Nghiên cứu xác nhận bệnh than Sverdlovsk năm 1979 phát tán từ cơ sở quân sự Liên Xô

Vụ bùng phát bệnh than tại Sverdlovsk năm 1979 ban đầu được Liên Xô giải thích là do người dân ăn thịt nhiễm khuẩn. Nghiên cứu sau đó cho thấy các ca bệnh ở người và động vật tập trung dọc một hành lang hẹp trùng với hướng gió thổi từ một cơ sở vi sinh quân sự. Những nhà nghiên cứu kết luận rằng nguyên nhân phù hợp nhất là bào tử bệnh than bị phát tán ngoài ý muốn qua khí dung từ cơ sở này.

Vào tháng 4 và tháng 5 năm 1979, tại thành phố Sverdlovsk của Liên Xô — nay là Yekaterinburg, Nga — xuất hiện một đợt bệnh than hiếm gặp. Chính quyền Liên Xô khi đó giải thích rằng các ca bệnh xuất phát từ việc người dân ăn thịt động vật bị nhiễm vi khuẩn gây bệnh than Bacillus anthracis. Ngược lại, các cơ quan Hoa Kỳ nghi ngờ bào tử bệnh than đã vô tình thoát ra không khí từ một cơ sở vi sinh quân sự trong thành phố.

Sau khi Liên Xô tan rã, nhà sinh học phân tử và di truyền học người Mỹ, giáo sư lâu năm tại Đại học Harvard ông Matthew Meselson và các cộng sự tiến hành điều tra tại chỗ trong các năm 1992–1993, thu thập dữ liệu về nơi ở, nơi làm việc của những người mắc bệnh, các ca tử vong ở động vật và điều kiện khí tượng liên quan đến thời điểm xảy ra sự cố.

Bằng chứng dịch tễ học quan trọng nhất là sự phân bố địa lý của các nạn nhân. Phần lớn những người mắc bệnh đã sống hoặc làm việc trong một vùng rất hẹp kéo dài từ khu vực cơ sở quân sự về phía nam thành phố. Nếu nguyên nhân là thịt nhiễm khuẩn được phân phối cho dân cư, các ca bệnh về lý thuyết sẽ phân bố rộng và không tạo thành một hành lang địa lý hẹp như vậy.

Một bằng chứng khác đến từ động vật. Xa hơn về phía nam của Sverdlovsk, gia súc cũng chết vì bệnh than dọc theo phần kéo dài của chính trục địa lý này. Điều đó cho thấy một nguồn phơi nhiễm trong không khí có khả năng đã di chuyển qua nhiều kilomet thay vì chỉ ảnh hưởng đến người ăn một loại thực phẩm cụ thể.

Các nhà nghiên cứu sau đó so sánh vị trí các ca bệnh với dữ liệu khí tượng. Hành lang có người và động vật mắc bệnh song song với hướng gió thổi từ phía bắc vào khoảng thời gian ngay trước khi dịch bắt đầu. Cơ sở vi sinh quân sự nằm ở đầu phía bắc của hành lang này.

Kết luận quan trọng

Nghiên cứu kết luận rằng bằng chứng dịch tễ học và khí tượng phù hợp với một kịch bản duy nhất: một các hạt rắn hoặc giọt chất lỏng cực nhỏ lơ lửng trong không khí (aerosol) chứa bào tử vi khuẩn Bacillus anthracis đã thoát ra khỏi cơ sở vi sinh quân sự tại Sverdlovsk và bị gió đưa về phía nam, gây bệnh cho người và động vật nằm trên đường đi của nó. Vì vậy, kết quả nghiên cứu bác bỏ lời giải thích chính thức trước đó của Liên Xô rằng dịch chủ yếu bắt nguồn từ thịt nhiễm bệnh.

Đây chính là một trong những bằng chứng khoa học quan trọng nhất cho thấy vụ Sverdlovsk năm 1979 là một sự cố phát tán bệnh than qua khí dung từ một cơ sở quân sự của Liên Xô.

Theo PubMed, Meselson CBW Archive, The New York Times, The Atlantic, Science, The Washington Post