Mỹ và Armenia xây dựng “Hành lang Trump”, tác động đến “Vành đai và Con đường” của Trung Quốc

Ngày 26/5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Ngoại trưởng Armenia Ararat Mirzoyan đã ký một thỏa thuận đối tác chiến lược, đồng ý tiếp tục thúc đẩy việc xây dựng một hành lang quá cảnh ở miền nam Armenia, thường được gọi là “Hành lang Trump”. Các chuyên gia cho rằng việc ký kết thỏa thuận “Hành lang Trump” đã tạo ra tác động cấu trúc sâu rộng đối với sáng kiến “Vành đai và Con đường” của Trung Quốc.

Mỹ và Armenia tuyên bố đạt được thỏa thuận “Hành lang Trump”

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott cho biết ông Rubio và ông Mirzoyan đã thảo luận về tiến trình hòa bình giữa Armenia và Azerbaijan, “Con đường Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế Trump” (TRIPP, viết tắt là “Hành lang Trump”), cũng như cuộc bầu cử sắp tới ở Armenia.

Hai bên tuyên bố đã đạt được một khuôn khổ song phương về “Hành lang Trump”, đồng thời ký Hiến chương đối tác chiến lược và biên bản ghi nhớ về khoáng sản quan trọng.

Theo AFP, trước đó trong ngày 26/5, ông Rubio đã tham dự cuộc họp “Bộ tứ an ninh” (Quad) gồm Mỹ, Ấn Độ, Úc và Nhật Bản tại Ấn Độ. trong ngày 26/5. Trên đường trở về, chuyên cơ của ông dừng tiếp nhiên liệu tại sân bay thủ đô Yerevan của Armenia. Trong thời gian tiếp nhiên liệu, ông đã gặp ông Mirzoyan và ký các thỏa thuận nói trên.

Theo Reuters, “Hành lang Trump” dài khoảng 43 km sẽ tạo cho Azerbaijan một tuyến đường trực tiếp nối tới vùng lãnh thổ tách biệt Nakhchivan — phần lãnh thổ của Azerbaijan bị ngăn cách với phần còn lại của đất nước bởi Armenia — cũng như tới Thổ Nhĩ Kỳ.

Hành lang này là một phần then chốt trong thỏa thuận hòa bình giữa Armenia và Azerbaijan đạt được vào tháng 8 năm ngoái dưới sự trung gian của Tổng thống Trump. Nó sẽ giúp kết nối châu Á với châu Âu hiệu quả hơn, đồng thời tránh đi qua Iran và Nga.

Tác động đến “Vành đai và Con đường” của ĐCSTQ

Nhà báo kỳ cựu Mike Li phân tích với Epoch Times rằng việc ký kết thỏa thuận hành lang này sẽ tạo ra những tác động mang tính cấu trúc sâu rộng đối với sáng kiến “Vành đai và Con đường” của Trung Quốc.

Dựa trên nội dung công khai của Bộ Ngoại giao Armenia và các báo cáo ngoại giao liên quan, thỏa thuận này cùng với “khung triển khai” đạt được vào tháng 1 năm nay đều bao gồm những điều khoản có tính ràng buộc rất cao:

Mỹ nắm 74% cổ phần: Hai bên sẽ thành lập một công ty liên doanh vận hành mang tên TRIPP Development Company (TDC), trong đó chính phủ Mỹ nắm 74% cổ phần, giữ quyền kiểm soát tuyệt đối.

Quyền kiểm soát và phát triển trong 49 năm: Công ty liên doanh này sẽ quản lý, xây dựng và vận hành hạ tầng như đường sắt, đường bộ và tuyến cung ứng năng lượng dọc biên giới Armenia – Iran, với thời hạn quản lý ít nhất 49 năm.

Quyền phát triển độc quyền và quyền kiểm soát tuyệt đối: Phía Armenia cam kết trao cho TDC “quyền sử dụng đất độc quyền, quyền phát triển, các giấy phép liên quan cùng mọi quyền cần thiết khác”. Đồng thời, thỏa thuận quy định Armenia đồng ý để TDC có toàn quyền lựa chọn bên thứ ba hỗ trợ dự án, bao gồm chỉ định đơn vị nhượng quyền, nhà vận hành, nhà thầu và tổng thầu kỹ thuật.

