Quan chức cấp cao Iran tới Qatar, thảo luận thỏa thuận hòa bình tiềm năng với Mỹ

Cuộc xung đột kéo dài khoảng ba tháng qua giữa Mỹ và Iran vừa xuất hiện những tín hiệu đột phá trên mặt trận ngoại giao. Trưởng đoàn đàm phán hạt nhân và Bộ trưởng Ngoại giao Iran mới đây đã đến thủ đô Doha của Qatar để tiến hành các cuộc tham vấn với Thủ tướng Qatar về một thỏa thuận hòa bình tiềm năng với Mỹ.

Theo nguồn tin từ các quan chức am hiểu vấn đề do hãng thông tấn Reuters trích dẫn, trọng tâm của các cuộc hội đàm xoay quanh các điều khoản cốt lõi bao gồm: quyền tự do hàng hải qua eo biển Hormuz, vấn đề hạt nhân và việc giải tỏa phong tỏa các tài sản bị đóng băng của Iran. Sự tham gia của Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran trong các cuộc thảo luận này cho thấy các lệnh trừng phạt kinh tế và tài chính cũng là một trong những nội dung trọng tâm của vòng đàm phán.

Mặc dù Mỹ và Iran đang thúc đẩy các cuộc đối thoại ngoại giao thông qua vai trò trung gian hòa giải của Qatar, song cả hai bên đều hạ thấp kỳ vọng về một bước đột phá trong ngắn hạn. Phát biểu tại New Delhi (Ấn Độ), Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định Washington vẫn ưu tiên tìm kiếm một giải pháp ngoại giao, nhưng nếu các cuộc đàm phán thất bại, phía Mỹ sẽ cân nhắc các phương án khác để đối phó với vấn đề Iran. Ông cho biết rằng, các yếu tố cốt lõi của thỏa thuận bao gồm việc khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, tiến hành các cuộc đàm phán thực chất với khung thời gian cụ thể về vấn đề hạt nhân, và xử lý kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao của Iran.

Trên nền tảng mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump chia sẻ rằng tiến trình đàm phán với Iran đang diễn ra “khá thuận lợi”. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh hai bên bắt buộc phải đạt được “một thỏa thuận vĩ đại có lợi cho tất cả các bên”, nếu không sẽ không có bất kỳ thỏa thuận nào được ký kết, đồng thời cảnh báo sẽ tiến hành các đợt tấn công mới nếu các nỗ lực ngoại giao thất bại.

Về phía Iran, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei cho biết hai bên cần thống nhất một thỏa thuận khung trước khi chính thức bước vào đàm phán về vấn đề hạt nhân. Tehran tiếp tục khẳng định chương trình hạt nhân của họ hoàn toàn phục vụ mục đích hòa bình và phủ nhận việc tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân. Hiện tại, hai bên vẫn tồn tại nhiều bất đồng sâu sắc trên hàng loạt phương diện, bao gồm cuộc xung đột giữa Israel và Hezbollah, việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt áp đặt lên Iran, cũng như việc giải phóng nguồn doanh thu từ dầu mỏ của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài.

Eo biển Hormuz trở thành tâm điểm đàm phán

Eo biển Hormuz là tuyến huyết mạch hàng hải quan trọng, nơi lưu thông của khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) trên toàn cầu. Kể từ khi xung đột bùng nổ vào ngày 28/2, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển này đã giảm mạnh, từ mức 125 đến 140 tàu mỗi ngày xuống chỉ còn vài chục tàu.

Tờ Nikkei Shimbun dẫn nguồn tin ngoại giao Trung Đông cho biết, Mỹ và Iran đang thảo luận về lộ trình khôi phục hoàn toàn hoạt động giao thương qua eo biển Hormuz sau khoảng 30 ngày kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực. Theo văn kiện dự thảo, Iran sẽ hoàn thành công tác rà phá thủy lôi trong giai đoạn chuyển tiếp 30 ngày này, sau đó tàu thuyền các nước có thể khôi phục hoạt động lưu thông an toàn.

Phía Iran tuyên bố sẽ không thu “phí lưu thông hàng hải” đối với các tàu thuyền đi qua eo biển trong tương lai, nhưng có thể sẽ thu các khoản phí dịch vụ liên quan đến dẫn đường hàng hải và bảo vệ môi trường. Các thỏa thuận liên quan sẽ được xây dựng phối hợp cùng với Oman. Hiện tại, lực lượng hải quân thuộc Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn đang nắm quyền kiểm soát giấy phép lưu thông qua eo biển này.

Nhờ những kỳ vọng tích cực từ tiến trình đàm phán, giá dầu quốc tế đã giảm hơn 4% trong phiên giao dịch hôm thứ Hai, rơi xuống mức thấp nhất trong vòng hai tuần qua. Thị trường kỳ vọng rằng nếu hai bên đạt được thỏa thuận thành công, áp lực nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ được giải tỏa đáng kể. Mặc dù vậy, những tác động tiêu cực từ cuộc khủng hoảng năng lượng đối với giá nhiên liệu, phân bón và lương thực vẫn đang tiếp diễn.

Cục diện Trung Đông vẫn tiềm ẩn nhiều biến số

Cùng ngày diễn ra hội đàm, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã tiến hành các đợt tấn công tại khu vực phía nam Iran, nhắm vào các tàu bị nghi tham gia hoạt động rải thủy lôi và các bệ phóng tên lửa. Phía Mỹ tuyên bố đây thuần túy mang tính phòng thủ. Đại tá Hải quân Tim Hawkins, Người phát ngôn của CENTCOM, khẳng định quân đội Mỹ sẽ tiếp tục bảo vệ các lực lượng của mình trong thời gian ngừng bắn nhưng sẽ giữ thái độ kiềm chế.

Ở một diễn biến khác, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố sẽ gia tăng cường độ tấn công nhắm vào nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon. Ngay sau đó, quân đội Israel (IDF) đã phát động các cuộc không kích nhắm vào cơ sở hạ tầng của Hezbollah tại nhiều khu vực, bao gồm cả thung lũng Bekaa. Mặc dù Israel và Lebanon đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào giữa tháng 4, phía Israel vẫn liên tiếp thực hiện các chiến dịch tấn công mục tiêu với lý do tự vệ.

Trong khi đó, phía Iran tuyên bố đã sử dụng hệ thống phòng không thế hệ mới để bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) tàng hình của “kẻ địch”, đồng thời cảnh báo sẽ không cho phép bất kỳ UAV nào xâm nhập vào không phận Vịnh Ba Tư.

Ngoài ra, Tổng thống Donald Trump một lần nữa kêu gọi thêm nhiều quốc gia Ả Rập và Hồi giáo gia nhập Hiệp định Abraham – một cơ chế do ông thúc đẩy trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên nhằm bình thường hóa quan hệ với Israel. Ông đã đích thân nêu tên Ả Rập Xê Út và Qatar cần sớm ký kết hiệp định này, đồng thời cho rằng Pakistan, Ai Cập, Jordan và Thổ Nhĩ Kỳ cũng nên tham gia tiến trình này.