Mỹ thúc đẩy nghị quyết LHQ nhằm kiềm chế hoạt động gây rối hàng hải của Iran

Mỹ đang phối hợp với các nước thành viên Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) thúc đẩy một nghị quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, nhằm đối phó việc Iran can thiệp, gây rối trên các tuyến hàng hải quốc tế.

Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz hôm thứ Hai (4/5) tại New York cho biết, động thái này được tiến hành theo chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio, trên cơ sở “phối hợp chặt chẽ” với Bahrain, Ả Rập Xê Út và các nước GCC khác. Nghị quyết do Mỹ và Bahrain đồng chủ trì soạn thảo, với Kuwait, Qatar, UAE và Ả Rập Xê Út cùng tham gia đồng bảo trợ, nhằm giảm bớt căng thẳng trên các tuyến hàng hải chiến lược trong bối cảnh căng thẳng quân sự leo thang, đồng thời bảo vệ thủy thủ đoàn và tàu chở hàng đang bị mắc kẹt.

Song song với “Dự án Tự do”

Ông Waltz nói tại họp báo: “Những nỗ lực của chúng tôi tại Hội đồng Bảo an diễn ra song song nhưng độc lập với ‘Dự án Tự do’ (Project Freedom), dĩ nhiên hai bên có liên quan chặt chẽ với nhau.”

Trong lúc Mỹ vận động ngoại giao, quân đội Mỹ đang triển khai “Dự án Tự do” theo chỉ thị của Tổng thống Trump, nhằm bảo đảm an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư. Hôm thứ Hai, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ xác nhận lực lượng Mỹ đã đánh chìm 6 xuồng cao tốc vũ trang của Iran sau khi chúng tìm cách đe dọa tàu thương mại trong khu vực.

Ông Waltz nhấn mạnh, mục tiêu của nghị quyết là buộc Tehran chịu trách nhiệm về các hành vi “rõ ràng vi phạm luật pháp quốc tế”, trong đó có việc rải thủy lôi, tấn công hoặc đe dọa tàu dân sự, và tìm cách “vũ khí hóa” eo biển Hormuz để gây sức ép chính trị – kinh tế. Nghị quyết dự kiến yêu cầu Iran chấm dứt ngay việc thả thủy lôi, công khai số lượng và vị trí các bãi mìn đã rải, đồng thời hợp tác với Liên Hợp Quốc để thiết lập các “hành lang nhân đạo” trên biển.

Ông lưu ý hiện có hơn 80 cơ quan và tổ chức thuộc Liên Hợp Quốc phụ thuộc vào các tuyến hàng hải vùng Vịnh và các trung tâm logistics như Dubai để vận chuyển hàng cứu trợ tới nhiều điểm nóng khủng hoảng, đặc biệt ở khu vực Đông Phi, nên việc phong tỏa hay gây rối các tuyến đường này đang tác động trực tiếp tới hoạt động cứu trợ toàn cầu.

Thiết lập tiền lệ về an ninh tuyến hàng hải toàn cầu

“Chúng ta không thể chấp nhận một tiền lệ xấu, để một cuộc xung đột giữa hai quốc gia bị đẩy thành hình thức ‘trừng phạt tập thể’ đối với toàn bộ nền kinh tế thế giới,” ông Waltz nói, nhấn mạnh Mỹ muốn đảm bảo các tuyến hàng hải quốc tế không bị biến thành công cụ mặc cả chính trị.

“Không quốc gia nào có quyền rải mìn trên các tuyến hàng hải quốc tế hay tìm cách thu ‘phí bảo kê’ đối với thương thuyền qua lại,” ông khẳng định. “Theo luật pháp quốc tế, những hành vi đó là hoàn toàn bất hợp pháp.”

Ông cho biết, các nguyên tắc này được Mỹ xác định là áp dụng cho mọi tuyến đường biển chiến lược trên thế giới, bao gồm eo biển Hormuz, eo biển Gibraltar, eo biển Malacca và eo biển Bering. Ông nói, Washington và các đối tác vùng Vịnh muốn thông qua nghị quyết này để thiết lập một chuẩn mực quốc tế rõ ràng, ngăn chặn những cuộc khủng hoảng tương tự trong tương lai.

Vận động quốc tế và bài toán phủ quyết

Mỹ kêu gọi các nước ủng hộ nghị quyết, bất kể lập trường của họ đối với chương trình hạt nhân Iran ra sao, với lập luận rằng an ninh hàng hải là lợi ích chung vượt lên trên những bất đồng địa – chính trị khác. Tuy nhiên, sau khi một đề xuất có nội dung tương tự bị bác hồi tháng 4, dư luận vẫn đặt câu hỏi liệu Nga và Trung Quốc có sẵn sàng ủng hộ hay không.

Trước lo ngại về nguy cơ bị phủ quyết, Waltz cho biết bản dự thảo lần này “được thu hẹp và định nghĩa rõ ràng hơn”, tập trung vào những hành vi rõ ràng vi phạm luật pháp quốc tế như rải mìn, cản trở tàu cứu trợ và tìm cách áp đặt phí qua lại, qua đó hy vọng sẽ giảm bớt phản đối. Dự thảo nghị quyết dự kiến sẽ được trình lên và đưa ra thảo luận tại Hội đồng Bảo an trong tuần này.