Ông Zelensky cáo buộc Trung Quốc chuyển cho Nga công nghệ thay thế Starlink

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cáo buộc Trung Quốc đang phát triển công nghệ thay thế Starlink và dần chuyển cho Nga, nhưng Kiev chưa nêu tên công ty Trung Quốc nào hay công bố đủ bằng chứng.

Ông Zelensky đưa ra lời cáo buộc khi trả lời phóng viên tại thành phố Pryluky của Ukraine, trang công nghệ TechRadar đưa tin hôm thứ Năm (15/10).

“Họ ngày càng tiến gần đến thành công và đang trao công nghệ cho Nga. Cuối cùng, Nga có thể giành thế chủ đạo,” ông nói.

Nếu Nga đưa được một mạng vệ tinh quỹ đạo thấp tương tự Starlink vào sử dụng cho quân sự, quân đội nước này có thể có năng lực liên lạc tức thời và theo dõi mục tiêu trên chiến trường mạnh hơn, thậm chí giành ưu thế trên không tại Ukraine.

Chính phủ Ukraine đến nay chưa công khai nêu tên công ty Trung Quốc nào dính líu đến việc chuyển giao công nghệ, cũng chưa công bố bằng chứng đủ để kiểm chứng độc lập, TechRadar lưu ý. Bắc Kinh từng bác bỏ những cáo buộc tương tự.

Ông Zelensky lên tiếng đúng lúc sự phụ thuộc của Ukraine vào hệ thống liên lạc vệ tinh và phòng không của Mỹ ngày càng được chú ý. Nga thì tiếp tục đẩy mạnh chương trình Internet vệ tinh riêng để bớt phụ thuộc vào công nghệ phương Tây.

Ông Zelensky nhiều lần đề nghị Mỹ trừng phạt

Đây không phải lần đầu ông Zelensky cáo buộc Trung Quốc giúp Nga phát triển mạng vệ tinh.

Hồi tháng 8, ông cho biết Nga đang phát triển phiên bản Starlink của riêng mình với sự giúp đỡ của Trung Quốc, và dự đoán công nghệ này có thể có bước tiến quan trọng trước tháng 12/2026.

Đầu tháng 10, nhà lãnh đạo Ukraine tiết lộ đã nhiều lần đề nghị Tổng thống Mỹ Donald Trump trừng phạt các công ty Nga và Trung Quốc tham gia dự án Internet vệ tinh của Nga, theo tờ Financial Times của Anh. Lần gần nhất là khi ông gặp ông Trump bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Ông nói Bắc Kinh đang tìm cách giúp Nga xây dựng mạng liên lạc vệ tinh tương tự Starlink và có thể cung cấp công nghệ then chốt cho Moscow trước cuối năm nay.

Kiev lo ngại nếu có hệ thống liên lạc vệ tinh quỹ đạo thấp ổn định, tốc độ cao và phủ sóng rộng, Nga sẽ truyền tin giữa drone, tên lửa và lực lượng mặt đất hiệu quả hơn hẳn. Khi đó, quân Nga có thể tấn công mạnh hơn vào các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Ukraine.

Đại biện lâm thời Ukraine tại Mỹ Denys Sienik cũng kêu gọi Washington trừng phạt các công ty và cá nhân tham gia chương trình Internet vệ tinh của Nga, hãng tin Reuters đưa tin hôm 30/9.

Ông Sienik cảnh báo nếu Nga hoàn tất triển khai hệ thống trước cuối năm nay, quân Nga sẽ dễ dàng nắm được thông tin mục tiêu trên lãnh thổ Ukraine theo thời gian thực để tấn công. Ông cho biết Kiev sẵn sàng cung cấp cho Chính phủ và Quốc hội Mỹ hồ sơ về các công ty, cá nhân này. Ukraine cũng đang thúc đẩy áp lệnh trừng phạt của riêng mình.

Mạng Rassvet của Nga mới có 32 vệ tinh

Mạng vệ tinh mà ông Zelensky nhắc đến là hệ thống Internet vệ tinh quỹ đạo thấp “Rassvet” (Bình Minh), do công ty Bureau 1440 thuộc tập đoàn IKS Holding của Nga phát triển.

Dự án được coi là bước đi quan trọng của Nga nhằm cạnh tranh với mạng Starlink của SpaceX. Theo kế hoạch, Nga sẽ triển khai hàng trăm vệ tinh liên lạc để cung cấp Internet tốc độ cao trong lãnh thổ Nga và tại khu vực tác chiến.

Nga dự tính đưa 156 vệ tinh lên quỹ đạo trước cuối năm 2026 và nâng lên 292 vệ tinh vào năm 2027, TechRadar cho biết.

Tiến độ thực tế chậm hơn nhiều. Tháng 3 năm nay, Nga phóng 16 vệ tinh vận hành chính thức đầu tiên, rồi phóng thêm 16 chiếc vào tháng 7. Tổng cộng 32 vệ tinh mới đạt khoảng 1/5 mục tiêu năm 2026.

