Ngoại trưởng Đức: Tương lai Greenland phải do người dân đảo và Đan Mạch quyết định

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây nhiều lần công khai tuyên bố muốn kiểm soát đảo Greenland, trong khi Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul hôm thứ Hai (12/1) sau cuộc gặp với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tại Washington đã khẳng định tương lai của Greenland phải hoàn toàn do người dân Greenland và Đan Mạch cùng quyết định. Ông cũng bày tỏ, các đồng minh NATO cần chung tay bảo vệ an ninh khu vực Bắc Đại Tây Dương, chứ không phải tìm cách giải quyết lo ngại an ninh bằng cách thay đổi chủ quyền lãnh thổ.

Cuộc gặp này được giới quan sát đánh giá là một động thái ngoại giao quan trọng nhằm truyền đi thông điệp rõ ràng từ châu Âu tới Washington, đánh dấu thời khắc then chốt của liên minh xuyên Đại Tây Dương trong bối cảnh nội bộ tồn tại khác biệt. Cùng với tầm quan trọng địa chính trị của Bắc Cực ngày càng nổi bật, Greenland đã từ vị trí “vùng rìa thế giới” trở thành tâm điểm cạnh tranh giữa các cường quốc.

Đức – Mỹ bất đồng về tương lai Greenland

Theo Reuters, cuộc hội đàm giữa ông Wadephul và ông Rubio được mô tả là “thân thiện nhưng sâu sắc”, hai bên thảo luận nhiều chủ đề xuyên Đại Tây Dương. Cả hai ngoại trưởng nhất trí rằng NATO đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hòa bình lâu dài cho Ukraine, đồng thời cùng tái khẳng định cam kết nghiêm túc đối với Điều 5 Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương – tức quy định tấn công vũ trang vào một nước thành viên sẽ bị coi là tấn công vào toàn khối.

“Trong thời kỳ đầy bất ổn và khủng hoảng này, điều đó đặc biệt quan trọng. Đây là thông điệp rõ ràng gửi tới Nga rằng họ không được phép tìm cách đe dọa NATO,” ông Wadephul nói với báo giới sau cuộc gặp. Tuy nhiên, khi đề cập đến Greenland, bất đồng lập tức lộ rõ: đối với tuyên bố của ông Trump rằng Mỹ phải sở hữu Greenland để ngăn Nga hoặc Trung Quốc chiếm giữ vị trí chiến lược này, ông Wadephul bày tỏ phản đối dứt khoát.

Ông nhấn mạnh: “Chỉ khi chúng ta đoàn kết và cùng nhau hành động, chúng ta mới có thể tăng cường an ninh ở Bắc Đại Tây Dương. Vì vậy, những vấn đề liên quan đến Greenland và Đan Mạch phải do Greenland và Đan Mạch quyết định, phải do chính người dân Greenland quyết định.”

Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định Mỹ “phải sở hữu” đảo lãnh thổ có vị trí “cực kỳ quan trọng về chiến lược và giàu tài nguyên khoáng sản” này, thậm chí không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực. Greenland là đảo lớn nhất thế giới, phần lớn diện tích bị băng tuyết bao phủ, nhưng nằm án ngữ các tuyến đường biển Bắc Cực trọng yếu và được cho là có trữ lượng lớn đất hiếm, dầu mỏ, khí đốt.

Biến đổi khí hậu khiến băng Bắc Cực tan nhanh, các tuyến hàng hải và tài nguyên một thời xa vời nay trở nên dễ tiếp cận hơn, khiến giá trị chiến lược khu vực tăng vọt; ngay từ thời Chiến tranh Lạnh, Mỹ đã xây dựng căn cứ không quân Thule tại Greenland để giám sát các mối đe dọa từ hướng Bắc Cực.

NATO thừa nhận Trung – Nga gia tăng hiện diện ở Bắc Cực

Tổng thư ký NATO Mark Rutte và Thủ tướng Croatia Andrej Plenković trong một cuộc gặp gần đây đều thừa nhận rằng khi các tuyến đường biển mở ra, Trung Quốc và Nga thực sự có cơ hội tăng cường hiện diện trong Vòng Bắc Cực. Tuy nhiên, ông Rutte nhấn mạnh giải pháp nằm ở việc củng cố hợp tác phòng thủ đa phương trong khuôn khổ hiện có, chứ không phải thông qua thay đổi chủ quyền lãnh thổ.

Ông đặc biệt nêu các bước đi cụ thể của Đan Mạch trong lĩnh vực quốc phòng: “Chúng ta thấy Đan Mạch đang tăng chi tiêu quốc phòng, không chỉ cho năng lực phòng thủ chung mà còn cho lực lượng chuyên trách bảo vệ Greenland. Họ mua thêm chiến đấu cơ F‑35, nghiên cứu năng lực tiếp dầu trên không, sắm máy bay tuần tra săn ngầm P‑8 và UAV tầm xa.”

