Mỹ gây sức ép buộc Iran cam kết duy trì eo biển Hormuz thông suốt

Chính phủ Mỹ hôm thứ Sáu (10/7) đã đưa ra yêu cầu rõ ràng với Iran, thúc giục Tehran công khai tuyên bố rằng tất cả các tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz đều được duy trì mở, chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền và không được thu bất kỳ khoản phí quá cảnh nào đối với các tàu đi qua. Phía Mỹ cho biết việc Iran có đưa ra cam kết này hay không sẽ ảnh hưởng đến các cuộc đàm phán tiếp theo cũng như những hành động mà Washington có thể thực hiện.

Mỹ yêu cầu Iran công khai bảo đảm tự do hàng hải

Nhiều quan chức cấp cao Mỹ nói với truyền thông rằng Washington đang gia tăng sức ép lên Iran, yêu cầu Tehran đưa ra một tuyên bố công khai về tuyến vận tải năng lượng trọng yếu của thế giới này.

Một quan chức Mỹ trong cuộc họp báo qua điện thoại nói với các phóng viên: “Hoặc họ cung cấp cho chúng tôi tuyên bố đó, hoặc mọi việc sẽ không có kết cục tốt đẹp đối với họ.”

Phía Mỹ yêu cầu Iran thừa nhận rằng tất cả các tuyến đi qua eo biển Hormuz đều đang mở, đồng thời chấm dứt việc nổ súng vào tàu thuyền. Quan chức này cũng cho biết Washington muốn Iran, dù trực tiếp hay gián tiếp thừa nhận rằng các vụ tấn công gần đây nhằm vào tàu thuyền là sai lầm.

Hiện vẫn tồn tại bất đồng nghiêm trọng giữa hai bên về quyền kiểm soát eo biển này. Cùng ngày, Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc Amir Saeid Iravani nói với báo giới bên ngoài Hội đồng Bảo an rằng mọi hoạt động trong eo biển Hormuz, bao gồm việc mở eo biển và gỡ mìn, đều “hoàn toàn do Iran quyết định”.

Iran cho rằng eo biển này thuộc quyền kiểm soát của Iran và yêu cầu các tàu đi qua phải nộp phí cho Tehran. Phía Mỹ phản bác, cho rằng eo biển Hormuz trong nhiều thập kỷ qua đã được cộng đồng quốc tế xem là tuyến hàng hải quốc tế, và không chính quyền nào có quyền buộc tàu thuyền phải trả phí quá cảnh.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Hải quân Mỹ hôm thứ Sáu cũng cảnh báo các tàu thương mại rằng tuyến phía nam đi qua lãnh hải Oman vẫn đang mở, cho phép tàu thuyền tránh đi qua phía Iran.

Giao nộp vật liệu hạt nhân là ranh giới cho thỏa thuận

Các quan chức Mỹ cho biết bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran đều phải yêu cầu Tehran giao nộp kho uranium làm giàu cao. Iran được cho là đang nắm giữ hơn 900 pound, tương đương khoảng 408 kg, uranium làm giàu cao, mà ông Trump và các quan chức Mỹ khác gọi là “bụi hạt nhân” (nuclear dust).

Theo biên bản ghi nhớ mà Mỹ và Iran ký hồi tháng 6, vấn đề hạt nhân cần được xử lý trong giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày.

Một quan chức Mỹ nói: “Tôi muốn nói rõ rằng, nếu chúng tôi không nhận được số ‘bụi hạt nhân’ đó, chúng tôi sẽ không đạt được thỏa thuận với Iran.”

Quan chức này cho biết nếu Iran từ chối giao nộp vật liệu hạt nhân, Mỹ vẫn còn nhiều lựa chọn, bao gồm cả biện pháp quân sự và kinh tế. Washington cũng nhấn mạnh rằng nếu Iran không tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn trước, đồng thời không chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền trong eo biển Hormuz, Mỹ sẽ không đạt được thỏa thuận hạt nhân với nước này.

Liên quan đến các vụ tàu hàng bị tấn công trong tuần này, một quan chức Mỹ nói Iran từng nói với Washington rằng các vụ việc này là do “một bộ phận ngoài tầm kiểm soát trong hệ thống của họ” gây ra.

Một quan chức khác cho rằng một phe cứng rắn ngoài tầm kiểm soát trong giới cứng rắn Iran đang tìm cách phá hoại lệnh ngừng bắn, trong khi dường như đang diễn ra cuộc đấu quyền lực giữa phe cứng rắn và phe thực dụng ở Tehran.

Các quan chức Mỹ cho biết ông Trump đã chỉ thị Washington tiếp tục đối thoại với Iran, nhưng cũng cảnh báo: “Nếu họ tiếp tục nổ súng vào tàu thuyền, hoặc tiến hành bất kỳ hành động thù địch nào khác, chúng tôi sẽ đáp trả.”

Israel: Sẵn sàng tung đòn mạnh hơn

Trong khi đó, giới quân sự và lãnh đạo Israel cũng gửi đi thông điệp cứng rắn tới Iran. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz hôm thứ Năm, tại lễ tốt nghiệp của các phi công mới của Không quân Israel, cho biết quân đội nước này đang trong trạng thái báo động cao, sẵn sàng khôi phục chiến dịch quân sự, giành lại ưu thế trên không và nếu cần thiết sẽ lần thứ ba phát động “đòn đánh độc lập” nhằm vào Iran.

Ông nói: “Nếu chúng ta phải trở lại chiến trường, chúng ta sẽ quay lại với sức mạnh lớn hơn.”

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng tái khẳng định rằng bất kể Iran và Mỹ đạt được thỏa thuận nào, Israel sẽ không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông cũng nói các chiến dịch quân sự của Israel nhằm vào Iran vẫn chưa kết thúc.

CNN dẫn lời hai nguồn tin Israel cho biết chính quyền Trump hiện không muốn Israel tham gia đợt tấn công mới nhất của Mỹ nhằm vào Iran.

Tuy nhiên, một quan chức Mỹ nói với Fox News đã bác bỏ thông tin này. Theo quan chức này, Mỹ và Israel vẫn phối hợp chặt chẽ, và Israel cũng từng đóng góp cho “Chiến dịch Búa đêm” (Midnight Hammer) và “Chiến dịch Cơn thịnh nộ sử thi” (Epic Fury).

Ngoài ra, giới chức Israel được cho là gần đây cũng đã chia sẻ với Mỹ các thông tin tình báo mới nhất, cho rằng Iran đang lên kế hoạch cho một âm mưu ám sát mới nhằm vào ông Trump.

Giữa lúc căng thẳng gia tăng, các tiếp xúc ngoại giao vẫn đang tiếp diễn. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi dự kiến sẽ tới Oman vào thứ Bảy để thảo luận với các quan chức nước này về quan hệ song phương, tình hình khu vực và vấn đề eo biển Hormuz.

Một số nguồn tin am hiểu nói với Fox News rằng các nhà đàm phán Qatar đã tới Iran dưới sự phối hợp với Mỹ, nhằm xoa dịu tình hình và tạo điều kiện để nối lại đàm phán.