Nhật Bản dưới thời Takaichi: 5 yếu tố sẽ định hình chính trường thời gian tới

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã giành được một chiến thắng chính trị mang tính bước ngoặt trong cuộc bầu cử Hạ viện diễn ra vào Chủ nhật (8/2). Bà dẫn dắt Đảng Dân chủ Tự do (LDP) giành 316 ghế, vượt qua ngưỡng đa số tuyệt đối hai phần ba, trở thành đảng phái đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản hậu chiến đạt được thành tích này.

Chiến thắng này không chỉ củng cố vững chắc vị thế cầm quyền của bà Takaichi, mà còn được xem là sự ủy quyền rõ ràng của cử tri đối với đường lối tài khóa mở rộng và chính sách an ninh cứng rắn mà bà theo đuổi.

Phát biểu trên một chương trình truyền hình sau chiến thắng, bà Takaichi nói: “Chúng tôi đang gánh trên vai một trách nhiệm vô cùng nặng nề, và phải thực sự thực hiện những cam kết đã đưa ra trong chiến dịch tranh cử.”

Khi cuộc bầu cử đã ngã ngũ, dư luận đang đặc biệt quan tâm đến năm hướng đi then chốt trong tương lai của “chính quyền Takaichi”.

Đóng băng thuế tiêu dùng và sức bền của “giao dịch Takaichi”

Một trong những cam kết cốt lõi của bà Takaichi là đóng băng trong hai năm mức thuế tiêu dùng 8% đối với thực phẩm. Bà mô tả chính sách này như “một giấc mơ chân thành” nhằm giảm nhẹ tác động của lạm phát cao, qua đó hỗ trợ các hộ gia đình thu nhập thấp và trung bình đang chịu áp lực bởi giá cả leo thang và tiền lương trì trệ.

Trước thềm bầu cử, thị trường tài chính đã xuất hiện hiện tượng được gọi là “giao dịch Takaichi” (Takaichi trade), với chứng khoán tăng sớm, đồng yên suy yếu và lợi suất trái phiếu chính phủ đi lên. Sau khi kết quả bầu cử được xác nhận, chỉ số Nikkei 225 trong phiên giao dịch trong ngày đã có lúc tăng hơn 3.000 điểm (trên 5%), lần đầu tiên trong lịch sử vượt mốc 57.000 điểm. Điều này cho thấy thị trường coi chiến thắng áp đảo của bà Takaichi là khởi đầu của “sự ổn định dài hạn”, qua đó củng cố niềm tin của giới đầu tư.

Sau bầu cử, bà Takaichi tái khẳng định sẽ đẩy nhanh thảo luận về việc giảm thuế đối với thực phẩm, đồng thời cho biết: “Nếu có thể nhanh chóng đạt được kết luận, chúng tôi sẽ đệ trình dự luật sửa đổi luật thuế”.

Một số chuyên gia cảnh báo rằng động thái này có thể làm giảm khoảng 5 nghìn tỷ yên nguồn thu thuế mỗi năm, và thị trường đang theo dõi sát sao cách bà cân bằng giữa chính sách tài khóa tích cực và kỷ luật ngân sách. Tuy nhiên, ông Stefan Angrick, Trưởng bộ phận kinh tế Nhật Bản và các thị trường biên của Moody’s Analytics, nói với Nikkei Asia rằng: “Thâm hụt ngân sách của chính phủ Nhật Bản hiện đã thu hẹp xuống mức thấp nhất trong Nhóm G7.”

“Tình trạng tài khóa của Nhật Bản hiện tốt hơn bất kỳ thời điểm nào trong 15 năm qua”, ông nói thêm, đồng thời cho rằng khả năng chi trả cho việc cắt giảm thuế thực phẩm “thực chất không phải là vấn đề”.

Tương tự, ông Shigeto Nagai, Trưởng bộ phận kinh tế Nhật Bản của Oxford Economics và là cựu quan chức Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, trong một báo cáo trước bầu cử cũng nhận định rằng bà Takaichi có thể đạt được sự cân bằng giữa chính sách tài khóa mở rộng và kỷ luật tài chính.

Bước ngoặt lịch sử cho việc sửa đổi Hiến pháp

Tổng số ghế của Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cùng đồng minh cầm quyền “Đảng Duy Tân Nhật Bản” đã đạt 352 ghế, không chỉ vượt xa ngưỡng 310 ghế cần thiết để khởi động quy trình sửa đổi Hiến pháp, mà còn đủ để tiến hành bỏ phiếu lần hai tại Hạ viện nếu dự luật bị Thượng viện bác bỏ.

Sau bầu cử, bà Takaichi Sanae một lần nữa nhấn mạnh rằng việc sửa đổi Hiến pháp là “nguyên tắc cốt lõi” của LDP.

Chiến thắng áp đảo này cũng khiến dư luận so sánh bà với cố Thủ tướng Shinzo Abe. Ông Abe là đồng minh và người dẫn dắt chính trị của bà Takaichi, đồng thời là Thủ tướng tại vị lâu nhất trong lịch sử Nhật Bản. Khi còn sống, ông từng dẫn dắt LDP giành chiến thắng lớn trong cuộc bầu cử tháng 12/2012 để trở lại cầm quyền, và sau đó nắm quyền gần tám năm.

