Nhằm giữ chân ông Trump, ông Rutte dùng thương vụ quốc phòng để Mỹ ở lại NATO

Tổng Thư ký NATO đang thúc đẩy các thương vụ quốc phòng có lợi cho Mỹ. Ông hy vọng rằng các kế hoạch mua sắm quốc phòng, sẽ được công bố tại Hội nghị thượng đỉnh Ankara này, sẽ giúp giữ Tổng thống Donald Trump khỏi việc rút quân khỏi NATO. Tuy nhiên, lập trường “ưu tiên nội địa” của Liên minh châu Âu (EU) có thể khiến kế hoạch này gặp khó khăn.

Từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần cảnh báo các đồng minh NATO, nghi ngờ liệu các nước châu Âu có thực hiện đầy đủ trách nhiệm quốc phòng hay không.

Tháng Tư năm nay, ông Trump công khai tuyên bố rằng nếu các đồng minh không ủng hộ các hành động quân sự của Mỹ chống Iran, Mỹ sẽ cân nhắc nghiêm túc khả năng rút khỏi NATO.

Theo lệnh của ông, Lầu Năm Góc hôm 1/5 thông báo rút khoảng 5.000 binh sĩ khỏi Đức, tương đương khoảng 1/7 lực lượng Mỹ tại Đức. Việc rút quân dự kiến sẽ hoàn tất trong 6–12 tháng tới.

Một ngày sau, hôm 2/5, ông Trump tuyên bố sẽ còn cắt giảm lực lượng lớn hơn tại châu Âu: “Chúng tôi sẽ giảm mạnh lực lượng, số lượng giảm sẽ hơn 5.000 người. Rất cảm ơn”.

Mặc dù Quốc hội Mỹ đã ban hành luật từ tháng 12/2023, yêu cầu Tổng thống không được đơn phương rút khỏi NATO mà chưa được Thượng viện phê chuẩn, nhưng lo ngại về khả năng ông Trump rút khỏi NATO vẫn chưa tan biến.

Trước tình hình này, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đã đưa ra chiến lược mới: hứa hẹn các thương vụ quốc phòng có lợi cho Mỹ, nhằm giữ ông Trump ở lại liên minh.

Theo trang Politico hôm 22/5, cuộc họp các Bộ trưởng Ngoại giao NATO được tổ chức tại Helsingborg, miền Nam Thụy Điển, với chủ đề chính là sản xuất quốc phòng. Ông Rutte muốn các nước thành viên chú trọng các thương vụ quốc phòng để thu hẹp khoảng cách năng lực giữa các đồng minh châu Âu – đồng thời tạo ra một lập luận kinh tế thu hút ông Trump.

Theo 3 quan chức ngoại giao cấp cao NATO, ông Rutte trong vài tuần qua đã thúc đẩy mạnh mẽ các chương trình sản xuất quốc phòng và thương vụ vũ khí, với mục tiêu đảm bảo Hội nghị thượng đỉnh Ankara vào tháng Bảy đạt kết quả thực chất – vừa lấp đầy các khoảng trống quốc phòng của châu Âu, vừa xây dựng một thông điệp kinh tế gây ấn tượng với ông Trump.

Một quan chức thẳng thắn nói rằng kế hoạch của ông Rutte “là tin tốt cho Mỹ”.

Ngoại trưởng Thụy Điển Maria Malmer Stenergard nhận định rằng nếu ông Rutte tập trung vào vấn đề này tại Ankara, sẽ giúp thúc đẩy tiêu chuẩn chung, nâng cao khả năng tương thích và giảm chi phí sản xuất. Bà nhấn mạnh rằng các đồng minh cần tiếp tục thúc đẩy thương mại vũ khí và sản xuất chung, trong khi Mỹ có lợi thế đặc biệt ở một số năng lực then chốt.

Chiến lược của ông Rutte gồm 2 hướng: công khai và bí mật. Trong các phát biểu công khai, ông nhiều lần kêu gọi ngành quốc phòng tăng cường sản xuất, nhấn mạnh “khoảng trống và cơ hội lớn” không thể bỏ lỡ. Trong bí mật, ông đã gây áp lực với các đồng minh châu Âu của NATO, yêu cầu mang theo kế hoạch tăng sản xuất và hợp đồng quốc phòng cụ thể đến Hội nghị thượng đỉnh Ankara.

Theo 2 quan chức NATO cấp cao, kế hoạch của ông Rutte bao gồm việc khuyến khích hợp tác liên doanh với các công ty quốc phòng Mỹ, tăng mua vũ khí Mỹ, nhằm cho ông Trump thấy đóng góp thực tế của châu Âu.

Ngoài ra, tuyên bố cuối cùng tại Hội nghị Ankara tháng Bảy sẽ công bố một số thỏa thuận quốc phòng, bao gồm thay thế đội máy bay cảnh báo Boeing 707 cũ bằng máy bay do Saab (Thụy Điển) phát triển, và cập nhật khung tiếp xúc công nghiệp NATO 2013, có thể bao gồm cả việc các công ty khởi nghiệp tham gia tập trận NATO.

Tuy nhiên, Becca Wasser, Trưởng bộ phận Quốc phòng thuộc Bloomberg Economics, chỉ ra rằng trên thực tế, Tổng Thư ký NATO thiếu công cụ trực tiếp để ảnh hưởng đến các chương trình mua sắm quốc phòng của từng quốc gia. Việc mua sắm vũ khí do chính phủ các nước thành viên tự quyết, NATO chỉ có thể phát đi “tín hiệu nhu cầu”, và gần như không có sức ép nào với các doanh nghiệp vừa và nhỏ không thể đầu tư vào dây chuyền sản xuất nếu chưa có hợp đồng.

Trở ngại lớn hơn đến từ phía EU. Brussels đã đưa ra nhiều đề xuất luật và các gói cho vay trị giá hàng trăm tỷ USD, xác định rõ ưu tiên hỗ trợ các doanh nghiệp quốc phòng nội địa. Điều này trái ngược hoàn toàn với kế hoạch của ông Rutte muốn Mỹ hưởng lợi từ các thương vụ này.

Một quan chức ngoại giao EU còn nghi ngờ: “Mỹ vốn không phải đối tác quá đáng tin cậy, trong khi (châu Âu) đang thúc đẩy tự chủ chiến lược. Số tiền lớn mà các nước EU đầu tư cho quốc phòng lẽ ra phải mang lại lợi ích cho doanh nghiệp nội địa”.

Cựu quan chức NATO Gerlinde Niehus thẳng thắn nhận xét rằng việc tập trung vào vấn đề công nghiệp ít nhất “có thể giúp phân tán sự chú ý khỏi những bất đồng khác bên trong NATO” – bao gồm căng thẳng do những quyết định bất ngờ về điều động quân đội, như việc rút 5.000 quân khỏi Đức và điều chỉnh lực lượng tại Ba Lan trong tháng này, cũng như các bất đồng liên tục giữa các đồng minh về việc hỗ trợ Ukraine và tình hình eo biển Hormuz.