Ông Andy Burnham trở thành Thủ tướng, cam kết “tái định hình nước Anh”

Với việc cựu Thị trưởng vùng Greater Manchester Andy Burnham, người được bên ngoài mệnh danh là “Vua phương Bắc”, được chính thức xác nhận là lãnh đạo mới của Công đảng vào ngày 17/7 và chính thức trở thành Thủ tướng vào thứ Hai (20/7), nước Anh sẽ có vị Thủ tướng thứ 7 trong vòng 10 năm. Ông cam kết sẽ “tái định hình nước Anh”, tập trung giải quyết cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt và những vấn đề trong các dịch vụ công.

Ông Burnham, chính trị gia kỳ cựu của Công đảng, 56 tuổi, đã chính thức trở thành Thủ tướng Anh sau khi yết kiến Quốc vương Charles III tại Điện Buckingham vào thứ Hai. Nhà vua yêu cầu ông thành lập chính phủ mới.

Trước đó, Thủ tướng mãn nhiệm Keir Starmer đã có bài phát biểu chia tay cuối cùng bên ngoài Phủ Thủ tướng ở số 10 phố Downing vào sáng thứ Hai, sau đó đến Điện Buckingham để chính thức đệ đơn từ chức lên Quốc vương Charles III.

Sau đó, ông Burnham rời Điện Buckingham và đi xe đến số 10 phố Downing. Trên cương vị Thủ tướng mới, ông sẽ phát biểu trước toàn thể người dân, trình bày tầm nhìn điều hành đất nước, những cam kết cốt lõi cũng như cách ứng phó với các thách thức mà quốc gia đang phải đối mặt.

Trước đó, ông đã tuyên bố sẽ “tái định hình nước Anh”, đưa trọng tâm của đất nước trở lại những vấn đề mà người dân quan tâm, như chi phí sinh hoạt và các dịch vụ công hoạt động kém hiệu quả. Nhóm của ông cho biết ông sẽ kết thúc bài phát biểu bằng một thái độ lạc quan, nhấn mạnh rằng nước Anh có thể một lần nữa nuôi dưỡng hy vọng, đoàn kết và hướng tới tương lai.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội cho biết: “Tôi đã có một cuộc trò chuyện rất tốt đẹp với tân Thủ tướng Vương quốc Anh, Andy Burnham… Thủ tướng đang gánh vác một trọng trách lớn lao, nhưng ông ấy chắc chắn sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ; và tất nhiên, Hoa Kỳ sẽ luôn sẵn sàng hỗ trợ!”

Cam kết mang đến “sự thay đổi được mong đợi từ lâu”

Thứ Sáu tuần trước (17/7), ông Burnham tuyên bố sẽ mang đến cho nước Anh “sự thay đổi được mong đợi từ lâu”. Ông cam kết rằng dưới sự lãnh đạo của ông, chính phủ sẽ đưa người dân đi theo “con đường có chi phí sinh hoạt thấp hơn”, đồng thời giúp mọi khu vực và mọi người dân thay đổi hiện trạng, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Trong thời gian giữ chức Thị trưởng Greater Manchester, ông Burnham từng thúc đẩy các chính sách như hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp và xây dựng nhà ở mới, qua đó thành công trong việc xoay chuyển nền kinh tế địa phương và xây dựng một mạng lưới giao thông công cộng hiệu quả.

Những thành tích này là một trong những yếu tố quan trọng giúp ông Burnham giành được vị trí lãnh đạo Công đảng. Một yếu tố quan trọng khác là các nghị sĩ Công đảng coi ông Burnham là ứng viên có khả năng hiệu quả trong việc kiềm chế Đảng Cải cách Anh (Reform UK) và lãnh đạo đảng này là ông Nigel Farage.

Trong hơn một năm qua kể từ giữa năm 2025, do tác động của tình trạng kinh tế đình trệ và cuộc khủng hoảng đời sống do các vấn đề địa chính trị gây ra, tỷ lệ ủng hộ Công đảng cầm quyền đã sụt giảm mạnh. Trong các cuộc thăm dò dư luận suốt 18 tháng qua, Công đảng luôn đứng sau Đảng Cải cách. Trong các cuộc bầu cử hội đồng địa phương gần đây ở Anh, Đảng Cải cách đã giành được hơn 2.000 ghế, nắm quyền kiểm soát tuyệt đối tại khoảng 24 hội đồng địa phương, trở thành một thế lực quan trọng trong chính trị địa phương.

Ông Anand Menon, Giám đốc tổ chức nghiên cứu ‘UK in a Changing Europe’ (Vương quốc Anh trong một Châu Âu đang Thay đổi), nói với Al Jazeera rằng nếu ông Burnham muốn áp dụng mô hình từng thực hiện tại Manchester trên toàn nước Anh, ông có thể sẽ gặp nhiều khó khăn và phải tìm được sự cân bằng giữa hai bên.

