Mỹ – Iran ký Biên bản Ghi nhớ ngừng bắn: Phản ứng từ các bên liên quan

Bản ghi nhớ Islamabad được Hoa Kỳ và Iran ký kết hôm thứ Tư (ngày 17/6) đã chính thức có hiệu lực.

Văn kiện gồm 14 điểm, được Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tổng thống Mỹ Donald Trump trực tiếp ký kết, bao gồm các nội dung chính như: ngừng bắn vĩnh viễn ngay lập tức (bao trùm mọi mặt trận, trong đó có Lebanon), mở lại eo biển Hormuz với thời hạn tối thiểu 60 ngày được tự do lưu thông, chấm dứt phong tỏa hàng hải của Mỹ, từng bước nới lỏng các lệnh trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran, thành lập quỹ tái thiết trị giá ít nhất 300 tỷ USD (do Mỹ dẫn dắt nhưng không trực tiếp tài trợ), cam kết của Iran không phát triển vũ khí hạt nhân và khởi động vòng đàm phán hạt nhân cuối cùng tại Thụy Sĩ trong vòng 60 ngày.

Dưới đây là phản ứng công khai của các quốc gia, chính phủ, chính khách và dư luận quốc tế:

Nhóm G7

Lãnh đạo Nhóm G7 (Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản và Canada) hoan nghênh thỏa thuận, gọi đây là “cơ hội mang tính lịch sử” để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân cũng như xử lý các mối đe dọa liên quan đến hoạt động khu vực và tên lửa đạn đạo của nước này. G7 đồng thời bày tỏ sự ủng hộ đối với quá trình thực thi thỏa thuận và kêu gọi ngừng bắn ngay tại Lebanon.

Tuyên bố chung nêu rõ: “Chúng tôi hoan nghênh biên bản ghi nhớ đạt được giữa Hoa Kỳ và Iran. Đây là cơ hội lịch sử để ngăn chặn Iran sở hữu bất kỳ loại vũ khí hạt nhân nào, đồng thời giải quyết các mối đe dọa liên quan đến hoạt động khu vực và tên lửa đạn đạo của nước này. Chúng tôi ủng hộ và sẵn sàng đóng góp cho quá trình thực thi thỏa thuận.”

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhận định “kế hoạch 14 điểm này mở đường cho nền hòa bình lâu dài” và có thể giúp giảm giá năng lượng. Sau khi chứng kiến ông Trump ký văn kiện tại Palace of Versailles, ông Macron viết trên X rằng đây là “một bước tiến quan trọng hướng tới hòa bình bền vững”.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Ý Antonio Tajani thông báo trước Quốc hội rằng Đại sứ quán Ý tại Tehran, vốn đóng cửa hơn ba tháng vì xung đột Trung Đông, sẽ mở cửa trở lại từ ngày 19/6.

NATO

Tổng thư ký NATO Mark Rutte ca ngợi thỏa thuận Mỹ – Iran tại cuộc họp báo ở Brussels, đặc biệt nhấn mạnh việc mở lại eo biển Hormuz là “một bước tiến lớn”. Ông cho biết nhiều đồng minh NATO do Anh và Pháp dẫn đầu đã sẵn sàng hỗ trợ quá trình này.

Quốc hội Mỹ

Lãnh đạo phe thiểu số Thượng viện Mỹ Chuck Schumer chỉ trích biên bản ghi nhớ là “một sự nhượng bộ lớn” và “một thất bại”.

Hạ nghị sĩ Dân chủ Ro Khanna tuyên bố “ủng hộ thỏa thuận này và việc chấm dứt chiến tranh”, nhưng vẫn giữ thái độ thận trọng. Ông cho rằng thỏa thuận “không tốt bằng Thỏa thuận hạt nhân Iran (JCPOA) thời Obama” và bày tỏ lo ngại về việc Iran chỉ phải làm loãng uranium làm giàu thay vì loại bỏ hoàn toàn, thiếu cơ chế thanh sát chặt chẽ như trước đây và kế hoạch huy động 300 tỷ USD cho tái thiết Iran.

Đáp lại, Tổng thống Trump khẳng định: “Mỹ sẽ không đưa cho Iran dù chỉ một xu”.

