Nữ gián điệp gốc Hoa tại NATO: CBC hé lộ danh tính và lý lịch nghi phạm

Theo điều tra của CBC, người phụ nữ Canada gốc Hoa bị nghi làm gián điệp trong thời gian thực tập tại trụ sở quân sự NATO được xác định nhiều khả năng là Trương Bích Vy (Biwei Zhang). Cô là một kỹ sư hệ thống có nền tảng kinh tế học, trước khi thực tập tại trụ sở quân sự NATO ở Bỉ, được cho là từng làm việc cho nhiều cơ quan của chính phủ Canada.

Giới chức Bỉ hôm thứ Bảy tuần trước (25/7) cho biết đã bắt giữ người phụ nữ đang thực tập tại Bộ tư lệnh Tối cao Liên minh châu Âu của NATO (SHAPE). Người này bị cáo buộc làm gián điệp cho một nước thứ ba và sẽ bị tạm giam không được tại ngoại trước khi ra xét xử.

CBC cho biết qua điều tra, người này chính là Trương Bích Vy, một kỹ sư hệ thống có nền tảng kinh tế. Hồ sơ trực tuyến của cô cho thấy cô từng làm việc cho Cơ quan Vũ trụ Canada và Cục Thống kê Canada.

Hồ sơ cá nhân và nghề nghiệp công khai của Trương Bích Vy khớp với thông tin do công tố viên Bỉ cung cấp. Công tố viên mô tả nghi phạm là “một công dân Canada gốc Trung Quốc”, từng thực tập tại SHAPE, trụ sở quân sự NATO ở Mons, Bỉ.

Trong thời gian điều tra hình sự, tòa án Bỉ sẽ không công khai danh tính bị cáo. CBC đã dùng các kỹ thuật điều tra nguồn mở để đối chiếu mô tả của phía Bỉ với thông tin nhận dạng trên các hồ sơ LinkedIn, Facebook và Threads của Trương Bích Vy, cùng với luận văn tốt nghiệp và một vụ án tại tòa án liên bang.

Tháng 7/2025, Trương Bích Vy đã đăng trong hai nhóm Facebook khác nhau rằng cô đang tìm nhà cho thuê ở Mons để bắt đầu kỳ thực tập. Cô cũng từng tìm chỗ ở tại Geneva vào năm 2023, thời điểm cô sắp thực tập tại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Các mốc thời gian này trùng khớp với kinh nghiệm làm việc được ghi trên hồ sơ LinkedIn của cô.

Những chi tiết này cũng phù hợp với thông tin Reuters từng đưa trước đó. Một nguồn tin trong lĩnh vực an ninh nói với Reuters rằng Claire Z. làm việc ở bộ phận IT của SHAPE thuộc NATO. Điều này khớp với nền tảng khoa học máy tính và kỹ thuật hệ thống của Trương Bích Vy. Cô đã lấy bằng thạc sĩ chuyên ngành này tại Đại học Ottawa vào năm 2022.

Nguồn tin cho biết Claire Z. “không phải là sinh viên” và ở độ tuổi “ngoài 30”. Những thông tin này cũng phù hợp với hồ sơ nghề nghiệp của Trương Bích Vy. Tên người dùng Facebook của cô là “biwei.zhang.93”, cho thấy cô có thể sinh năm 1993, tức hiện khoảng 32 hoặc 33 tuổi.

Giới chức Bỉ cho biết việc tạm giam trước xét xử đối với Claire Z. sẽ kéo dài ít nhất một tháng, trong khi cuộc điều tra vẫn đang tiếp tục. Trong thời gian đó, các chi tiết nhận dạng của cô sẽ không được công bố.

Quan ngại an ninh

Vụ việc làm dấy lên lo ngại về hiệu quả của quy trình sàng lọc an ninh của Canada, khiến Bộ trưởng An toàn Công cộng liên bang Gary Anandasangaree cam kết sẽ điều tra xem người liên quan có từng làm việc cho bất kỳ cơ quan nào của Canada hay không.

“Chúng ta cần làm rõ toàn bộ sự việc, để bảo đảm những chuyện như thế này không lặp lại trong tương lai,” ông Anandasangaree nói.

Hồ sơ LinkedIn của Trương Bích Vy cho thấy cô từng đảm nhiệm nhiều vị trí tại các cơ quan liên bang Canada, gồm 6 tháng làm nhà khoa học dữ liệu tại Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia (NRC) vào năm 2017; nhà kinh tế tại Cục Thống kê Canada từ tháng 4/2018 đến tháng 10/2022; và kỹ sư hệ thống tại Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA) từ tháng 5/2022.

Trương Bích Vy cũng liệt kê các kinh nghiệm khác, gồm làm chuyên gia phân tích chính sách tại Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) và tại bộ phận nghiên cứu kinh tế, thống kê của WTO; cũng như tham gia các “ủy ban song song” (mirror committees) của Hội đồng Tiêu chuẩn Canada (SCC). Nhiệm vụ chính của các ủy ban này là tổng hợp ý kiến từ các thành phần của Canada để hình thành lập trường chính thức của nước này, đồng thời đại diện Canada tham gia xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế.

Trương Bích Vy từng yêu cầu xem xét tư pháp một phán quyết của Ủy ban Dịch vụ Công Canada, trong đó kết luận cô phạm gian lận khi nộp đơn xin việc vào Cơ quan Biên phòng Canada (CBSA), vì đã dùng hai tên và hai địa chỉ email khác nhau để nộp hồ sơ, đồng thời không giải thích rõ liệu cô có nộp nhiều bộ hồ sơ hay không. Tháng 4/2014, một thẩm phán liên bang đã bác yêu cầu xem xét tư pháp này.

Cựu tình báo: thực tập là “điểm xâm nhập tuyệt vời”

Ông Dan Stanton, cựu sĩ quan tình báo của Cơ quan Tình báo An ninh Canada (CSIS), nói với CBC rằng ông không biết trực tiếp về vụ việc này, nhưng ông hiểu vì sao NATO lại lo ngại về khả năng rò rỉ tình báo.

Hiện ông Stanton là người phụ trách chương trình an ninh quốc gia tại Viện Phát triển Chuyên môn của Đại học Ottawa. Ông cho rằng đối với các tổ chức như NATO, vị trí thực tập là “một điểm xâm nhập tuyệt vời”.

“Phần lớn những bí mật lớn nhất trong hoạt động gián điệp không đến từ việc trộm tài liệu hay truy cập cơ sở dữ liệu, mà đến từ các cuộc trò chuyện và việc nghe lén,” ông nói.

Về vụ bắt giữ lần này của NATO, Stanton cho rằng đây là tin tốt, vì “điều đó chứng tỏ quy trình của chúng ta có hiệu quả”.