Nghị sĩ Mỹ: Việc Trung Quốc tiếp tục đánh cắp công nghệ của Mỹ giống như “ký sinh”.

Hôm thứ Tư (22/4), Ủy ban Tư pháp Thượng viện Mỹ đã tổ chức phiên điều trần với chủ đề “Trộm cắp trong bóng tối: Trung Quốc liên tục đánh cắp đổi mới của Mỹ”. Các nghị sĩ lưỡng đảng cùng các chuyên gia đã đồng loạt cảnh báo rằng ĐCSTQ đang thông qua hoạt động gián điệp, các biện pháp thương mại không công bằng và lỗ hổng pháp lý để đánh cắp toàn diện các thành tựu đổi mới của Mỹ trong những lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo (AI), dược sinh học và công nghệ quân sự.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis cho biết, ước tính những hành vi đánh cắp này gây thiệt hại cho nền kinh tế Mỹ từ 400 đến 600 tỷ USD mỗi năm, tương đương mỗi người nộp thuế Mỹ phải gánh khoảng 5.000 USD.

Ông cũng cảnh báo phía Trung Quốc đang chuyển từ “kẻ bắt chước sang nhà đổi mới”, nếu không ngăn chặn hành vi đánh cắp của ĐCSTQ, cục diện cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung có thể bị ảnh hưởng.

ĐCSTQ liên tục đánh cắp công nghệ Mỹ, nhằm giành vị thế toàn cầu

Do Thượng nghị sĩ Chuck Grassley vắng mặt, ông Tillis thay ông chủ trì phiên điều trần. Trong phát biểu khai mạc, ông thẳng thắn nói rằng mục tiêu tổng thể của chính quyền ĐCSTQ là làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Mỹ và giành lấy danh hiệu “người dẫn đầu đổi mới toàn cầu”.

Ông nhấn mạnh, các doanh nghiệp thâm dụng sở hữu trí tuệ đóng góp gần một nửa GDP của Mỹ và tạo ra hơn 47 triệu việc làm.

“Đã đến lúc tổng thống, chính quyền và Quốc hội phải hành động, buộc Trung Quốc (ĐCSTQ) chịu trách nhiệm”, ông Tillis nói: “Chúng ta phải vượt qua định kiến lịch sử và ý thức hệ cho rằng Trung Quốc không thể đổi mới”.

Thượng nghị sĩ Dân chủ Dick Durbin chỉ trích rằng từ hàng chục năm trước, chính quyền ĐCSTQ đã huy động toàn bộ nguồn lực quốc gia, “sử dụng mọi biện pháp có thể để thu thập công nghệ nước ngoài, với mục tiêu trở thành quốc gia dẫn đầu đổi mới công nghệ toàn cầu”.

Durbin cảnh báo rằng nếu các công ty Mỹ tin rằng Trung Quốc sẽ đánh cắp bằng sáng chế, bản quyền, thương hiệu hoặc bí mật thương mại của họ, thì động lực đầu tư vào nghiên cứu phát triển sẽ suy giảm.

Trong tuyên bố bằng văn bản, Chủ tịch Ủy ban Tư pháp Thượng viện Chuck Grassley đã liệt kê nhiều vụ việc, từ vụ đánh cắp hạt giống ngô ở bang Iowa đến việc cựu kỹ sư Google đánh cắp bí mật thương mại về AI, cho thấy những hành vi này cuối cùng đều trực tiếp mang lại lợi ích cho chính quyền ĐCSTQ và nền kinh tế Trung Quốc.

Thượng nghị sĩ bang Texas Ted Cruz đã trình chiếu hình ảnh so sánh giữa tiêm kích F-35 của Mỹ và tiêm kích J-35 của Trung Quốc có ngoại hình rất giống nhau, chỉ trích ĐCSTQ trực tiếp đánh cắp “đáp án có sẵn” thay vì tự nghiên cứu.

Ông Cruz nói thẳng: “Khi Mỹ dành hàng chục năm để đổi mới, thì Trung Quốc chỉ trong vài năm đã sao chép bằng cách đánh cắp. Đây không phải là cạnh tranh, mà là một hành vi ký sinh.”

Chính sách thị thực lỏng lẻo bị cho là “trải thảm đỏ” cho gián điệp

Tại phiên điều trần, Thượng nghị sĩ Cộng hòa bang Florida Ashley Moody cho rằng chính phủ Mỹ trong thời gian dài đã không nhận thức đầy đủ rằng một số người nhập cảnh đang tìm cách đánh cắp thiết kế quân sự, bí mật thương mại và kết quả nghiên cứu của các trường đại học, thậm chí hệ thống hiện tại còn giống như “trải thảm đỏ mời họ vào”.

