau một năm

Trong ngày nhậm chức (20/1 năm ngoái), ông Trump đã ký Sắc lệnh Tổng thống số 14162, chỉ thị Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc ngay lập tức gửi thông báo rút khỏi Thỏa thuận Paris tới Tổng Thư ký LHQ. Theo Điều 28 của Thỏa thuận Paris, việc rút khỏi chỉ có hiệu lực sau một năm kể từ ngày gửi thông báo, vì vậy đến ngày 27/1 năm nay thủ tục rút của Mỹ mới chính thức hoàn tất.

Trong sắc lệnh, ông cho rằng các hiệp định kiểu này “không phù hợp với các giá trị cũng như mục tiêu kinh tế và môi trường của Mỹ”, đồng thời chỉ trích các cơ chế liên quan đã chuyển tiền thuế của người Mỹ tới những nước “không cần và cũng không xứng đáng được hỗ trợ”, gây tổn hại chủ quyền và sức mạnh kinh tế của Mỹ.

Văn bản cũng nhấn mạnh, khi xây dựng hay đàm phán bất kỳ thỏa thuận quốc tế nào có thể gây tổn hại hoặc kìm hãm kinh tế Mỹ, chính phủ sẽ đặt lợi ích của nước Mỹ và người dân Mỹ lên hàng đầu, đồng thời nhấn mạnh các thỏa thuận đó không được tạo ra gánh nặng bất hợp lý hoặc bất công cho Mỹ.

Tái định hình chính sách năng lượng và đa phương

Đây là lần thứ hai ông Trump rút Mỹ khỏi Thỏa thuận Paris: trong nhiệm kỳ đầu, ông tuyên bố rút năm 2017 và có hiệu lực tháng 11/2020; chính quyền Joe Biden đưa Mỹ tái gia nhập năm 2021. Lần rút thứ hai này đi kèm với việc chính quyền Trump điều chỉnh sâu rộng chính sách đối với các thể chế đa phương. Bên cạnh Thỏa thuận Paris, Mỹ đã rời Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hôm 22/1, và gần đây thông báo rút khỏi 66 cơ chế, sáng kiến do Liên Hợp Quốc bảo trợ liên quan khí hậu và “công lý xã hội”, trong đó có cả Công ước khung của LHQ về biến đổi khí hậu (UNFCCC).

Chính quyền Trump từ lâu chủ trương đẩy mạnh khai thác năng lượng trong nước, tập trung vào dầu mỏ, khí tự nhiên, than đá và hạt nhân. Ông từng nói, trước làn sóng bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu, nhu cầu năng lượng tại Mỹ sẽ tăng mạnh, nên cần tăng tốc phát triển các nguồn năng lượng nội địa có chi phí phải chăng và bảo đảm độ ổn định cao.

Phản ứng quốc tế và bối cảnh lịch sử

Dù quyết định rút lui gây tranh cãi, trong hơn một thập kỷ qua Mỹ vẫn nằm trong nhóm quốc gia có mức cắt giảm phát thải lớn nhất thế giới, chủ yếu nhờ việc chuyển mạnh từ điện than sang dùng khí tự nhiên được coi là “sạch” hơn.

Một báo cáo của Viện Nghiên cứu Năng lượng (Institute for Energy Research) công bố năm 2021 cho biết, giai đoạn 2005–2020, tổng phát thải khí nhà kính của Mỹ giảm khoảng 24%, tương đương 1,4 tỉ tấn, trong khi phát thải CO₂ từ năng lượng trên toàn cầu lại tăng khoảng 14%, tức thêm khoảng 3,9 tỉ tấn.

Tổng Thư ký UNFCCC Simon Stiell trong một thông cáo nhấn mạnh, Mỹ từng đóng vai trò then chốt trong việc thiết lập Công ước khung và Thỏa thuận Paris, và cho rằng việc Washington rút lui sẽ làm suy yếu chính nền kinh tế, việc làm và phúc lợi của người dân Mỹ; song ông cũng khẳng định cánh cửa của Thỏa thuận Paris vẫn “mở rộng” nếu Mỹ muốn quay lại trong tương lai.

Người phát ngôn của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, Stéphane Dujarric, trong buổi họp báo ngày 27/1 nhấn mạnh: “Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu sẽ vẫn tiếp tục, và các nỗ lực huy động đủ nguồn lực để hỗ trợ những quốc gia dễ bị tổn thương nhất càng không thể dừng lại. Quyết tâm của chúng tôi sẽ không lay chuyển.”

Trước việc Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Paris, các tổ chức và chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực ứng phó biến đổi khí hậu bày tỏ lo ngại sâu sắc, cảnh báo rằng bước đi này có thể làm suy yếu hợp tác quốc tế trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu và buộc các quốc gia khác phải gánh vác phần lớn hơn về chi phí lẫn nỗ lực cắt giảm phát thải.

Thỏa thuận Paris được ký kết năm 2015 trong khuôn khổ UNFCCC, kế thừa vai trò của Nghị định thư Kyoto 1997 – thỏa thuận khí hậu cốt lõi ở thế hệ trước. Khi đó, Tổng thống Bill Clinton có ký Nghị định thư Kyoto nhưng chưa bao giờ trình lên Thượng viện để phê chuẩn. Mỹ cũng không tham gia Thỏa thuận Paris với tư cách một điều ước chính thức cần Thượng viện thông qua; năm 2016, chính quyền Barack Obama coi đây là một “thỏa thuận hành chính” (executive agreement), sử dụng thẩm quyền hành pháp của tổng thống để tuyên bố gia nhập mà không đưa ra Thượng viện bỏ phiếu.

Trí Đạt (theo Epoch Times)