Thượng nghị sĩ Lindsey Graham thừa nhận một số lời chỉ trích về thỏa thuận là có cơ sở, nhưng lập luận rằng lợi ích của việc ký kết bản ghi nhớ lớn hơn những bất lợi, vì việc không ký kết chỉ dẫn đến chiến tranh hoặc duy trì hiện trạng. Ông nhấn mạnh rằng “bản thân thỏa thuận là phần thưởng tối thượng” và hy vọng nó sẽ mở đường cho việc mở rộng trong tương lai của Hiệp định Abraham (bình thường hóa quan hệ giữa Ả Rập Xê Út và Israel).

Các Thượng nghị sĩ Thom Tillis và John Kennedy cũng bày tỏ sự lạc quan thận trọng. Ông Kennedy kêu gọi: “Hãy cho hòa bình một cơ hội”.

Iran

Chính phủ Iran coi đây là một “chiến thắng của ngoại giao”. Tổng thống Masoud Pezeshkian đăng tải hình ảnh ông Trump ký văn kiện và gọi đây là “văn kiện lịch sử”, thể hiện “thông điệp từ một Iran hùng mạnh: hòa bình sẽ được thực hiện trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau”.

Ông nhấn mạnh Iran đã đạt được thành tựu ngoại giao này trong khi vẫn bảo vệ được “phẩm giá và sự độc lập” của mình.

Trong khi đó, phe đối lập tại Iran vẫn tỏ ra hoài nghi, còn người dân đặc biệt quan tâm đến việc liệu việc nới lỏng trừng phạt có thực sự cải thiện đời sống kinh tế hay không.

Israel

Israel không phải là bên ký kết và tuyên bố không bị ràng buộc bởi thỏa thuận.

Trong bối cảnh quân đội Israel tiếp tục tấn công lực lượng Hezbollah tại Lebanon, Thủ tướng Benjamin Netanyahu khẳng định: “Dù có hay không có thỏa thuận, Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân… Israel sẽ duy trì quyền tự do hành động trước mọi mối đe dọa trên các mặt trận”.

Lebanon

Tổng thống Lebanon Joseph Aoun ra tuyên bố làm rõ rằng mặc dù Beirut ủng hộ ngừng bắn, các cuộc đàm phán giữa Lebanon và Israel tại Washington hoàn toàn độc lập với Biên bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran.

Pakistan

Với vai trò trung gian chủ chốt, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ:

“Tôi rất vinh dự được thông báo rằng Biên bản ghi nhớ Islamabad mang tính lịch sử giữa Hoa Kỳ và Iran đã được ký kết hôm nay…”

Ông cảm ơn lãnh đạo hai nước, nhấn mạnh tầm quan trọng của giải pháp ngoại giao và tuyên bố thỏa thuận có hiệu lực ngay lập tức.

Qatar

Bộ Ngoại giao Qatar hoan nghênh việc ký kết biên bản ghi nhớ, ca ngợi Mỹ và Iran đã “giải quyết bất đồng thông qua đàm phán và các biện pháp hòa bình”.

Qatar cho rằng thỏa thuận tạo nền tảng vững chắc cho các cuộc đàm phán tiếp theo giữa hai nước, đồng thời đánh giá cao vai trò hòa giải của Pakistan và tái khẳng định cam kết hỗ trợ mọi nỗ lực thúc đẩy hòa bình, an ninh và ổn định trong khu vực.

Trung Quốc

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã điện đàm với người đồng cấp Iran và đánh giá tích cực về thỏa thuận, cho rằng điều này đồng nghĩa với việc “ánh sáng của hòa bình đã xuất hiện.”

Liên Hợp Quốc và các nước khác

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres trước đó đã hoan nghênh lệnh ngừng bắn và khuôn khổ đàm phán tiếp theo, coi đây là “một bước đi quan trọng hướng tới giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột”.

Úc, Ấn Độ cùng nhiều quốc gia khác cũng bày tỏ sự ủng hộ hoặc thận trọng lạc quan, đặc biệt quan tâm đến sự ổn định của thị trường năng lượng toàn cầu và việc khôi phục hoạt động vận tải hàng hải quốc tế.