New York Times đối mặt kiện tụng liên quan cáo buộc “phân biệt đối xử trái pháp luật”

Tháng 5/2026, ánh mắt dư luận toàn cầu một lần nữa tập trung vào trụ sở của New York Times tại số 620 Đại lộ số 8, New York. Tờ báo trăm năm tuổi từng được xem là “tiêu chuẩn vàng” của ngành báo chí này hiện đang rơi vào một cơn bão toàn diện về uy tín và khủng hoảng pháp lý. Từ vụ kiện “phân biệt đối xử” do Ủy ban Cơ hội Việc làm Bình đẳng Hoa Kỳ (EEOC) khởi xướng, đến làn sóng tranh cãi đạo đức do chuyên mục bình luận công khai thảo luận về “hợp pháp hóa trộm cắp” và “tính chính đáng của sát nhân” gây ra, rồi đến cuộc đối đầu tư pháp ngày càng gay gắt với chính quyền Trump,  New York Times đang đứng ở trung tâm của cuộc chiến văn hóa và sự phân cực chính trị tại Mỹ. Đây không chỉ là vinh nhục của một cơ quan truyền thông, mà còn là cuộc đấu tranh của xã hội Mỹ xoay quanh công bằng, pháp luật và giới hạn cuối cùng của văn minh.

EEOC ra đòn mạnh: Liệu chính sách DEI đã biến tướng thành “ưu đãi phi pháp”?

Theo The Wall Street Journal, ngày 5/5, Ủy ban Cơ hội Việc làm Bình đẳng Hoa Kỳ (EEOC) chính thức nộp đơn kiện lên Tòa án Liên bang Manhattan, cáo buộc The New York Times trong một cuộc phỏng vấn bổ nhiệm cấp cao đầu năm 2025 đã bị nghi thực hiện hành vi “phân biệt đối xử phi pháp” dựa trên chủng tộc và giới tính.

Đơn kiện cho biết nguyên đơn là một biên tập viên kỳ cựu đã làm việc tại The New York Times hơn 10 năm, lâu nay phụ trách các bài điều tra chuyên sâu về lĩnh vực bất động sản. Đầu năm 2025, trong cuộc tuyển chọn vị trí phó tổng biên tập bộ phận bất động sản của tờ báo, biên tập viên này đã lọt vào danh sách ứng viên nhờ thành tích nổi bật trước đó, nhưng cuối cùng lại bị loại khỏi vòng phỏng vấn cuối. Điều tra phát hiện:

Trong danh sách ứng viên bước vào vòng phỏng vấn cuối cùng cho vị trí này không có bất kỳ nam giới da trắng nào. Cuối cùng, The New York Times tuyển từ bên ngoài một phụ nữ không phải người da trắng. Cuộc điều tra của EEOC chỉ ra rằng kinh nghiệm của ứng viên này trong lĩnh vực báo chí bất động sản rõ ràng kém hơn nguyên đơn.

Động thái này được cho là nhằm thực hiện kế hoạch “Lời kêu gọi hành động” do tờ báo công bố năm 2021, trong đó yêu cầu rõ ràng rằng trước cuối năm 2025, tỷ lệ người da đen, người gốc Mỹ Latinh và các nhóm thiểu số khác trong ban quản lý phải được nâng lên 50%.

Chủ tịch EEOC, Andrea Lucas, được xem là một nhà giám sát cứng rắn do chính quyền Trump đề cử, có lập trường rất rõ ràng. Bà nhiều lần công khai tuyên bố (bao gồm trong một video phát hành tháng 12 năm ngoái) rằng bất kỳ chương trình đa dạng doanh nghiệp (DEI) nào đưa ra “ưu đãi” dựa trên chủng tộc, giới tính hoặc nguồn gốc quốc gia đều là phi pháp. Bà cho rằng pháp luật bảo vệ “cá nhân” chứ không phải “nhóm người”, và hành vi của The New York Times là dùng danh nghĩa “bình đẳng” để thực hiện “phân biệt đối xử”.

Phát ngôn viên của The New York Times, Danielle Rhoades Ha, đã ra tuyên bố phủ nhận toàn bộ các cáo buộc liên quan. Tờ báo cho rằng những cáo buộc này là các cuộc tấn công “mang động cơ chính trị”, nhằm phá hoại uy tín của truyền thông dòng chính. Tờ báo khẳng định mọi quyết định tuyển dụng và thăng chức đều dựa trên “nguyên tắc trọng dụng nhân tài” (Merit-based), đồng thời tuyên bố sẽ “tích cực bảo vệ quyền tự chủ trong tuyển dụng của mình”.