Bà nói: “Điều này khiến tôi mất ngủ”.

Bà chỉ ra rằng điều đáng lo ngại là những người này thường đến từ các quốc gia mà luật pháp yêu cầu công dân phải phối hợp với hoạt động tình báo, ví dụ như Luật Tình báo Quốc gia của Trung Quốc quy định cá nhân và tổ chức phải hỗ trợ cơ quan tình báo, và các hoạt động này có thể mở rộng ra ngoài lãnh thổ Trung Quốc, khiến ĐCSTQ có thể gây áp lực lớn lên các doanh nghiệp và cá nhân người Trung Quốc đang hoạt động tại Mỹ.

“Điều đáng kinh ngạc hơn là Quốc hội chúng ta đến nay vẫn chưa làm gì để ngăn chặn điều này”, bà Moody nói, “Tôi cho rằng đây là sự tắc trách”.

Bà cũng đề cập rằng trong những năm gần đây đã có nhiều trường hợp sinh viên Trung Quốc mang thị thực vào Mỹ chụp ảnh căn cứ quân sự hoặc vận hành máy bay không người lái.

Bà bổ sung rằng bang Florida đã chủ động triển khai các biện pháp ứng phó với mối đe dọa này, và bà đang nỗ lực đưa các biện pháp tương tự lên cấp liên bang.

Chuyên gia: Doanh nghiệp Mỹ đang đối đầu với cả một hệ thống quốc gia

Tại phiên điều trần, nhiều chuyên gia cũng đưa ra dữ liệu và phân tích sâu để chứng minh rằng ĐCSTQ đang tiến hành đánh cắp công nghệ một cách có hệ thống.

Cựu quan chức hoạt động của CIA, đồng sáng lập tổ chức phi lợi nhuận 2430 Group, Tom Lyons cho rằng khung pháp lý hiện tại của Mỹ khó có thể đối phó với một đối thủ cấp quốc gia.

Ông lấy ví dụ về việc Apple từ bỏ dự án xe tự lái, cho biết dự án này từng gặp 3 vụ đánh cắp phần mềm nghiêm trọng từ phía Trung Quốc. Dù các cá nhân liên quan bị truy tố, nhưng ngành công nghiệp Trung Quốc lại phát triển nhanh chóng nhờ công nghệ bị đánh cắp.

Ông Lyons mô tả đây là một cuộc chiến cực kỳ bất cân xứng: “Đây không phải là General Motors đấu với Ford, mà là các công ty khởi nghiệp Mỹ đối đầu với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Đây là một công ty pin đột phá phải đối đầu với toàn bộ nguồn lực của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới”.

Ông kết luận đầy chua chát: “Cá nhân bị truy tố, hệ thống không hề hấn gì, còn cả ngành công nghiệp thì bị dịch chuyển ra ngoài”.

Quyền giám đốc Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi (CSET) của Đại học Georgetown, Helen Toner, tập trung vào mối đe dọa mới trong lĩnh vực AI — “chưng cất mô hình”.

Bà cho biết các công ty Trung Quốc đang quy mô lớn trích xuất ngược dữ liệu huấn luyện từ các mô hình tiên tiến của Mỹ như OpenAI và Anthropic nhằm tăng tốc phát triển và né tránh chi phí nghiên cứu.

Nhà nghiên cứu cấp cao Mark Cohen của Viện Sở hữu trí tuệ thuộc Trường Luật Đại học Akron cảnh báo rằng ĐCSTQ đang tận dụng hệ thống bằng sáng chế và cơ chế tư pháp đồ sộ của mình để thúc đẩy mục tiêu chiến lược quốc gia. Ông kêu gọi Mỹ phải chủ động phản ứng.

“Chúng ta không nên ngạc nhiên trước sự tiến bộ của Trung Quốc. Điều đáng ngạc nhiên nhất là chúng ta lại ngạc nhiên về điều đó”.

Ông nhấn mạnh Mỹ cần nhìn nhận rằng ĐCSTQ đã biến sở hữu trí tuệ thành một công cụ chính sách công nghiệp mạnh mẽ.

“Chúng ta cần một chính phủ có khả năng hoạch định chiến lược và xác định rõ ưu tiên — chứ không phải một chính phủ chỉ biết phản ứng bị động”.

Để đối phó với các mối đe dọa trên, các chuyên gia đề xuất Mỹ nên thiết lập “cơ chế thưởng cho người tố giác”, tăng cường điều tra ảnh hưởng nước ngoài, và học theo các biện pháp quyết liệt như cấm Huawei tham gia thị trường, nhằm bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng và duy trì lợi thế công nghệ của Mỹ.