Phân tích: Biến động chính trị tại Venezuela có thể tác động mạnh đến ĐCSTQ

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Bảy (3/1) xác nhận quân đội Mỹ đã tiến hành một cuộc không kích quy mô lớn vào Venezuela, Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và vợ đã bị bắt giữ. Ông Maduro từ lâu được coi là “bạn cũ” của chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ); giới chuyên gia nhận định, việc quân đội Mỹ “bắt giặc thì bắt trước kẻ cầm đầu” mang ý nghĩa rất lớn, và việc Venezuela “đổi màu” sẽ tác động mạnh đến thế cục lợi ích của Bắc Kinh tại Nam Mỹ, có thể kéo theo một loạt phản ứng dây chuyền.

“Bắt giặc bắt vua” và ý nghĩa quân sự

Rạng sáng ngày 3/1 theo giờ địa phương, người dân tại thủ đô Caracas của Venezuela chứng kiến nhiều vụ nổ, đồng thời nghe thấy tiếng máy bay hoạt động ở độ cao thấp; một số khu vực trong thành phố, bao gồm cả các cơ sở quân sự, xảy ra tình trạng mất điện.

Một đoạn video cho thấy dưới ánh đèn thành phố, trên bầu trời đêm bốc lên hai cột khói; dưới một cột khói có thể thấy ánh lửa màu cam, sau đó ở một vị trí khác trong khung hình xuất hiện chớp sáng ngắn rồi vang lên tiếng nổ trầm. Ngay sau loạt tấn công từ trên không, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã đổ bộ vào Caracas.

Ngày 3/1, Tổng thống Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social xác nhận quân đội Mỹ đã thực hiện thành công một chiến dịch tấn công quy mô lớn, bắt giữ Tổng thống Maduro cùng phu nhân và đưa họ ra khỏi lãnh thổ Venezuela.

Chuyên gia bình luận quân sự kỳ cựu Mark trả lời phỏng vấn của báo Epoch Times cho biết, đòn tập kích bất ngờ của Tổng thống Trump, nhanh chóng khống chế và bắt giữ vợ chồng ông Maduro, qua đó làm tan rã chế độ Maduro, chính là cách “bắt giặc bắt vua”, giúp quân đội Mỹ tránh bị sa lầy trong một cuộc chiến tranh trên bộ kéo dài.

“Cách tiếp cận ‘bắt giặc bắt vua’ như vậy đối với Bắc Kinh và các chế độ độc tài khác cũng là một sự răn đe rất lớn” ông nói.

Ông Maduro dự kiến sẽ bị đưa sang Mỹ để xét xử.

Trước đó, Washington đã liên tục gia tăng sức ép lên Venezuela, trong đó có việc công khai đặt lên bàn lựa chọn quân sự, đồng thời áp thêm một vòng trừng phạt cá nhân mới nhắm vào những người thân cận với ông Maduro, với mục tiêu đánh vào mạng lưới bị cáo buộc dính líu đến buôn bán ma túy xuyên quốc gia và tham nhũng của chế độ này.

Dây chuyền địa – chính trị: Mỹ “dọn sân” Nam Mỹ

Nhà nghiên cứu Thẩm Minh Thất (Shen Ming-shih) thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan cho biết đây không phải là lần đầu tiên Washington bắt giữ nguyên thủ một quốc gia khác. Trong thập niên 1980, Tổng thống Panama Manuel Noriega cũng từng bị Mỹ điều đặc nhiệm sang bắt, đưa về Mỹ xét xử vì bị cáo buộc buôn ma túy, rửa tiền và tống tiền, nên lần này không phải là chưa có tiền lệ.

Ông cho rằng sau khi ông Maduro và vợ bị bắt, nhiều khả năng Venezuela sẽ thành lập một chính phủ lâm thời, rồi tổ chức bầu cử tổng thống mới. Nhân vật đối lập María Corina Machado – người vừa nhận Giải Nobel Hòa bình – được đánh giá là có cơ hội rất lớn để đắc cử.

Ngày 4/12/2025, chính quyền Trump công bố Chiến lược An ninh Quốc gia, tái khẳng định và thực thi học thuyết Monroe, phục hồi vị thế chủ đạo của Mỹ tại Tây bán cầu.

Theo ông, biến động ở Venezuela chắc chắn sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa. Trước hết, đối với các chính quyền cực tả hoặc có xu hướng chuyên chế khác tại Nam Mỹ, đây là một lời cảnh báo rõ ràng; dẫu vậy, hiện một số nước trong khu vực cũng đang thể hiện xu hướng “quay phải”, chuyển sang các chính phủ hữu khuynh.

Ông Maduro có quan hệ gắn bó với cả Bắc Kinh lẫn Moskva; việc quân đội Mỹ can thiệp quân sự sẽ tạo ra ảnh hưởng rất lớn đối với hai thế lực này. Ông Thẩm nhận định, vì Washington muốn khôi phục vai trò chủ đạo ở Tây bán cầu, nên sau khi “giải quyết” bài toán Venezuela, mục tiêu kế tiếp có thể là những quốc gia khác, trong đó mục đích lớn nhất của ông Trump là đẩy lùi ảnh hưởng của Trung – Nga đã ăn sâu vào khu vực Nam Mỹ.

Giám đốc Viện Nghiên cứu Chiến lược và Nguồn lực thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan, ông Tô Tử Vân (Su Tzu-yun), phân tích rằng mâu thuẫn giữa Venezuela và Mỹ đã kéo dài nhiều năm, trong đó đặc biệt là vấn đề Venezuela xuất khẩu lượng lớn ma túy và thúc đẩy dòng người di cư bất hợp pháp sang Mỹ. Lần này, ông Trump chọn cách hành động trực tiếp để cắt đứt tận gốc nguồn cung ma túy từ Venezuela vào Mỹ.

Ông cũng cho rằng Washington đang muốn “hất” ảnh hưởng của Bắc Kinh khỏi Nam Mỹ. “Bao gồm cả chiến dịch tại Venezuela lần này, cộng với cuộc bầu cử tổng thống ở Honduras – nơi tân tổng thống có xu hướng thân Mỹ – rồi cả thế giằng co giữa Washington và Bắc Kinh quanh kênh đào Panama. Trên thực tế, đây là việc triển khai cụ thể học thuyết Monroe mà ông Trump nêu trong báo cáo an ninh quốc gia: ‘Châu Mỹ là châu Mỹ của người châu Mỹ’, không để các thế lực bên ngoài can thiệp vào công việc của châu lục này.”

“Bạn cũ” liên tiếp gặp biến, Bắc Kinh thấp thỏm

Venezuela không chỉ sở hữu trữ lượng dầu mỏ khổng lồ mà còn giữ vị trí địa chiến lược quan trọng, là một bàn đạp then chốt để Bắc Kinh bành trướng tại Mỹ Latinh và ghìm chân Mỹ. Suốt hơn một thập niên qua, ĐCSTQ đã dồn nhiều nguồn lực hậu thuẫn chế độ Maduro.

Năm 2018, Venezuela chính thức gia nhập sáng kiến “Vành đai và Con đường” do ĐCSTQ dẫn dắt. Từ đó tới nay, nước này trở thành một trong những điểm đến lớn nhất của dòng vốn đầu tư Trung Quốc trong khuôn khổ sáng kiến này, đặc biệt là trong lĩnh vực dầu mỏ; hiện Venezuela đang nợ các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc hơn 60 tỷ USD.

Về quân sự, kể từ năm 1999, lực lượng đặc nhiệm Venezuela đã phối hợp với quân đội ĐCSTQ tiến hành huấn luyện chung trên nhiều lĩnh vực. Dữ liệu từ Bộ Tư lệnh Miền Nam của Mỹ cho thấy trong 10 năm qua Bắc Kinh đã cung cấp cho Venezuela lượng vũ khí trị giá khoảng 600 triệu USD; tới năm 2024, Trung Quốc – Venezuela còn tổ chức diễn tập chung trên vùng biển lân cận.

Năm 2023, Bắc Kinh và Caracas nâng cấp quan hệ song phương lên mức “đối tác chiến lược toàn diện mọi thời tiết”. Trong cuộc gặp tại Moskva vào tháng 5/2025, ông Tập Cận Bình gọi quan hệ hai nước là tình hữu nghị “thép” được xây dựng “từ tầm chiến lược và tầm nhìn dài hạn”; đến sinh nhật ngày 23/11/2025 của ông Maduro, ông Tập gửi thư khẳng định “cam kết tiếp tục ủng hộ chủ quyền Venezuela” trong bối cảnh căng thẳng khu vực leo thang và chịu sức ép quân sự từ Mỹ.

Giờ đây, chính quyền Maduro bất ngờ sụp đổ, Venezuela quay trục về phía Washington, đồng nghĩa với việc khối đầu tư của ĐCSTQ tại đây cùng ảnh hưởng của ĐCSTQ tại Mỹ Latinh đứng trước nguy cơ tan thành mây khói.

Cùng thời điểm, “bạn cũ” của Bắc Kinh tại Trung Đông – Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei – cũng đang đối mặt với làn sóng biểu tình quy mô lớn trên khắp cả nước; người biểu tình hô khẩu hiệu phản đối chế độ Khamenei. Đợt biểu tình này bắt nguồn từ việc đồng nội tệ lao dốc và lạm phát phi mã, tới nay đã khiến nhiều người thiệt mạng và hàng chục người bị thương.

Ông Thẩm cho rằng, vốn dĩ Bắc Kinh đã lo ngại “kịch bản Iran” sẽ tái diễn trên đất Trung Quốc nên trước đó đã siết chặt kiểm soát các hoạt động đón năm mới dương lịch 2026. Nay đến lượt một đồng minh năng lượng quan trọng như Venezuela “gặp nạn”, Trung Nam Hải sẽ chịu chấn động trực tiếp. “Hiện giờ ĐCSTQ chắc chắn đang như chim sợ cành cong, cộng thêm việc Iran nổ ra biến động quần chúng, rất có thể xuất hiện các phong trào phản kháng trong giới thanh niên Trung Quốc.”

Đêm 31/12/2025, nhiều nơi trên thế giới tưng bừng tổ chức hoạt động đón năm mới 2026, nhưng tại Trung Quốc, chính quyền lại tỏ ra như đang đối mặt với kẻ địch: nhiều địa phương hủy bỏ các hoạt động mừng năm mới, công an còn bắt giữ một số bạn trẻ chỉ vì đốt pháo hoa ăn mừng.

Đòn giáng trực diện vào Bắc Kinh

Đáng chú ý, ngày 2/1, đặc phái viên của ông Tập Cận Bình là Khâu Tiểu Kỳ (Qiu Xiaoqi) đến thăm Venezuela và có cuộc gặp với ông Maduro. Hai bên một lần nữa khẳng định quan hệ đối tác chiến lược Trung – Venezuela và nhấn mạnh sự “đoàn kết” trong việc đối phó áp lực từ bên ngoài.

Chuyên gia Mark nhận định, việc Bắc Kinh cử đặc sứ sang gặp ông Maduro để thị uy sự ủng hộ, rất có khả năng bao gồm cả các cam kết viện trợ kinh tế và vũ khí; thế nhưng ngay sau đó quân đội Mỹ bất ngờ bắt giữ vợ chồng ông Maduro, đối với ĐCSTQ đây là một đòn giáng cực kỳ nặng nề. Tất nhiên, cú sốc này cũng ảnh hưởng lớn đến Nga, nhưng về cơ bản Moskva hiện không còn đủ năng lực để can dự sâu vào diễn biến tại Nam Mỹ.