Báo cáo Hạ viện Mỹ: Trung Quốc vừa mua vừa đánh cắp để thúc đẩy tham vọng AI

Ủy ban đặc biệt của Hạ viện Mỹ về Trung Quốc đã công bố một báo cáo điều tra sâu, cho rằng Trung Quốc đang sử dụng cả con đường hợp pháp lẫn buôn lậu để thu thập công nghệ bán dẫn và trí tuệ nhân tạo tiên tiến. Báo cáo đề xuất Quốc hội Mỹ cần ban hành thêm luật để khắc phục các lỗ hổng trong kiểm soát xuất khẩu, nhằm duy trì ưu thế công nghệ.

Báo cáo mang tiêu đề “có thể mua thì mua, không mua được thì tìm cách lấy bằng mọi giá” nhấn mạnh rằng dù Trung Quốc đang huy động toàn bộ nguồn lực để phát triển trí tuệ nhân tạo, hệ sinh thái của họ vẫn phụ thuộc lớn vào chuỗi cung ứng từ Mỹ và các nước đồng minh, đặc biệt ở các khâu như thiết bị sản xuất, chip cao cấp và phát triển mô hình.

Chủ tịch ủy ban, John Moolenaar, cho biết: “Trí tuệ nhân tạo là trung tâm của cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc, và cả hai đều coi việc dẫn đầu lĩnh vực này là ưu tiên an ninh quốc gia.” Ông nói thêm Trung Quốc đang tìm cách kiểm soát toàn bộ chuỗi công nghệ để củng cố sức mạnh quân sự và giảm phụ thuộc bên ngoài.

Báo cáo cũng nêu chi tiết nhiều vụ việc buôn lậu công nghệ quy mô lớn. Đáng chú ý là một vụ liên quan đến giá trị khoảng 2,5 tỷ đô la, trong đó các đối tượng sử dụng thủ đoạn xóa số seri thiết bị, dán nhãn giả và vận chuyển qua các nước trung gian để đưa chip bị hạn chế về Trung Quốc.

Ngoài ra, nhiều vụ án khác cũng bị phanh phui, như việc sử dụng công ty bình phong để xuất khẩu trái phép chip trí tuệ nhân tạo qua các tuyến trung chuyển, hoặc rửa tiền thông qua các giao dịch quốc tế phức tạp.

Dù vậy, báo cáo cho thấy Trung Quốc vẫn có thể tiếp cận hợp pháp một phần năng lực tính toán, thông qua việc mua các loại chip nằm sát ngưỡng kiểm soát hoặc xin cấp phép cho các sản phẩm đời cũ. Điều này khiến nguồn lực sản xuất vốn đã hạn chế của Mỹ bị phân tán, ảnh hưởng đến khả năng triển khai trí tuệ nhân tạo trong nước.

Theo đánh giá, khoảng cách năng lực sản xuất chip tiên tiến giữa hai bên vẫn rất lớn. Sau khi tính đến chất lượng, năng lực hiệu quả của Mỹ và đồng minh có thể cao hơn Trung Quốc tới hàng trăm lần. Một số chuyên gia cho biết sản lượng chip tiên tiến của Trung Quốc còn thấp và tỷ lệ thành phẩm chưa cao.

Ông Moolenaar nói: “Do khoảng cách lớn về chất lượng và sản lượng, các công ty trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào chip của Mỹ”. Ông dẫn lại nhận định từ một doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc rằng: “Vấn đề của chúng tôi chưa bao giờ là tiền, mà là thiếu chip cao cấp”.

Báo cáo cũng cáo buộc các tổ chức Trung Quốc tận dụng lỗ hổng chính sách để truy cập từ xa vào hạ tầng tính toán đặt ở nước ngoài, đồng thời sử dụng các kỹ thuật khai thác để học hỏi từ các mô hình trí tuệ nhân tạo của Mỹ. Ủy ban nhận định đây là hành vi gián điệp công nghiệp, không đơn thuần là vi phạm quy định sử dụng.

Ông Moolenaar nhấn mạnh: “Vì không có đủ chip để tự phát triển, họ có xu hướng lấy trực tiếp từ đối thủ.” Và kết luận: “Mô hình rất rõ ràng: họ dựa vào công nghệ của chúng ta, mua được thì mua, không mua được thì tìm cách lấy để thúc đẩy tham vọng trí tuệ nhân tạo”.

Để đối phó, ủy ban đề xuất Quốc hội Mỹ tăng cường kiểm soát xuất khẩu theo hướng chủ động, mở rộng phạm vi quản lý thiết bị, phối hợp với đồng minh và hạn chế cả việc bảo trì thiết bị công nghệ cao tại Trung Quốc.

Báo cáo kết luận rằng Mỹ và các nước đồng minh vẫn nắm giữ các điểm then chốt quyết định năng lực trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc. Vì vậy, cần siết chặt thực thi để đảm bảo công nghệ không bị sử dụng theo hướng gây bất lợi cho lợi ích quốc gia.

Ông Moolenaar nhấn mạnh: “Việc Mỹ duy trì vị thế dẫn đầu mang tính quyết định trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo là vô cùng quan trọng. Chúng ta không thể chấp nhận một tương lai do Bắc Kinh dẫn dắt công nghệ này.”