Theo ông, những nâng cấp này cho thấy với tư cách là quốc gia quản lý Greenland, Đan Mạch đang trên thực tế tăng cường khả năng phòng thủ khu vực thông qua khung NATO.

Ông Plenković tỏ ra lạc quan hơn, cho rằng các đồng minh châu Âu và Mỹ nên tôn trọng lẫn nhau, và bày tỏ tin tưởng có thể tìm ra một giải pháp vừa đáp ứng được các quan ngại an ninh của Mỹ, vừa cho phép Greenland tiếp tục duy trì quy chế lãnh thổ tự trị trong Vương quốc Đan Mạch.

Theo các hãng tin châu Âu, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen và Ngoại trưởng chính quyền tự trị Greenland, Vivian Motzfeldt, dự kiến sẽ đến Washington vào thứ Tư này để có cuộc gặp quan trọng với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Cuộc gặp được xem là cơ hội để Đan Mạch và Greenland trực tiếp bày tỏ lập trường và tìm kiếm lối ra ngoại giao cho tranh chấp đang leo thang.

Nghị sĩ lưỡng đảng Mỹ sẽ thăm Đan Mạch

Chính sách Greenland của ông Trump cũng làm dậy sóng chính trường Mỹ, khi Quốc hội bước vào một cuộc đấu tay đôi về cách đối xử với chủ quyền của đồng minh.

Phe Cộng hòa theo đường lối cứng rắn ủng hộ tham vọng mở rộng lãnh thổ của ông Trump. Dân biểu Cộng hòa Randy Fine đã đề xuất dự luật gây tranh cãi “Dự luật Sáp nhập và Công nhận Quy chế Tiểu bang của Greenland” (Greenland Annexation and Statehood Act), nhằm trao cho tổng thống thẩm quyền pháp lý để “thực hiện mọi bước cần thiết” nhằm sáp nhập hoặc mua lại Greenland và cuối cùng là biến đây thành tiểu bang thứ 51 của Mỹ.

Đảng Dân chủ tìm cách dùng luật ngăn chặn kế hoạch đó. Dân biểu Dân chủ Jimmy Gomez đang soạn “Dự luật Bảo vệ Chủ quyền Greenland” (Greenland Sovereignty Protection Act), dự kiến cấm sử dụng ngân sách liên bang cho bất kỳ hành động nào nhằm chiếm đoạt Greenland, qua đó triệt tiêu tính khả thi tài chính của kế hoạch sáp nhập.

Trong nỗ lực hàn gắn quan hệ Mỹ – Đan Mạch, một phái đoàn liên đảng của Quốc hội Mỹ sẽ thăm Đan Mạch trong các ngày 16–17/1. Đoàn do Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Coons dẫn đầu, với sự tham gia của nhiều nghị sĩ kỳ cựu, trong đó có Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis. Với tư cách đồng chủ tịch Nhóm Quan sát NATO của Thượng viện, ông Tillis tuyên bố: “Quốc hội phải thể hiện mặt trận thống nhất trong việc ủng hộ các đồng minh và tôn trọng chủ quyền của Đan Mạch và Greenland.” Chuyến công du này được nhìn nhận như nỗ lực của Quốc hội nhằm “vượt qua Nhà Trắng”, trực tiếp trấn an châu Âu về cam kết lâu dài của Mỹ đối với liên minh.

Trung Quốc và Nga tăng hoạt động ở Bắc Cực và bài toán tương lai Greenland

Căng thẳng quanh Greenland phản ánh những chuyển dịch sâu sắc trong cấu trúc địa chính trị toàn cầu. Khi các tuyến đường biển Bắc Cực dần thông suốt, giá trị kinh tế và quân sự của khu vực này tăng mạnh. Trung Quốc lẫn Nga đều đang tăng cường hiện diện tại đây, từ đầu tư khai thác tài nguyên đến mở rộng hiện diện quân sự, khiến Washington ngày càng lo ngại về an ninh chiến lược ở “sườn phía bắc”.

Tuy vậy, đa số nhà phân tích cho rằng Mỹ hoàn toàn có thể đạt được các mục tiêu an ninh của mình thông qua việc tăng cường hợp tác với Đan Mạch và NATO, mà không cần đi tới biện pháp sáp nhập lãnh thổ. Với việc các phái đoàn Đan Mạch – Greenland chuẩn bị sang Mỹ, và phái đoàn lưỡng đảng Quốc hội Mỹ sắp tới Copenhagen, vài tuần tới sẽ là giai đoạn then chốt để quan sát hướng chuyển động của hồ sơ Greenland.

Dương Thiên Tư / Vison Times