Ông Mike Li cho biết điều này có nghĩa là Mỹ nắm quyền kiểm soát vận hành và thầu phụ một cách tuyệt đối, “trực tiếp cắt đứt cơ hội để doanh nghiệp có vốn Trung Quốc chen chân vào hành lang chiến lược cốt lõi nhất ở Nam Kavkaz”.

Ông nói “Hành lang Trump” có tác động chiến lược rất sâu, bởi Mỹ thông qua việc kiểm soát TRIPP đã thực sự cắm cờ ở điểm yết hầu của “hành lang trung gian”. Trong tương lai, luồng thương mại giữa Trung Á và châu Âu sẽ chịu sự ràng buộc lớn hơn bởi các quy chuẩn do Mỹ đặt ra, làm suy yếu khả năng kiểm soát của Trung Quốc đối với mạng lưới hậu cần xuyên Á – Âu.

Ông cho rằng đây là “một mô hình mẫu cho các quốc gia khác, nhằm giáng đòn vào ‘Vành đai và Con đường’ của Trung Quốc”.

Armenia bắt đầu nghiêng về phương Tây

Trong nhiều năm, Armenia và nước láng giềng Azerbaijan tranh chấp lãnh thổ tại vùng Nagorno-Karabakh. Khu vực này về mặt luật pháp quốc tế thuộc Azerbaijan, nhưng trên thực tế có đông người Armenia sinh sống. Hai bên tranh cãi suốt 30 năm về vấn đề “lãnh thổ và quyền tự quyết dân tộc”, trong đó đã xảy ra hai cuộc chiến (1988–1994 và 2020).

Trong Chiến tranh Nagorno-Karabakh lần thứ hai năm 2020, Azerbaijan dưới sự hỗ trợ của Thổ Nhĩ Kỳ đã phát động tấn công và giành lại phần lớn lãnh thổ bị chiếm giữ, còn Nga đưa lực lượng gìn giữ hòa bình vào Nagorno-Karabakh.

Tháng 9/2023, Azerbaijan phát động “chiến dịch chống khủng bố”, chỉ trong một ngày đã buộc lực lượng vũ trang Nagorno-Karabakh đầu hàng và giành lại toàn bộ quyền kiểm soát khu vực này.

Armenia rất bất mãn với Nga, cho rằng với tư cách là đồng minh của họ trong Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO) và có lực lượng gìn giữ hòa bình tại Nagorno-Karabakh, Nga đã không giúp đỡ. Vì vậy, Armenia đã tạm dừng tham gia CSTO và bắt đầu chuyển hướng sang Mỹ và EU.

Armenia đã thông qua một đạo luật để khởi động tiến trình gia nhập EU từ năm ngoái, đồng thời tổ chức một hội nghị thượng đỉnh cấp cao với EU vào tháng 5, khiến Nga rất bất mãn. Ngay ngày hôm sau khi Mỹ và Armenia ký thỏa thuận, tức ngày 27/5, Nga cảnh báo Armenia rằng nếu tiếp tục thúc đẩy đơn xin gia nhập EU, Moscow có thể tạm dừng hoặc chấm dứt việc cung cấp dầu mỏ, khí đốt và kim cương thô giá rẻ.

Ngày 7/6, Armenia sẽ tổ chức bầu cử quốc hội. Đảng Khế ước Công dân do Thủ tướng đương nhiệm Nikol Pashinyan lãnh đạo đang đối đầu với nhiều đảng phái thân Nga, nhưng hiện đảng này vẫn đang dẫn trước.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 27 tháng 5, Tổng thống Trump cho biết ông dành cho ông Pashinyan sự ủng hộ “hoàn toàn và trọn vẹn” trong cuộc bầu cử ngày 7/6, gọi ông là “một người bạn và nhà lãnh đạo tuyệt vời”.

“Hành lang Trump” nằm gần biên giới Armenia – Iran

“Hành lang Trump” nằm ở miền nam Armenia, gần biên giới nước này với Iran. Việc xây dựng hành lang sẽ khiến Iran mất đi ảnh hưởng đường bộ đối với Armenia, đồng thời giúp Mỹ duy trì sự hiện diện lâu dài ở phía bắc Iran. Truyền thông chính thức Iran đã gọi Hành lang này là “Mỹ đang cố cắt đứt mạch sống Iran – Armenia”.

Theo Chu Thần / Epoch Times