Nhà Trắng chỉ trích doanh nghiệp Trung Quốc đánh cắp công nghệ AI tiên tiến của Mỹ

Ngày 23/4, Nhà Trắng công bố một bản ghi nhớ, cáo buộc các doanh nghiệp Trung Quốc đang tiến hành hoạt động quy mô lớn nhằm đánh cắp tài sản trí tuệ từ các phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo (AI) của Mỹ, đồng thời tuyên bố sẽ có biện pháp mạnh để xử lý.

Bản ghi nhớ do Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios ký ban hành, nêu rõ: “Thông tin mà Chính phủ Mỹ nắm được cho thấy các thực thể nước ngoài, chủ yếu đặt tại Trung Quốc, đang có chủ đích tiến hành các hoạt động quy mô lớn nhằm đánh cắp các hệ thống AI tiên tiến của Mỹ”.

Động thái này cho thấy căng thẳng gia tăng liên quan đến cáo buộc doanh nghiệp Trung Quốc chiếm đoạt thành quả nghiên cứu AI tiên tiến của Mỹ, trong bối cảnh chỉ còn vài tuần trước chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Donald Trump.

Ông Kratsios nhấn mạnh, Mỹ đang dẫn đầu thế giới về công nghệ AI, nhờ nhiều thập niên đầu tư nghiên cứu cơ bản, tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ và hàng trăm tỷ USD vốn đầu tư tư nhân mỗi năm.

Nhà Trắng: Hoạt động “khai thác” quy mô công nghiệp là không thể chấp nhận

Nhà Trắng cáo buộc các doanh nghiệp Trung Quốc phối hợp triển khai hoạt động, “sử dụng hàng chục ngàn tài khoản trung gian để né tránh phát hiện, đồng thời áp dụng kỹ thuật ‘bẻ khóa’ nhằm trích xuất thông tin độc quyền, qua đó có hệ thống khai thác chức năng từ các mô hình AI của Mỹ và đánh cắp tri thức, thành quả đổi mới sáng tạo”.

Bản ghi nhớ cho biết, dù các phương thức này không thể tái tạo hoàn toàn hiệu năng của mô hình gốc, nhưng “chúng cho phép các tác nhân nước ngoài với chi phí rất thấp có thể tung ra các sản phẩm có hiệu suất tương đương trong một số tiêu chí đánh giá cụ thể”.

Trước đó, công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc DeepSeek bị cáo buộc sử dụng kỹ thuật “chưng cất” (distillation) — tức huấn luyện mô hình nhỏ dựa trên đầu ra của mô hình lớn — để phát triển sản phẩm mạnh với chi phí thấp, gây nhiều tranh cãi.

Vào tháng Hai, công ty AI Mỹ Anthropic cáo buộc 3 doanh nghiệp AI Trung Quốc gồm DeepSeek, Moonshot AI và MiniMax đã tiến hành các cuộc tấn công “chưng cất” nhằm vào mô hình của họ.

Trong khi đó, OpenAI hồi đầu năm 2025 cho biết có bằng chứng cho thấy DeepSeek vi phạm điều khoản dịch vụ khi sử dụng đầu ra từ các mô hình GPT để huấn luyện hệ thống riêng.

Các công ty Mỹ lo ngại việc bị “trích xuất” mô hình có thể gây rủi ro an ninh quốc gia, do các mô hình bị đánh cắp thiếu các cơ chế an toàn cần thiết, như ngăn chặn việc phát triển vũ khí sinh học hoặc tấn công mạng.

Bản ghi nhớ cũng cảnh báo các tác nhân nước ngoài đang cố tình loại bỏ các cơ chế an toàn trong mô hình cuối cùng, làm suy yếu các hệ thống đảm bảo tính trung lập và định hướng sự thật của AI.

Nhà Trắng khẳng định, hoạt động “chưng cất” hợp pháp là một phần của hệ sinh thái AI, nhưng “các hoạt động khai thác quy mô công nghiệp nhằm phá hoại có hệ thống nghiên cứu phát triển của Mỹ và chiếm đoạt thông tin độc quyền là không thể chấp nhận”.

Chính quyền Trump cam kết truy trách nhiệm

Để đối phó, chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ truy cứu trách nhiệm các thực thể nước ngoài liên quan đến hành vi đánh cắp ở quy mô công nghiệp.

Bản ghi nhớ đề xuất 4 hướng chính sách:

Thứ nhất, chia sẻ thông tin giữa chính phủ và các công ty AI Mỹ về các hoạt động khai thác trái phép, bao gồm phương thức và đối tượng liên quan.

Thứ hai, tăng cường khả năng phối hợp của khu vực tư nhân trong ứng phó các cuộc tấn công.

Thứ ba, xây dựng các thông lệ tốt nhất nhằm nhận diện, giảm thiểu và khắc phục hành vi đánh cắp, đồng thời thiết lập hệ thống phòng vệ hiệu quả.

Thứ tư, nghiên cứu các biện pháp để truy cứu trách nhiệm đối với các hành vi vi phạm.

Nhà Trắng nhấn mạnh: “Việc sao chép có hệ thống các thành quả đổi mới của Mỹ không phải là đổi mới; tương tự, những mô hình được gọi là ‘mở’ nhưng hình thành từ hành vi khai thác ác ý thì cũng không thể coi là mở”.

Theo bản ghi nhớ, trong khuôn khổ “Kế hoạch hành động AI” của Mỹ, Washington sẽ tiếp tục thúc đẩy một hệ sinh thái mã nguồn mở vững mạnh, hỗ trợ ngành công nghiệp Mỹ phổ biến công nghệ AI tiên tiến tới người dùng toàn cầu, đồng thời duy trì cạnh tranh thị trường tự do và công bằng.

Theo Financial Times, chuyên gia an ninh công nghệ Chris McGuire thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại cho rằng Mỹ nên cấm doanh nghiệp Trung Quốc truy cập các mô hình AI của Mỹ, trừng phạt các thực thể tham gia “chưng cất” dữ liệu và siết chặt kiểm soát xuất khẩu nhằm ngăn việc đưa lậu hoặc truy cập từ xa các chip AI của Mỹ.