Trong một bức thư ngỏ được công bố tối Chủ nhật (19/7), lãnh đạo Đảng Bảo thủ Kemi Badenoch chúc ông Burnham “thành công” trên cương vị Thủ tướng, nhưng đồng thời cảnh báo rằng ông Burnham lên nắm quyền mà không có “bất kỳ kế hoạch rõ ràng nào”. Bức thư cũng cam kết Đảng Bảo thủ sẽ thúc giục tân Thủ tướng loại trừ bất kỳ biện pháp tăng thuế mới nào — trong khi ông Burnham từng ám chỉ rằng sẽ tăng thuế.

Vấn đề tài chính của chính phủ

Hiện tại, ông Burnham phải xử lý tình trạng nền kinh tế suy yếu và ngân sách chính phủ eo hẹp.

Chỉ riêng trong năm tài chính 2025–2026, Chính phủ Anh đã chi khoảng 110 tỷ bảng Anh (khoảng 148 tỷ USD) cho lãi suất nợ, tương đương khoảng 8% tổng chi tiêu công. Quy mô vay nợ trong năm nay cũng đã vượt dự kiến. Tỷ lệ thuế so với quy mô nền kinh tế được dự báo sẽ đạt mức cao nhất kể từ Thế chiến II vào cuối thập niên này — tức cuối những năm 2020.

Ông Menon cho rằng “không gian để ông Burnham xoay xở về tài chính tương đối hạn chế”. Các khoản chi tiêu mới phải được huy động thông qua tăng thuế thay vì vay nợ, mặc dù vẫn có thể có dư địa cho các khoản “chi tiêu có mục đích cụ thể” gắn với những mục tiêu rõ ràng, chẳng hạn như trái phiếu quốc phòng.

Ông nói thêm, nếu ông Burnham có thể chỉ rõ những khoản tiền này sẽ được sử dụng vào đâu, thị trường sẽ có thái độ khoan dung hơn, “nhưng tình hình tài chính tổng thể của nước Anh vẫn vô cùng eo hẹp”.

Ngoài ra, ông Menon nghi ngờ liệu chỉ dựa vào các biện pháp tài chính có thể đảo ngược tâm lý công chúng hay không. Ông chỉ ra rằng kể từ năm 2008, mức sống của người dân đã trì trệ, trong khi các dịch vụ công dần suy yếu. Vì vậy, “người dân không chỉ muốn nghe bạn nói gì, mà còn muốn thấy cuộc sống của họ thực sự được cải thiện”.

Những vấn đề nan giải của các dịch vụ công

Ngoài ra, dư luận đang theo dõi sát các chính sách của ông Burnham sau khi ông trở thành Thủ tướng, đặc biệt là các vấn đề về thuế và chi tiêu công, dầu mỏ và khí đốt, cũng như các công ty tiện ích công cộng mà ông muốn tăng cường kiểm soát.

Dự kiến, việc Anh tiến hành các dự án khoan dầu khí mới ở Biển Bắc sẽ được đưa vào chương trình nghị sự. Việc đưa các công ty cấp nước và năng lượng vào sự kiểm soát của nhà nước, cũng như triển khai kế hoạch xây dựng nhà ở cho thuê công cộng mới (nhà ở xã hội), cũng sẽ trở thành những trọng tâm trong chính sách điều hành của ông. Tuy nhiên, các chi tiết cụ thể của những kế hoạch này vẫn chưa rõ ràng.

Đồng minh của ông Burnham, Phó lãnh đạo Công đảng Lucy Powell, hôm Chủ nhật (19/7) ám chỉ rằng công ty cấp nước đang ngập trong nợ nần Thames Water có thể sẽ được chính phủ tiếp quản.

Bà Powell nói với Sky News: “Ông ấy (Burnham) muốn tập trung vào việc phân bổ lại các nguồn lực của chính phủ và tập trung sự chú ý vào những ưu tiên nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt, thực sự tái định hình cách đất nước và nền kinh tế này vận hành”.

Thành phần nội các cũng trở thành vấn đề quan trọng

Ông Burnham cũng cần công bố thành phần nội các mới. Trước đây, nhiều chính phủ Anh đã sụp đổ sau khi những mâu thuẫn trong nội bộ nhóm lãnh đạo chủ chốt trở nên gay gắt. Dự kiến, ông sẽ bắt đầu bổ nhiệm các quan chức cấp cao sau khi bước vào số 10 phố Downing.

Nhiều người phỏng đoán Bộ trưởng An ninh Năng lượng Ed Miliband hoặc Bộ trưởng Nội vụ Shabana Mahmood có thể sẽ đảm nhiệm vị trí Bộ trưởng Tài chính. Ông Burnham kêu gọi các thành viên trong đảng phớt lờ những “suy đoán” này và cho biết ông vẫn chưa quyết định danh sách cuối cùng.

Ông Sunder Katwala, Giám đốc tổ chức nghiên cứu British Future, nói với Al Jazeera rằng: “Mọi việc đang diễn ra nhanh hơn so với dự kiến của ông ấy. Ông ấy mới chỉ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử bổ sung cách đây chưa đầy 4 tuần. Tôi không nghĩ ông ấy đã có tất cả câu trả lời; ông ấy chưa có đủ thời gian để suy nghĩ”.