Tân Lãnh tụ Tối cao của Iran không xuất hiện tại lễ tang của ông Ali Khamenei

Ngày thứ Bảy (4/7), chính quyền Iran chính thức khởi động lễ tang kéo dài 6 ngày dành cho cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei. Nghi thức này đã bị trì hoãn gần 4 tháng do chiến tranh, và ngày đầu tiên được tổ chức tại khu vực cầu nguyện Grand Mosalla ở thủ đô Tehran. Tuy nhiên, đằng sau khung cảnh tang lễ quy mô lớn, các nhà phân tích cho rằng đây là một màn trình diễn chính trị được dàn dựng công phu.

Giám đốc Chương trình Trung Đông và Bắc Phi của Viện Chatham House, bà Sanam Vakil, nhận định với CNBC rằng lễ tang này sẽ là “một màn tưởng niệm được dàn dựng kỹ lưỡng nhằm thể hiện sự kế thừa và khả năng kiểm soát của chính quyền”. Bà cho biết, mặc dù sự kiện đã huy động được rất đông người tham dự, nhưng cũng “có thể phơi bày những căng thẳng đang tồn tại bên dưới bề mặt”.

Ông Alex Vatanka, nghiên cứu viên cao cấp của Viện Trung Đông, cũng nhận xét: “Về bản chất, đây là một sự kiện chính trị được khoác lên hình thức của một hoạt động tôn giáo. Mục đích của nó là thể hiện tính chính danh với người dân trong nước và phát đi thông điệp cứng rắn với bên ngoài”.

Để bảo đảm quy mô người tham gia, chính quyền đã bố trí phương tiện đi lại, thực phẩm và chỗ ở, đồng thời hy vọng sẽ huy động được hàng triệu người tham gia các đoàn đưa tang quy mô lớn trong những ngày tới.

Giới chức cho biết các tuyến cao tốc xung quanh Tehran sẽ được chuyển đổi thành bãi đỗ xe tạm thời; trường học, nhà thờ Hồi giáo, trường đại học và nhà thi đấu sẽ được sử dụng để tiếp nhận khách đến viếng. Các chuyến bay được dự báo sẽ bị ảnh hưởng và việc đi lại đến các thành phố lớn cũng sẽ chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt.

Theo Reuters, Iran đã chịu tác động nặng nề của các lệnh trừng phạt trong nhiều năm qua, khiến nền kinh tế rơi vào tình trạng đình trệ. Cuộc biểu tình trên quy mô toàn quốc hồi tháng Một năm nay cũng đã bị lực lượng an ninh trấn áp mạnh tay, khiến hàng ngàn người thiệt mạng.

Tuy nhiên, trong tuần này, Tehran đang cố gắng tạm gác những vấn đề sâu xa đó sang một bên, huy động hàng triệu người tham dự lễ tang nhằm phô diễn sức mạnh của chính quyền.

Trong khi đó, an ninh trên các tuyến phố ở Tehran được siết chặt. Xe quân sự và xe cảnh sát được triển khai dọc các trục đường chính; cảnh sát cùng các thành viên lực lượng dân quân Basij thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng tuần tra bằng xe mô tô.

CNBC cho biết, khi các quan chức cấp cao nước ngoài tới Iran để dự lễ tang, Tehran cũng muốn tránh lặp lại lỗ hổng an ninh nghiêm trọng từng xảy ra vào năm 2024, khi lãnh đạo chính trị Hamas Ismail Haniyeh bị ám sát ngay tại Tehran.

Bên cạnh đó, việc con trai của ông Khamenei và cũng là tân Lãnh tụ Tối cao, Mojtaba Khamenei, tiếp tục vắng mặt cũng trở thành tâm điểm chú ý.

Kể từ khi kế nhiệm cha sau khi ông qua đời, đến nay ông vẫn chưa xuất hiện trước công chúng; dư luận bên ngoài cũng tiếp tục theo dõi xem liệu ông có lộ diện hay không.

Ông Naysan Rafati, chuyên gia phân tích cấp cao về Iran của Crisis Group, nhận định với CNBC rằng hiện nay Iran đang phải đối mặt với “những vấn đề kinh tế nghiêm trọng, sự bất mãn xã hội ngày càng gia tăng… cùng với một tân Lãnh tụ Tối cao còn tương đối thiếu kinh nghiệm và đến nay vẫn chưa xuất hiện trước công chúng”.

Reuters cũng dẫn lời các nhà phân tích cho rằng nền tảng ủng hộ dành cho giới lãnh đạo giáo sĩ của Iran hiện rất mong manh; trong khi chính quyền tuyên bố đoàn kết thì nội bộ lại xuất hiện những rạn nứt hiếm thấy.

Lễ tang kéo dài qua năm thành phố thuộc Iran và Iraq này tuy thể hiện năng lực huy động và tổ chức của Tehran, nhưng đồng thời cũng làm nổi bật những chia rẽ nội bộ, sự bất mãn trong xã hội, áp lực về an ninh và những bất ổn mà Iran đang phải đối mặt trong giai đoạn chuyển giao quyền lực.