ĐBQH: Cần “nút chặn” hiến mô, tạng để trẻ không bị bắt cóc, giả dạng con nuôi

Đại biểu Quốc hội – bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu đề xuất trẻ dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, làm “nút chặn” chống bắt cóc, giả dạng con nuôi. Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề nghị cấm lấy mô nếu trẻ phản đối, kể cả khi đã có văn bản đồng ý của cha mẹ.

Trong phiên thảo luận dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) tại nghị trường Quốc hội sáng 2/11, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng luật cần sửa vì còn nhiều bất cập, và mục tiêu quan trọng nhất là bảo vệ tốt hơn người hiến mô, tạng, nhất là trẻ em.

Ông Hiếu cho hay rất thấu hiểu những người bệnh nặng đang chờ đợi cơ hội cuối cùng và duy nhất của mình, đồng thời cũng hiểu nỗi lo của người dân, vì trên thực tế vẫn có tình trạng mua bán tạng, bắt cóc xảy ra trong khu vực và trên thế giới.

“Chúng ta đang lo cho con trẻ, nhưng những hành vi phạm pháp ấy đâu chỉ tập trung vào trẻ em”, ông Hiếu nói. Vì vậy, thay vì né tránh hay nhìn nhận cực đoan, ông đề nghị hoàn thiện hành lang pháp lý để “vừa bịt các kẽ hở” để chống lại mọi hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, “vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của nhiều người bệnh”.

Để luật rõ ràng hơn, đại biểu Hiếu đề xuất chia người hiến thành hai nhóm, người khỏe mạnh đang sống và người đã chết não, chết tuần hoàn, mỗi nhóm có điều kiện riêng theo độ tuổi.

Với người hiến khỏe mạnh đang sống, ông Hiếu đề nghị tuyệt đối cấm lấy tạng, mô không có khả năng tái tạo và gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng.

Với mô có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển, ông Hiếu cho rằng trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng không nên hiến, trừ những trường hợp đặc biệt, được đánh giá chuyên môn là không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, như hiến máu, tế bào gốc tạo máu…

Việc lấy mô trong những trường hợp này phải phải có sự đồng ý của trẻ và gia đình, khi không còn phương án nào khác khả thi, và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN.

Theo ông Hiếu, những quy định trên là “nút chặn” để kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, giả dạng con nuôi…

Người từ 18 đến 25 tuổi, theo đề xuất của ông, chỉ được hiến cho người cùng huyết thống. Người trên 25 tuổi có thể hiến cho người ngoài gia đình, nhưng phải dưới sự giám sát của một hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

Với người đã chết não hoặc chết tuần hoàn, ông Hiếu đề nghị việc xác định chết não phải do hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế. Trường hợp tử vong không rõ nguyên nhân, do tai nạn, nghi bị bạo hành, hoặc là người lang thang, không có gia đình, thì bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi được xét hiến.

Ở nhóm này, ông đề xuất trẻ dưới 18 tuổi nên hạn chế hiến tạng, trừ trường hợp đặc biệt có gia đình đồng ý, và cũng chỉ được hiến cho người cùng huyết thống, dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Người trên 18 tuổi đã có văn bản từ chối hiến thì không được lấy tạng. Trường hợp không có văn bản từ chối phải được gia đình đồng ý và cũng đặt dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Một vấn đề liên quan trực tiếp đến hiến, ghép tạng – tài chính, ông Hiếu cho hay nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là phân bổ tạng dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính.

Các nước dù khác nhau về mô hình nhưng đều chung một điểm là không để con người tự quyết định theo cảm tính, mà dùng máy tính chấm điểm tự động dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ, mức tương thích miễn dịch và ưu tiên trẻ em. Để chống tiêu cực, kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai, còn mọi trường hợp ngoại lệ phải được hội đồng quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.

Về chi phí, ông Hiếu nêu nguyên tắc “tạng hiến là vô giá”. Khoản người bệnh chi trả chỉ là phí dịch vụ điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Các khoản này phải công khai, minh bạch để bảo hiểm y tế có căn cứ dần đưa vào lộ trình thanh toán.

Cần cấm lấy mô của người dưới 18 tuổi chết não, nếu trẻ từng phản đối

Cùng phiên, bà Trịnh Thị Tú Anh, đại biểu Lâm Đồng, đồng ý với hướng chỉ xem xét cho người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Tuy nhiên, bà Tú Anh cho rằng sự đồng ý của cha mẹ không thể thay thế ý chí của trẻ. Trên cơ sở phân tích về pháp lý, nguyên tắc đạo đức quốc tế, bà đề nghị dự thảo luật bổ sung quy định không được lấy mô nếu người dưới 18 tuổi phản đối, kể cả khi cha mẹ đã đồng ý bằng văn bản. Ngoài ra, cần bổ sung quy định người dưới 18 tuổi phải được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành để có thể tự bày tỏ nguyện vọng.

Ngoài ra, bà Tú Anh lưu ý đối với việc lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, dự thảo cho phép thực hiện khi có văn bản đồng ý của người đại diện.

Bà Tú Anh cho hay theo Nguyên tắc hướng dẫn số 1 của WHO, việc lấy mô, bộ phận cơ thể từ người đã chết phải đáp ứng 2 điều kiện: có sự đồng ý theo quy định pháp luật và không có căn cứ cho thấy người đã chết từng phản đối việc hiến tặng.

Theo đó, việc người dưới 18 tuổi chưa có quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc ý kiến phản đối trước đó không có giá trị. Đại biểu đề nghị bổ sung quy định không thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn nếu có căn cứ xác định người chưa thành niên đã bày tỏ ý chí phản đối việc hiến khi còn sống.

Bà Tú Anh đồng thời đề nghị làm rõ Điều 15 trách nhiệm của Hội đồng tư vấn trong việc xác định độc lập nguyện vọng của trẻ, phát hiện và xử lý nguy cơ xung đột lợi ích, cũng như cơ chế quyết định khi phát hiện xung đột lợi ích.

Theo vị đại biểu, giá trị nhân đạo của việc hiến tặng không chỉ nằm ở cơ hội sống được trao cho người nhận mà còn ở sự tự nguyện và quyền được bảo vệ của người hiến.

Xem thêm: