Ông Trump: Không loại trừ khả năng áp thuế với các nước không hợp tác về Greenland

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Sáu (16/1) một lần nữa đề cập đến vấn đề Greenland. Ông cho biết, dựa trên các cân nhắc về an ninh quốc gia, Mỹ có nhu cầu cấp bách đối với Greenland. Nếu các quốc gia liên quan không hợp tác trong vấn đề này, Washington có thể xem xét áp dụng các biện pháp như tăng thuế quan.

Trước đó, ông Trump đã nhiều lần bày tỏ mong muốn Mỹ giành quyền kiểm soát Greenland, một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch. Nhà Trắng cũng cho biết chính quyền đang đánh giá nhiều phương án khác nhau, bao gồm khả năng mua lại, đồng thời không loại trừ việc sử dụng sức mạnh quân sự.

Phát biểu tại một sự kiện ở Nhà Trắng vào thứ Sáu (16/1), ông Trump nhấn mạnh rằng Greenland giữ vị trí then chốt trong bố trí an ninh của Mỹ, có thể bù đắp những lỗ hổng trong hệ thống phòng thủ, vì vậy Mỹ có thể thực hiện các biện pháp thuế quan đối với những quốc gia “không hợp tác” trong vấn đề Greenland.

Sau đó, trước khi rời Nhà Trắng, ông Trump nói với báo giới rằng Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vẫn duy trì liên lạc chặt chẽ với Mỹ về vấn đề Greenland.

Ông cũng chỉ ra rằng, trong bối cảnh Mỹ đang thúc đẩy kế hoạch hệ thống phòng thủ trên không và chống tên lửa Vòm Vàng (Golden Dome), tầm quan trọng của Greenland càng trở nên nổi bật hơn.

Vì sao Mỹ đặc biệt quan tâm đến Greenland?

Greenland là hòn đảo lớn nhất thế giới, nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, đối diện Canada qua vịnh Baffin. Trên đảo có căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ. Dù khoảng 80% diện tích bị băng tuyết bao phủ, Greenland vẫn mang ý nghĩa đặc biệt đối với Mỹ cả về địa chiến lược lẫn tài nguyên.

Trước hết, vị trí địa lý của Greenland từ lâu đã được coi là một điểm tựa then chốt trong an ninh quốc gia Mỹ. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ đã xây dựng Căn cứ Không quân Thule tại đây, hiện được đổi tên thành Căn cứ Không gian Pituffik (Pituffik Space Base). Căn cứ này có chức năng cảnh báo sớm và giám sát, có khả năng theo dõi các hoạt động tên lửa xuất phát từ Nga, Trung Quốc, thậm chí cả Triều Tiên, và được xem là một mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ của Mỹ. Đồng thời, căn cứ này cũng giúp Mỹ triển khai lực lượng nhanh hơn tới châu Âu hoặc châu Á.

Thứ hai, Greenland còn được nhìn nhận là khu vực có tiềm năng kinh tế đáng kể. Nơi đây sở hữu nguồn khoáng sản then chốt như đất hiếm, không chỉ phục vụ ngành công nghệ cao (điện thoại, xe điện) mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với công nghiệp quốc phòng. Trong bối cảnh Trung Quốc đang nắm giữ phần lớn chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, tiềm năng tài nguyên của Greenland được cho là có thể mang lại thêm nguồn cung thay thế cho Mỹ. Tuy nhiên, việc Greenland ban hành luật cấm khai thác uranium vào năm 2021 cũng khiến các kế hoạch khai thác tài nguyên đối mặt với nhiều rào cản hơn.

Ngoài ra, biến đổi khí hậu khiến băng ở Bắc Cực tan nhanh, làm gia tăng khả năng hình thành các tuyến hàng hải mới. Mỹ vì vậy mong muốn mở rộng ảnh hưởng tại Greenland, nhằm ngăn chặn Nga và Trung Quốc gia tăng hiện diện tại khu vực Bắc Cực.

Theo phân tích của bà Rebecca Grant, Phó Chủ tịch Viện Nghiên cứu Lexington (Lexington Institute), đăng trên Fox News hôm thứ Sáu, chỉ cần nhìn bản đồ từ góc độ Bắc Cực cũng có thể thấy Greenland nằm ở vị trí tiền tiêu chiến lược. Bờ biển phía đông của đảo kiểm soát “hành lang Greenland – Iceland – Anh (GIUK)”, được xem là cửa ngõ then chốt để các tàu ngầm mang vũ khí hạt nhân của Nga tiến vào Đại Tây Dương.

Bà Grant cho rằng Greenland rất phù hợp để triển khai các hệ thống radar cảnh báo sớm, với phạm vi giám sát bao trùm nhiều tuyến bay của máy bay ném bom và đường đi của tên lửa xuất phát từ Nga và Trung Quốc. Vì vậy, Greenland có giá trị then chốt đối với kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ Vòm Vàng (Golden Dome) của Mỹ.

Tổng thống Trump cũng nhấn mạnh: “Nếu Mỹ không có Greenland, an ninh quốc gia sẽ xuất hiện một lỗ hổng khổng lồ”, đồng thời cho biết Washington đang thảo luận vấn đề này với NATO.

Mặc dù Mỹ đã có căn cứ quân sự tại Greenland, ông Trump vẫn cho rằng, trong bối cảnh Trung Quốc và Nga gia tăng các hoạt động quân sự tại khu vực Bắc Cực, Mỹ cần tăng cường bố trí chiến lược ở phía bắc, và Greenland mang ý nghĩa sống còn đối với an ninh của Mỹ.

Ngoài ra, sau cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ, Đan Mạch và Greenland tại Nhà Trắng vào đầu tuần này, các quan chức Greenland tiết lộ rằng trong thời gian tới có thể sẽ có thêm nhiều lực lượng NATO được triển khai tới hòn đảo này. Pháp, Đức cùng các quốc gia Bắc Âu cũng cho biết sẽ tham gia một sứ mệnh quân sự của châu Âu triển khai tại Greenland.

Bà Grant còn cảnh báo rằng yếu tố Trung Quốc có thể trở thành biến số then chốt của cục diện. Theo bà, trong những năm gần đây Trung Quốc đã đẩy mạnh các hoạt động tại Bắc Cực, bao gồm tàu phá băng, các chuyến thám hiểm và nghiên cứu khoa học, đồng thời thúc đẩy tuyến vận tải “Con đường Tơ lụa vùng cực” (Polar Silk Road). Nếu trong tương lai tàu ngầm Trung Quốc có khả năng hoạt động dưới lớp băng Bắc Cực, các căn cứ và cơ sở hạ tầng trọng yếu của Mỹ ở phía bắc sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn, buộc Washington phải tìm cách ngăn ngừa rủi ro này.