Sinh viên quốc tế cần làm gì trước những thay đổi lớn của chương trình visa H-1B?

Visa lao động H-1B từ lâu đã là một trong những loại visa được quan tâm nhất trong hệ thống nhập cư của Mỹ, đồng thời cũng là một trong những con đường quan trọng để sinh viên quốc tế ở lại Mỹ làm việc và xin thẻ xanh sau khi tốt nghiệp.

Gần đây, Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) chính thức công bố phương án cải cách chương trình bốc thăm H-1B, theo đó sẽ thay thế cơ chế bốc thăm hoàn toàn ngẫu nhiên hiện nay bằng hình thức “bốc thăm có trọng số theo mức lương”. Chính sách mới sẽ có hiệu lực từ ngày 27/2/2026. Sự thay đổi này được xem là một trong những cải cách có tác động thực chất nhất đối với hệ thống H-1B trong nhiều năm qua. Vậy chính sách mới sẽ ảnh hưởng như thế nào đến người nộp đơn, doanh nghiệp và nhà tuyển dụng? Và nên nhìn nhận cải cách này ra sao?

“Bốc thăm theo trọng số lương”: “Cấp bậc tiền lương” trở thành yếu tố then chốt

Tháng 9/2025, Tổng thống Trump ký một sắc lệnh hành pháp, nâng lệ phí xin visa H-1B mới nộp từ ngoài nước Mỹ từ mức 2.000–5.000 USD lên tới 100.000 USD. Đến cuối năm 2025, DHS công bố phương án bốc thăm H-1B theo trọng số mới. Theo đó, H-1B sẽ được xếp hạng dựa trên các cấp bậc tiền lương do Bộ Lao động Mỹ quy định; mức lương càng cao thì hồ sơ càng được tham gia nhiều “vòng” trong hệ thống bốc thăm. Điều này đồng nghĩa với việc tỷ lệ trúng H-1B không còn phụ thuộc đơn thuần vào “vận may”, mà gắn trực tiếp với vị trí công việc và mức lương – lương càng cao, cơ hội càng lớn.

Luật sư thực hành luật di trú Nhạc Hành Chi (Yue Xingzhi) cho rằng, “tác động thực tế rõ ràng nhất của chính sách H-1B mới đối với các chủ lao động sẽ khác nhau tùy theo quy mô công ty”. Ông nhận định: “Những tập đoàn lớn của Mỹ như Amazon, Microsoft, Google hay Apple – vốn bảo trợ hàng nghìn lao động H-1B – vẫn giữ được lợi thế rất lớn. Trong khi đó, các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là các startup, do chi phí và mức độ bất định tăng cao, sẽ có xu hướng giảm sẵn sàng bảo trợ H-1B”.

Theo Nhạc Hành Chi, “dưới cơ chế bốc thăm có trọng số theo lương, việc nâng tỷ lệ trúng tuyển không còn là vấn đề ‘xác suất’, càng không thể trông chờ vào ‘vận may’, và cũng không thể sử dụng những chiêu thức cũ như ‘một người nhiều hồ sơ’, ‘vị trí giả’, hay ‘trả tiền để mượn danh bốc thăm’”. Lý do là vì chính sách mới yêu cầu khi đăng ký H-1B, công ty phải có lời mời làm việc thật, và trong giai đoạn nộp hồ sơ chính thức, mức lương, vị trí và địa điểm làm việc phải khớp hoàn toàn với thông tin đã đăng ký. Nếu không, Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) có quyền từ chối hoặc thu hồi phê duyệt.

Chính sách mới nâng cao yêu cầu năng lực đối với sinh viên quốc tế

Đáng chú ý, “chính sách mới không loại trừ sinh viên mới tốt nghiệp, mà tạo ra một môi trường cạnh tranh thực tế hơn.” Hệ thống bốc thăm mới vẫn giữ lại con đường hợp pháp cho các vị trí đầu vào: những ứng viên ở mức lương cấp 1 vẫn được đưa vào hồ bốc thăm, và không đặt ra ngưỡng lương tối thiểu hay loại thẳng người có lương khởi điểm thấp. Nhạc Hành Chi cho biết.

Ông phân tích rằng, cơ chế trọng số theo lương trên thực tế mang lại ba thay đổi lớn:

Thứ nhất, giảm các hành vi “chạy visa”, hạn chế bảo trợ kém chất lượng từ các doanh nghiệp không nghiêm túc, từ đó nâng cao tính công bằng tương đối cho sinh viên mới tốt nghiệp thực sự.