Sự trượt dốc của văn minh: Khi truyền thông bắt đầu “tô hồng” trộm cắp và bạo lực

Ngoài tranh chấp pháp lý, lập trường biên tập của The New York Times cũng đang đối mặt với nghi ngờ đạo đức chưa từng có. Gần đây, biên tập viên văn hóa của chuyên mục bình luận, Nadja Spiegelman, đã chủ trì một cuộc thảo luận chuyên đề mang tên “Khi mua sắm trở thành chính trị”.

Nội dung trọng tâm của cuộc thảo luận bao gồm:

• “Cướp bóc vi mô” (Microlooting): Spiegelman đưa ra thuật ngữ này để mô tả hiện tượng mọi người trộm các món hàng giá trị nhỏ từ những siêu thị lớn như Whole Foods Market, đồng thời thảo luận liệu điều này có thể được xem là một hình thức “phản kháng chính trị” đối với chủ nghĩa tư bản hay không.
• Đánh giá về vụ ám sát CEO: Cuộc thảo luận đề cập đến vụ CEO của UnitedHealthcare, Brian Thompson, bị ám sát trên đường phố Manhattan vào tháng 12/2024.

Nhà bình luận cấp tiến Hasan Piker khi bàn về trộm cắp đã công khai tuyên bố ủng hộ “hỗn loạn toàn diện”, đồng thời chủ trương phá vỡ trật tự bán lẻ để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang “cửa hàng công hữu”.

Khi nói về vụ Thompson, ông viện dẫn khái niệm “mưu sát xã hội” trong lý thuyết Marxist, cho rằng với tư cách lãnh đạo doanh nghiệp, Thompson đã tước đoạt quyền được chăm sóc y tế của người dân do động cơ lợi nhuận, nên về bản chất cũng là một dạng “sát nhân”. Ông ám chỉ rằng loại bạo lực nhắm vào cá nhân này là một “sự vọng lại tất yếu” nào đó dưới áp bức của thể chế.

Cây bút của The New Yorker, Jia Tolentino, cho rằng ngành y tế bị nhiều người xem là đại diện của “bạo lực mang tính cấu trúc”, và bối cảnh đó đã khiến thế hệ trẻ (theo dữ liệu được đề cập trong cuộc thảo luận, 41% người trẻ được khảo sát cho rằng vụ án này có tính chính đáng nhất định) nảy sinh một sự “đồng cảm” đáng lo ngại đối với hành vi bạo lực.

Trợ lý biên tập của Wall Street Journal, James Freeman, cho rằng The New York Times đang đầu hàng trước “đám đông Marxist cực tả phi đạo đức”. Ông cho rằng việc đóng gói hành vi trộm cắp thành “cướp bóc vi mô”, và đóng gói ám sát thành “phản kháng bạo lực cấu trúc”, chính là ngày tàn của tiêu chuẩn báo chí. Ông dẫn số liệu để chỉ ra rằng sự hỗn loạn của ngành y tế lại chính là hậu quả từ sự can thiệp hành chính quá mức và chủ nghĩa quan liêu của các chính trị gia cánh tả, chứ tuyệt đối không phải do thiếu cạnh tranh thị trường.

Logic phía sau dữ liệu: Thị trường tự do với vũng lầy hành chính

Nhằm phản bác các cuộc công kích nhằm vào doanh nghiệp và thị trường từ các khách mời của The New York Times, các nhà bình luận bảo thủ đã dẫn ra dữ liệu kinh tế dài hạn để so sánh. Luận điểm cốt lõi của họ là: những lĩnh vực ít bị chính phủ can thiệp nhất (như ngành thức ăn nhanh) thường có thể cung cấp giá trị phổ quát tốt hơn, trong khi các lĩnh vực bị can thiệp sâu nhất (như y tế) lại thường rơi vào vòng luẩn quẩn giá cả leo thang và dịch vụ xuống cấp.

Cây bút của Wall Street Journal, Faith Bottum, cho rằng thông qua việc so sánh sức mua hamburger của McDonald’s có thể thấy: vào năm 1948, tiền lương theo giờ chỉ mua được 2,1 chiếc hamburger, trong khi đến năm 2026, ngay cả mức lương tối thiểu theo giờ cũng có thể mua được hơn 3 chiếc. Điều này chứng minh rằng thị trường cạnh tranh tự do đã thực sự cải thiện mức sống của người dân thông qua việc nâng cao hiệu quả.