Các vệ tinh cũng vận hành không như ý. Vệ tinh mang số hiệu Rassvet-3 No. 4 không nâng được quỹ đạo và rơi trở lại khí quyển hôm 6/6. Một số vệ tinh khác cũng điều chỉnh quỹ đạo bất thường.

Trang công nghệ Mỹ Ars Technica cho biết ít nhất 3 trong 32 vệ tinh đầu tiên có thể đã hỏng nặng. Nga muốn đưa một số vệ tinh lên độ cao khoảng 800 km, nhưng đến cuối tháng 8 chưa vệ tinh nào đạt độ cao này.

Cục trưởng Cục Tình báo Quân đội Ukraine Oleh Ivashchenko nhận định số vệ tinh hiện có chưa đủ, nên khả năng liên lạc thực tế còn hạn chế. Cấp phó của ông, Vadym Skibitskyi, cho biết quân Nga hiện chỉ dùng được dịch vụ ngắt quãng, khi vệ tinh bay qua bầu trời Ukraine.

Dù vậy, Nga vẫn dự định mở một phần dịch vụ thương mại từ năm 2027 và tiếp tục tăng số vệ tinh trong những năm tới.

Chưa có bằng chứng về hợp tác cụ thể

Trung Quốc có trực tiếp giúp Nga xây dựng mạng Internet vệ tinh hay không là điểm mấu chốt của tranh cãi lần này.

Bureau 1440 cho biết các mô-đun lõi của vệ tinh do công ty tự phát triển. Tuy nhiên, các chuyên gia trả lời phỏng vấn trang tin quân sự Ukraine Militarnyi cho rằng hệ thống vệ tinh của Nga có thể sử dụng nhiều linh kiện điện tử mua được trên thị trường Trung Quốc.

Một số phân tích khác chỉ ra rằng linh kiện do Mỹ và châu Âu sản xuất cũng có thể lọt vào Nga qua nước thứ ba và các đường dây thương mại né lệnh trừng phạt.

Những năm gần đây, ngành hàng không vũ trụ Nga phụ thuộc nhiều hơn vào thiết bị Trung Quốc. Kế hoạch mở rộng sản xuất tên lửa đẩy “Angara” bị rò rỉ cho thấy trong 541 thiết bị dự án mua sắm, có 57 thiết bị đến từ Trung Quốc, nhưng số này chiếm 28,2% thiết bị công nghệ then chốt của dự án.

Mua linh kiện điện tử hay thiết bị công nghiệp của Trung Quốc vẫn khác với việc Chính phủ Trung Quốc trực tiếp chuyển cho Nga cả một công nghệ liên lạc vệ tinh hoàn chỉnh.

Tài liệu công khai hiện chưa đủ để chứng minh Bắc Kinh đã trao cho Moscow một hệ thống thay thế Starlink có thể vận hành ngay. Vai trò cụ thể của các công ty Trung Quốc trong dự án Rassvet cũng chưa được xác định.

Ukraine muốn dùng Starlink rộng hơn

Những lời cảnh báo liên tục của ông Zelensky về mạng vệ tinh Nga gắn chặt với nhu cầu quân sự của chính Ukraine.

Quân đội Ukraine hiện sử dụng rộng rãi hệ thống Starlink của SpaceX để liên lạc cho drone, lực lượng tiền tuyến và các trung tâm chỉ huy. Internet vệ tinh đã trở thành hạ tầng quan trọng để truyền tin trên chiến trường.

Ông Zelensky muốn Mỹ cho phép quân Ukraine dùng Starlink rộng hơn trên lãnh thổ Nga, để drone có thể bay sâu khoảng 200 km vào Nga, tấn công các trận địa phóng tên lửa và nơi drone cất cánh.

Ông Trump về nguyên tắc ủng hộ ý tưởng này, ông Zelensky cho biết, nhưng quyết định cuối cùng còn liên quan đến ông Elon Musk, người sáng lập SpaceX.

Trong khi đó, Ukraine đang chịu sức ép vì nguồn cung tên lửa đánh chặn giảm dần. Số liệu ông Zelensky công bố cho thấy Ukraine nhận 675 tên lửa phòng không Patriot trong năm 2023, năm 2025 giảm còn 364 quả, còn từ đầu năm 2026 đến nay mới có 264 quả.

Hãng tin AP hôm thứ Tư (14/10) đưa tin một số drone của Ukraine dùng Starlink gần đây bất ngờ bị giới hạn tốc độ liên lạc, ảnh hưởng đến tác chiến.

Ông Musk sau đó giải thích Starshield, phiên bản quân sự của Starlink, do quân đội Mỹ kiểm soát, nên quyết định giới hạn sử dụng không hoàn toàn do SpaceX tự đưa ra.

Ukraine cũng đang tìm phương án thay thế. Công ty Stetman của Ukraine dự định hợp tác với hãng sản xuất vệ tinh GomSpace của Đan Mạch để triển khai vệ tinh bằng tên lửa SpaceX từ năm 2027, với mục tiêu lâu dài là một mạng liên lạc gồm 360 vệ tinh.

Tuy nhiên, các dự án này mới ở giai đoạn đầu và khó thay thế hoàn toàn Starlink trong ngắn hạn.