Ông Rintaro Nishimura, nghiên cứu viên cao cấp của công ty tư vấn chiến lược “The Asia Group”, nhận định: “Ở thời điểm hiện tại, ít nhất là trong thời kỳ hậu Abe, bà ấy thực sự là người duy nhất có khả năng đạt tới tầm vóc như vậy.”

Thách thức mang tính thể chế trong thẩm định ngân sách

Do bà Takaichi quyết định tổ chức bầu cử sớm vào tháng 2, quá trình thẩm định ngân sách cho năm tài khóa 2026, vốn phải được thông qua trước cuối tháng 3, đã bị trì hoãn. Để bù đắp khoảng trống tài khóa vào đầu năm ngân sách mới từ tháng 4, bà Takaichi dự kiến sẽ soạn thảo một “ngân sách tạm thời”.

Dư luận đang theo dõi sát sao liệu bà có thay đổi khuôn khổ lập ngân sách, qua đó thách thức chủ trương thắt chặt tài khóa đã tồn tại lâu nay của Bộ Tài chính hay không. Trước đó, một bộ phận các nhà kinh tế, chính trị gia và công chúng từng chỉ trích Bộ Tài chính vì niềm tin mang tính giáo điều vào thắt chặt tài khóa, qua đó kìm hãm sự phục hồi của nền kinh tế Nhật Bản.

Ông Tobias Harris, nhà sáng lập công ty tư vấn “Japan Foresight”, nói với Nikkei Asia: “Rõ ràng bà ấy muốn thay đổi cách thức xây dựng ngân sách, vì vậy họ sẽ hành động như thế nào và nhanh đến đâu, theo tôi, sẽ là câu hỏi quan trọng nhất.”

Củng cố quan hệ Nhật–Mỹ, ứng phó với Bắc Kinh

Trên mặt trận đối ngoại, bà Takaichi có mối quan hệ thân thiết với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trước thềm bầu cử, ông Trump thậm chí còn công khai tuyên bố bà Takaichi nhận được “sự hậu thuẫn hoàn toàn và triệt để” từ ông.

Ngày 19/3, bà Takaichi sẽ thăm Nhà Trắng để gặp ông Trump, với mục tiêu duy trì đà tương tác tích cực giữa hai nhà lãnh đạo. Dự kiến bà sẽ tái khẳng định quan hệ đối tác vững mạnh giữa Nhật Bản và Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, ông Trump đã tuyên bố kế hoạch thăm Trung Quốc vào tháng 4 năm nay để gặp lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình. Việc bà Takaichi duy trì lợi ích quốc gia của Nhật Bản như thế nào trong bối cảnh quan hệ Mỹ–Trung biến động sẽ là một phép thử khắc nghiệt.

Ông Harris nhận định: “Thị trường đang theo dõi từng động thái của bà ấy. Thực tế là, bạn hoàn toàn không thể biết điều gì sẽ xảy ra khi Trump gặp Tập Cận Bình.”

Ông nói thêm: “Vấn đề chi tiêu quốc phòng sẽ cực kỳ nan giải. Mọi người đều đồng ý rằng cần chi nhiều tiền hơn, nhưng hoàn toàn không có đồng thuận về ‘chi trả bằng cách nào’. Đây sẽ là một thách thức lớn — (chưa kể) còn phải điều hành một đảng LDP lớn hơn rất nhiều… Bà ấy sẽ có nền tảng quyền lực vững chắc hơn, nhưng điều đó không khiến các vấn đề biến mất, mà chỉ cho bà ấy nhiều không gian hơn để xử lý chúng.”

Tái cấu trúc và suy tàn của các lực lượng đối lập truyền thống

Cuộc bầu cử lần này chứng kiến sự “sụp đổ” của các lực lượng đối lập chủ lưu. Liên minh “Cải cách Trung dung” được thành lập vội vã giữa Đảng Dân chủ Lập hiến và Đảng Công Minh đã mất một nửa số ghế, trong khi các lãnh đạo Yoshihiko Noda và Tetsuo Saito đều úp mở khả năng từ chức.

Ông Harris bình luận: “Đây không chỉ là câu chuyện về mức độ ủng hộ cá nhân cao của bà Takaichi, mà còn là sự tan rã hoàn toàn, thậm chí là bị quét sạch, của các đảng đối lập chủ lưu như chúng ta từng biết.”

Ông nói tiếp: “Đứng trước lựa chọn giữa ‘quá khứ’ và ‘tương lai’, cử tri dường như đã đưa ra quyết định — ủng hộ một nhà lãnh đạo sẵn sàng đối mặt thẳng thắn với thách thức, thay vì một phe đối lập không đưa ra được bất kỳ điều gì.”

Khi các lực lượng đối lập suy yếu, chính trường Nhật Bản sẽ bước vào một giai đoạn ổn định cao độ. Bà Sanae Takaichi không chỉ sở hữu sự ủng hộ dân ý mạnh mẽ, mà còn nắm trong tay đa số tuyệt đối tại Quốc hội (Super-majority). Điều này mang lại cho bà bộ công cụ cầm quyền mạnh mẽ nhất kể từ thời Shinzo Abe. Trong năm năm tới, cách bà xử lý cân bằng quyền lực trong nội bộ phe bảo thủ, cũng như đối phó với sự giám sát của thị trường quốc tế đối với chính sách tài khóa mở rộng, sẽ là tâm điểm theo dõi của cộng đồng quốc tế.