Bà cho rằng thay vì công kích các lãnh đạo ngành y tế, nên suy ngẫm vì sao hệ thống quan liêu rườm rà do các chính phủ cánh tả áp đặt lại khiến hệ thống y tế trở nên đắt đỏ và thiếu minh bạch đến vậy.

Đối đầu quyền lực: Quyền hành pháp của ông Trump bao vây toàn diện truyền thông cánh tả

Tình cảnh hiện nay của The New York Times là sự bùng nổ tổng thể của mối thù hằn nhiều năm giữa tờ báo này với quyền lực hành pháp của Tổng thống Trump. Trong năm 2026, cuộc đối đầu giữa hai bên đã chuyển hoàn toàn từ cuộc khẩu chiến ý thức hệ sang chiến tranh kiện tụng tư pháp:

1. Vụ kiện phỉ báng: Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khởi kiện dân sự đòi bồi thường 15 tỷ USD đối với tờ báo vì các bài đưa tin trong cuộc bầu cử năm 2024, cáo buộc tờ báo có hành vi gây hiểu lầm với “ác ý thực tế”.
2. Quyền tiếp cận tin tức: Cuối năm 2025, tờ Times từng kiện Bộ Quốc phòng Mỹ vì hạn chế quyền tác nghiệp của phóng viên tại Lầu Năm Góc. Dù ban đầu thắng kiện, nhưng đầu năm 2026, tòa phúc thẩm khu vực phán quyết rằng Bộ Quốc phòng có quyền yêu cầu phóng viên hoạt động dưới sự giám sát của nhân viên đi kèm vì lý do an ninh. Điều này được xem là một sự kiềm chế hiệu quả của quyền hành pháp đối với “tự do báo chí không giới hạn”.
3. Thanh toán chính sách DEI: Vụ EEOC khởi kiện Times có cùng mạch logic với sắc lệnh hành pháp được ông Trump ký ngay ngày đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông (chấm dứt các chương trình đa dạng hóa trong cơ quan chính phủ).

Hàng loạt vụ kiện hiện nay nhằm tái định nghĩa mối quan hệ giữa “quyền tự chủ doanh nghiệp” và “luật cạnh tranh công bằng”. Nếu EEOC thắng kiện, điều đó sẽ đồng nghĩa với việc hàng nghìn doanh nghiệp trên khắp nước Mỹ đang thực hiện chính sách DEI buộc phải xem xét lại tiêu chuẩn tuyển dụng của mình, nếu không sẽ phải đối mặt với lượng lớn yêu cầu bồi thường.

Một số tổ chức dân sự cho rằng chính phủ thông qua EEOC tiến hành khởi kiện có mục tiêu, là đang sử dụng công cụ hành chính để “bóp nghẹt kinh tế” và “hủy hoại danh tiếng” đối với các cơ quan truyền thông có quan điểm bất đồng.

Người ghi chép hay kẻ kích động?

Khi The New York Times biện hộ trước tòa cho “chỉ tiêu tuyển dụng” của mình, đồng thời trên mặt báo lại cung cấp diễn đàn cho “hỗn loạn”, tờ báo này đang trải qua cuộc khủng hoảng uy tín lớn nhất kể từ “Vụ Hồ sơ Lầu Năm Góc”.

Đây không chỉ là một vụ tranh chấp pháp lý, mà còn là cuộc chiến bảo vệ “lẽ thường”. Khi “bản sắc” quyết định ai có thể làm việc, khi “sự phẫn nộ” biện minh cho trộm cắp và bạo lực, nền tảng của xã hội — tinh thần khế ước và pháp trị — bắt đầu lung lay. Như James Freeman cảm thán ở cuối bài, nếu vụ bê bối này có thể khiến những người làm truyền thông theo khuynh hướng tự do vẫn còn giữ lý trí nhận ra rằng “con đường cực tả đã không còn lối lui”, thì có lẽ đó mới là “tia hy vọng cuối cùng” duy nhất giữa cơn hỗn loạn này.

Tại nước Mỹ năm 2026, sự thật có lẽ không còn chỉ tồn tại trong những dòng mực in trên báo, mà đang chờ được phơi bày cuối cùng trong cuộc giằng co lặp đi lặp lại giữa pháp luật, dữ liệu và lẽ thường.