Thứ hai, khuyến khích nhà tuyển dụng cung cấp vị trí chất lượng cao hơn cho sinh viên mới ra trường, với mô tả công việc rõ ràng và mức lương hợp lý hơn.

Thứ ba, nâng cao yêu cầu năng lực đối với sinh viên quốc tế – những người có trình độ cao sẽ có nhiều khả năng được tuyển dụng lâu dài hơn, đóng góp lớn hơn cho kinh tế Mỹ, phù hợp hơn với lợi ích quốc gia Mỹ, và do đó có nhiều cơ hội chuyển sang thẻ xanh hơn.

Ứng viên có năng lực chuyên môn mạnh sẽ có nhiều lựa chọn hơn

Xét về cơ cấu ngành nghề, “visa H-1B trên thực tế chủ yếu được cấp cho các lĩnh vực như công nghệ, máy tính, kỹ thuật, y tế – chăm sóc sức khỏe”. Trong khi đó, sinh viên các ngành nhân văn, khoa học xã hội, ngôn ngữ, nghệ thuật thường khó nhận được lời mời làm việc có mức lương cao, và vì vậy “có nguy cơ bị đẩy ra rìa hơn nữa trong môi trường bốc thăm có trọng số trong tương lai”, theo Nhạc Hành Chi. “Do đó, đối với những người có kế hoạch du học Mỹ, việc lựa chọn chuyên ngành sẽ ngày càng có ý nghĩa then chốt đối với khả năng xin được H-1B”.

Đối với những ứng viên có năng lực chuyên môn mạnh, họ còn có thể cân nhắc các con đường nhập cư nhanh khác, chẳng hạn như thẻ xanh theo diện Miễn trừ Lợi ích Quốc gia (National Interest Waiver – NIW). Nhạc Hành Chi khuyến nghị: “Trong bối cảnh cải cách H-1B hiện nay, có thể xem xét nộp hồ sơ NIW thuộc diện EB-2. Diện này không cần chủ lao động, cũng không cần xin chứng nhận lao động – đó là ưu điểm lớn nhất”. Ông giải thích thêm, “với PERM, mỗi lần đổi việc là phải làm lại từ đầu, còn NIW thì không bị hạn chế như vậy – có thể tự do đổi chủ, đổi công việc”.

H-1B nhằm giữ lại “nhân tài giá trị cao” – hiệu quả còn cần thời gian kiểm chứng

Theo số liệu chính phủ Mỹ, Ấn Độ là nước hưởng lợi lớn nhất từ visa H-1B, với 71% số hồ sơ được phê duyệt; trong khi Trung Quốc chỉ chiếm 11,7%, thấp hơn nhiều. Nhạc Hành Chi cho rằng, “điều này không phải vì sinh viên Ấn Độ giỏi hơn sinh viên Trung Quốc, cũng không phải vì họ có năng suất cao hơn.” Nguyên nhân chính gồm hai điểm: “Thứ nhất, người Ấn Độ tập trung nhiều hơn ở các tập đoàn lớn và hệ thống outsourcing trưởng thành; trong khi người Hoa thường làm việc tại các công ty vừa và nhỏ. Thứ hai, cộng đồng người Ấn có xu hướng ‘ôm đoàn’, chia sẻ thông tin và kinh nghiệm rất mạnh, còn cộng đồng người Hoa thì lại khá rời rạc.”

Nhạc Hành Chi kết luận: “Thiết kế ban đầu của hệ thống bốc thăm H-1B là: chủ lao động cung cấp vị trí thật, mỗi ứng viên chỉ nộp một lần đăng ký. Nhưng trong thực tế, cơ chế này đã bị lạm dụng.” Việc cải cách H-1B là sự thể hiện rõ nét triết lý “Nước Mỹ trên hết” của chính quyền Trump, nhằm bảo vệ thị trường lao động Mỹ. “Mục tiêu cốt lõi của H-1B mới không phải là giảm số lượng người nhập cư, mà là nâng ngưỡng chất lượng – tức để H-1B phục vụ ‘nhân tài giá trị cao’, chứ không phải ‘lao động giá rẻ’.” Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng động cơ tối ưu chi phí của doanh nghiệp sẽ không biến mất, mâu thuẫn giữa chính sách và thực tế cần được điều chỉnh trong quá trình thực thi, và vì vậy hiệu quả cuối cùng của cải cách H-1B vẫn cần thời gian để kiểm chứng.