Mỹ tiếp tục siết trừng phạt mạng lưới vận chuyển lậu và rửa tiền của Iran

Ngày 14/7, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ thông báo tăng cường trấn áp mạng lưới vận tải biển bất hợp pháp và lách lệnh trừng phạt do Mohammad Hossein Shamkhani làm hạt nhân. Đây là mạng lưới đứng sau phần lớn hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran và trong những năm gần đây đã mở rộng hoạt động sang lĩnh vực vận tải container toàn cầu và giao dịch hàng hóa số lượng lớn.

Động thái này của Bộ Tài chính Mỹ được đưa ra nhằm đáp trả việc Iran gần đây tiếp tục tấn công các tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz. OFAC cho biết mục tiêu của Bộ Tài chính là cắt đứt nguồn tài chính và cơ sở hạ tầng tài chính mà chính quyền Iran sử dụng để đe dọa an ninh quốc gia Mỹ cũng như an toàn hàng hải toàn cầu.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói: “Chế độ Iran tồn tại nhờ sự lừa dối, và mạng lưới Shamkhani là một trong những cỗ máy kiếm lợi nhuận lớn nhất của họ. Bộ Tài chính đang cắt đứt cơ sở hạ tầng tài chính chống lưng cho chế độ này, khiến họ không còn khả năng tiếp tục đe dọa an ninh quốc gia Mỹ và hoạt động hàng hải toàn cầu”.

Quy mô và phạm vi trừng phạt

Đợt trừng phạt lần này của OFAC bao gồm hơn 50 cá nhân, tổ chức (công ty) và tàu thuyền, trong đó có 2 công ty tại Hồng Kông. Đây là đòn trừng phạt lớn tiếp theo của Mỹ nhằm vào mạng lưới Shamkhani, sau hai đợt trừng phạt vào tháng 7/2025 và tháng 4/2026.

Tính đến nay, Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với hơn 200 đối tượng có liên quan đến mạng lưới này.

Mohammad Hossein Shamkhani là con trai của Ali Shamkhani, cựu quan chức an ninh cấp cao của Iran. Ali Shamkhani từng là nhân vật chủ chốt trong việc hoạch định chính sách an ninh và hạt nhân của Iran, và đã thiệt mạng trong cuộc không kích phối hợp của Mỹ và Israel nhằm vào Tehran ngày 28/2.

Đối tượng trọng tâm của vòng trừng phạt lần này là các đối tác tài chính và hậu cần chủ chốt của mạng lưới Shamkhani, cùng những cộng sự kinh doanh thân cận nhất của Mohammad Hossein Shamkhani.

Những nhân vật chủ chốt và các đồng phạm trong mạng lưới

Trong số những người bị nêu tên có các “trụ cột tài chính và hậu cần” giúp mạng lưới vận tải biển bất hợp pháp này vận hành, bao gồm các nhà quản lý chuyên nghiệp và những người hỗ trợ đến từ nhiều quốc gia.

Các nhân vật tài chính chủ chốt:

• Hossein Ghorbani Zahed và Mohammad Reza Rahbar Madani, đều là công dân Iran và đồng thời mang hộ chiếu Dominica. Hai người này cung cấp cho mạng lưới các dịch vụ đổi ngoại tệ, thu xếp nguồn ngoại tệ và thành lập các công ty bình phong ở nước ngoài.

Lãnh đạo chủ chốt phụ trách vận tải biển:

• Ali Rakhbarmadani, mang hai quốc tịch Iran và Nga, là một trong những đối tác kinh doanh thân cận nhất của Mohammad Hossein Shamkhani và trực tiếp phụ trách hoạt động vận tải biển. Người này từng chỉ đạo tuyến thương mại của mạng lưới tại Nga tìm cách lách cơ chế áp trần giá dầu của Nga để thu lợi nhuận khổng lồ.

Các quản lý cấp cao tại châu Âu:

• Martin Austin Kaalund, quốc tịch Đan Mạch, và Alessandra Ronco, quốc tịch Ý, đều từng giữ các vị trí quản lý cấp cao trong thời gian dài tại House of Shipping Investment FZCO, công ty giám sát hoạt động vận tải biển thuộc mạng lưới Shamkhani. Hai người đóng vai trò nòng cốt trong hoạt động thường nhật cũng như hoạch định chiến lược tổng thể.

Các nhân sự hậu cần và kỹ thuật khác:

• Bao gồm Asghar Aghili Dehkordi và Behzad Moghadas (quốc tịch Iran), Jijin George và Gautam Vishavdeep (quốc tịch Ấn Độ), cùng Maksim Tsernosjov (quốc tịch Anh), một chuyên gia khảo sát tàu biển cấp cao. Những người này hỗ trợ điều phối, kiểm tra các tàu chở dầu và đội tàu hoạt động bất hợp pháp.

