Mỹ thúc đẩy “lấy thương mại thay viện trợ”, tái định hình vai trò viện trợ đối ngoại

Chính quyền của Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy một sáng kiến toàn cầu nhằm chuyển hướng sang mô hình “lấy thương mại thay viện trợ”. Theo bức điện ngoại giao do Ngoại trưởng Marco Rubio gửi tới các cơ quan đại diện ở nước ngoài trong tuần này, phía Mỹ yêu cầu các nhà ngoại giao vận động sự ủng hộ của các chính phủ trước thời hạn đầu tuần tới, để có thể chính thức trình sáng kiến này tại Liên Hợp Quốc vào cuối tháng.

Một số cơ quan báo chí cho biết nội dung bản tuyên bố đã được lưu hành nội bộ, trong đó nhấn mạnh việc đề cao kinh tế thị trường tự do, đồng thời chỉ trích hệ thống viện trợ toàn cầu hiện nay là kém hiệu quả, dễ phát sinh lãng phí và phụ thuộc.

Đây được xem là một thay đổi lớn trong chính sách đối ngoại của Mỹ, có thể làm thay đổi vai trò lâu nay của nước này với tư cách là nhà cung cấp viện trợ nhân đạo hàng đầu thế giới.

Trong bức điện, ông Rubio nhấn mạnh: “Dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Trump, nước Mỹ đã bước vào một thời kỳ mới dựa trên nền tảng kinh tế thịnh vượng, nhờ các chính sách thân thiện với doanh nghiệp như giảm quy định, giảm thuế và phát triển ngành năng lượng”.

Bản tuyên bố dự kiến cũng nêu rõ quan điểm: “Chính khu vực tư nhân đã xây dựng nên mọi nền kinh tế thành công trên thế giới, chứ không phải viện trợ của chính phủ”.

Ông Rubio cho rằng sáng kiến này còn là cơ hội để “thúc đẩy các giá trị ưu tiên nước Mỹ và tạo thêm cơ hội kinh doanh cho doanh nghiệp Mỹ”.

Để triển khai định hướng này, chính quyền Mỹ đã bắt đầu tái cấu trúc hệ thống viện trợ toàn cầu, bao gồm việc thu gọn và tổ chức lại cơ quan phát triển quốc tế của Mỹ, đồng thời cắt giảm đóng góp cho các chương trình đa phương.

Tại một phiên điều trần ở Thượng viện, Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz cũng đề cập đến hướng đi này, cho biết: “Trong lĩnh vực phát triển, chúng tôi đang tăng cường hợp tác với khu vực tư nhân. Hãy giảm rào cản vốn, thúc đẩy đầu tư nước ngoài và tạo việc làm, thay vì tạo ra sự phụ thuộc; chúng tôi gọi đó là ‘lấy thương mại thay viện trợ’”.

Sau khi thông tin được công bố, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott khẳng định Mỹ vẫn là “quốc gia hào phóng nhất trong lịch sử thế giới”, đồng thời cho rằng những người ưu tiên viện trợ hơn thương mại đang ủng hộ một “hệ thống tổ chức phi chính phủ đầy tham nhũng”.

Tuy nhiên, Liên Hợp Quốc đã lên tiếng cảnh báo về xu hướng này, phản đối việc “tư nhân hóa” hệ thống viện trợ vốn đóng vai trò quan trọng đối với các nhóm dễ bị tổn thương. Một số ý kiến cũng lo ngại việc cắt giảm mạnh nguồn tài trợ có thể ảnh hưởng tiêu cực đến các khu vực nghèo trên thế giới.

Trước những quan ngại đó, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết sẽ “tiếp tục cung cấp các hỗ trợ về y tế và nhân đạo nhằm cứu sống con người, đồng thời nâng cao hiệu quả thông qua hợp tác và đổi mới”.

Hiện nay, một số quốc gia lớn từng đóng vai trò nhà tài trợ viện trợ như Pháp, Đức và Anh cũng đang có xu hướng cắt giảm quy mô viện trợ, tương tự định hướng mà chính quyền Mỹ đang theo đuổi.