Nhật Bản nới lỏng xuất khẩu vũ khí, doanh nghiệp quốc phòng tăng tốc mở rộng toàn cầu

Khi Chính phủ Nhật Bản chính thức nới lỏng các quy định hạn chế xuất khẩu vũ khí sát thương vào ngày thứ Ba (21/4), các tập đoàn quốc phòng trong nước như Mitsubishi Heavy Industries và IHI đã lập tức thông báo kế hoạch tăng tốc mở rộng năng lực sản xuất, đẩy mạnh đầu tư vốn, với mục tiêu tranh thủ chiếm lĩnh thị trường nước ngoài.

Chính sách nới lỏng: Doanh nghiệp quốc phòng Nhật đứng trước bước ngoặt mới

Theo Nikkei Asia, nội các Nhật Bản và Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC) hôm thứ Ba đã phê chuẩn việc sửa đổi “Ba nguyên tắc chuyển giao trang bị quốc phòng”, chính thức bãi bỏ quy định lâu nay chỉ cho phép xuất khẩu trong 5 nhóm trang bị “phi chiến đấu”. Nhờ đó, các công ty quốc phòng Nhật có thể bán ra nước ngoài cả tàu khu trục, tên lửa và những hệ thống vũ khí hoàn chỉnh khác, miễn là khách hàng đáp ứng các điều kiện an ninh thông tin và không đang tham chiến.

Chuyên gia phân tích cao cấp Toshiharu Morota tại Okasan Securities dự báo, nếu chi tiêu quốc phòng của Nhật tiếp tục tăng đều, doanh thu của các doanh nghiệp liên quan có thể đạt tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10% mỗi năm cho đến giữa những năm 2030. Ông cho rằng việc gỡ bỏ hạn chế xuất khẩu có khả năng còn “đẩy con số này lên cao hơn nữa”.

Ngân sách quốc phòng Nhật cho năm tài khóa 2026 được ước tính khoảng 10,6 nghìn tỷ yên (tương đương khoảng 66,6 tỷ USD), trong khi thị trường vũ khí toàn cầu được định giá hơn 400 nghìn tỷ yên (tương đương 2,5 nghìn tỷ USD).

Mitsubishi Heavy thắng hợp đồng hộ tống hạm với Úc

Hiệu ứng “cởi trói” đã nhanh chóng thể hiện rõ nhất ở Mitsubishi Heavy Industries. Trước đó chỉ vài ngày, ngày 19/4, công ty này đã đánh bại nhà đóng tàu ThyssenKrupp Marine Systems (Đức) trong một gói thầu lớn, giành hợp đồng xuất khẩu loạt chiến hạm thế hệ mới cho Hải quân Úc – được xem là một trong những hợp đồng xuất khẩu vũ khí lớn nhất của Nhật kể từ Thế chiến II.

Theo thỏa thuận, Úc sẽ mua tổng cộng 11 tàu hộ vệ cải tiến dựa trên thiết kế lớp Mogami. Mitsubishi Heavy chịu trách nhiệm đóng 3 chiếc đầu tiên, 8 chiếc còn lại sẽ được đóng tại Úc theo hình thức chuyển giao công nghệ và cùng sản xuất. Yếu tố then chốt giúp phía Nhật thắng thầu là khả năng giao hàng nhanh. Thiết kế tàu tiết giảm biên chế (chỉ cần khoảng 90 thủy thủ vận hành), cùng tính năng tàng hình cao, cộng với việc Mitsubishi đã có kinh nghiệm đóng hơn 10 tàu cùng lớp cho Lực lượng Phòng vệ Biển Nhật Bản.

Để đáp ứng lượng đơn hàng gia tăng, Mitsubishi Heavy dự định nâng số nhân sự tại bộ phận hàng không vũ trụ và quốc phòng từ 7.868 người (năm tài khóa 2024) lên khoảng 10.000 người trong vài năm tới, đồng thời tích cực tuyển dụng sinh viên mới ra trường và nhân sự có kinh nghiệm, nhằm tăng năng lực R&D và năng lực sản xuất.

IHI, Japan Steel Works đồng loạt mở rộng công suất

Tập đoàn IHI đang xây dựng một nhà xưởng mới chuyên sản xuất động cơ tên lửa nhiên liệu rắn tại nhà máy Tomioka ở tỉnh Gunma, dự kiến hoàn thành vào khoảng năm tài khóa 2028. Nhà máy này sẽ tăng công suất cung cấp động cơ cho các dòng tên lửa đất đối không và tên lửa đánh chặn phục vụ Lực lượng Phòng vệ Nhật.

Japan Steel Works (JSW) thì đã khởi công một nhà xưởng mới ở Hiroshima, đồng thời nâng cấp dây chuyền sản xuất ống phóng tên lửa tại cơ sở Muroran ở Hokkaido. Đây là những mắt xích then chốt trong chuỗi cung ứng ống phóng và kết cấu chịu lực cho nhiều hệ thống tên lửa phòng không và tên lửa hành trình.

Trong bối cảnh chiến sự Iran làm nóng lại Trung Đông, nhu cầu đối với tên lửa phòng không và đánh chặn của quân đội Mỹ và các nước vùng Vịnh tăng vọt, tình trạng thiếu hụt tên lửa đã trở thành vấn đề toàn cầu. Các doanh nghiệp Nhật kỳ vọng có thể tận dụng năng lực sản xuất ổn định, linh kiện chất lượng cao để lấp bớt khoảng trống nguồn cung này.

Chính phủ dẫn dắt, nhắm thẳng thị trường Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương

Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Shinjiro Koizumi nói với Nikkei Asia rằng chính phủ sẽ đứng ra dẫn dắt việc mở rộng năng lực sản xuất vũ khí trong nước, đồng thời phối hợp với Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp để giải quyết các nút thắt về nhân lực, trang thiết bị và máy móc.

Ông cho biết Philippines, Indonesia và New Zealand đều đã bày tỏ quan tâm đến trang bị do Nhật sản xuất – từ tàu hộ vệ, hệ thống radar đến khí tài tác chiến dưới nước. Sau thương vụ với Úc, Tokyo đang xem xét khả năng xuất khẩu thêm tàu lớp Mogami cho Philippines và Indonesia trong khuôn khổ hợp tác an ninh khu vực.

Chuyên gia Toshiharu Morota cũng đánh giá cao tiềm năng xuất khẩu của các hệ thống không người lái dưới nước do Mitsubishi và các hãng khác phát triển, cùng những vũ khí công nghệ cao như pháo điện từ, súng xung điện từ (EMP) do NEC và Daikin nghiên cứu – vốn được coi là “vũ khí gây rối loạn hệ thống điện tử” của đối phương trong chiến tranh tương lai.

Thách thức: tái xây dựng chuỗi cung ứng và “bài kiểm tra thực chiến”

Tuy vậy, một số nhà phân tích cảnh báo những khó khăn không nhỏ. Nhiều năm nhu cầu èo uột trước đây đã buộc các doanh nghiệp quốc phòng Nhật cắt giảm nhà xưởng và nhân sự. Việc tăng tốc trở lại đòi hỏi thời gian và nguồn lực, trong đó bài toán thiếu công nhân lành nghề và việc thay thế máy móc lạc hậu sẽ là thử thách lớn.