Các công ty và tổ chức bị trừng phạt

Theo OFAC, các công ty bị đưa vào danh sách trừng phạt thực chất cấu thành một mạng lưới rửa tiền và buôn lậu khép kín. Mạng lưới này sử dụng các công ty bình phong để che giấu danh tính, thực hiện các giao dịch đổi ngoại tệ nhằm che giấu dòng tiền, đồng thời quản lý một đội tàu “ma” quy mô lớn chuyên giúp Chính phủ Iran bán dầu mỏ và vận chuyển container trên toàn cầu để né tránh các lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ và cộng đồng quốc tế.

Các công ty này chủ yếu hoạt động trong 3 lĩnh vực cốt lõi:

1. Vận tải biển và quản lý hậu cần bất hợp pháp

Các công ty này là xương sống của mạng lưới, chịu trách nhiệm trực tiếp vận chuyển dầu mỏ của Iran và các mặt hàng bị kiểm soát khác đến nhiều nơi trên thế giới, đồng thời điều hành hoạt động vận tải container toàn cầu.

2. Trung gian tài chính và công ty bình phong

Để hợp thức hóa nguồn tiền thu được từ việc bán dầu và chuyển tiền về Iran, mạng lưới này đã thành lập nhiều thực thể tài chính và thương mại, bao gồm các mạng lưới cung cấp dịch vụ đổi ngoại tệ, hỗ trợ tiếp cận nguồn ngoại hối; đồng thời sử dụng các công ty bình phong và công ty đại diện để che giấu chủ sở hữu hưởng lợi thực sự, tạo điều kiện thực hiện các giao dịch liên quan đến hàng hóa bị trừng phạt trong hệ thống tài chính quốc tế và thu hồi dòng tiền.

3. Giao dịch hàng hóa số lượng lớn

Một số công ty bị trừng phạt trực tiếp tham gia mua bán và điều phối giao dịch các mặt hàng số lượng lớn như dầu mỏ và sản phẩm hóa dầu, qua đó liên tục cung cấp nguồn tài chính cho chính quyền Iran.

Có 2 công ty của Hồng Kông

Trong số các công ty vận tải biển và vận tải container bị trừng phạt có hai công ty của Hồng Kông, gồm Sai Wan Shipping Limited và Ocean Searum One Limited, đăng ký tại Hồng Kông. Ocean Searum One Limited là chủ sở hữu và đơn vị khai thác tàu chở hàng ELPINIKI (còn có tên CORN), treo cờ Barbados.

Sai Wan Shipping Limited từng quản lý và khai thác các tàu chở dầu thuộc “đội tàu bóng ma” gồm HOPE 1, ELPINIKI, JADE và OPAL. Hoạt động của công ty này thường bao gồm quản lý thuyền viên, bố trí bảo dưỡng tàu, quản lý kỹ thuật, liên hệ với tổ chức đăng kiểm tàu biển, quản lý hồ sơ và tuân thủ quy định, cũng như điều phối hoạt động khai thác hằng ngày. Việc liên hệ với tổ chức đăng kiểm tàu biển là quá trình công ty quản lý tàu phối hợp với các tổ chức đăng kiểm nhằm bảo đảm tàu đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn và các yêu cầu pháp lý.

Thông báo của OFAC nêu rõ, các công ty sở hữu bốn tàu chở dầu thuộc “đội tàu bóng ma” do Sai Wan Shipping Limited quản lý đều đã bị đưa vào danh sách trừng phạt, và các tàu này cũng đã bị xếp vào diện tài sản bị phong tỏa.

Hậu quả của lệnh trừng phạt

Bộ Tài chính Mỹ cho biết mọi tài sản và lợi ích về tài sản của các cá nhân và tổ chức bị chỉ định trừng phạt hoặc bị đưa vào diện phong tỏa, nếu nằm trên lãnh thổ Mỹ hoặc do công dân Mỹ sở hữu hay kiểm soát, đều sẽ bị phong tỏa và phải được báo cáo theo quy định cho Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ.

Ngoài ra, bất kỳ doanh nghiệp nào do một hoặc nhiều cá nhân bị phong tỏa trực tiếp hoặc gián tiếp sở hữu từ 50% vốn trở lên, dù tính riêng hay cộng gộp, cũng sẽ được coi là thực thể bị phong tỏa và chịu các biện pháp trừng phạt tương tự.

Trừ khi được OFAC cấp phép trước hoặc thuộc trường hợp được miễn trừ theo quy định của pháp luật, các quy định của OFAC nhìn chung cấm công dân Mỹ thực hiện, hoặc các giao dịch diễn ra trên lãnh thổ Mỹ hay quá cảnh qua Mỹ, nếu liên quan đến tài sản hoặc lợi ích về tài sản của bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào bị trừng phạt hoặc bị phong tỏa.

Bộ Tài chính Mỹ cũng cho biết, cả công dân Mỹ và người nước ngoài đều có thể phải đối mặt với chế tài dân sự và hình sự nếu vi phạm các quy định về trừng phạt của Mỹ.

Ngoài ra, OFAC có thể áp dụng nguyên tắc trách nhiệm nghiêm ngặt để xử phạt các vụ việc dân sự. Điều này có nghĩa là ngay cả khi người vi phạm không cố ý vi phạm pháp luật, chỉ cần trên thực tế đã vi phạm các quy định về trừng phạt thì vẫn có thể bị xử phạt.