Ông Trump: Canada là nước “tệ nhất” trong số các nước lợi dụng Mỹ về ô tô

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Tư (30/9) chỉ đích danh Canada là nước “tệ nhất” trong số các nước ông cho là lợi dụng Mỹ về ô tô, sau khi kể tên Hàn Quốc, Mexico và Nhật Bản.

Phát biểu tại sự kiện mừng Tháng Di sản Người Mỹ gốc Tây Ban Nha tại Nhà Trắng, ông Trump cho rằng nhiều năm qua Canada đã “lợi dụng” Mỹ về kinh tế, và nay đang bị “dạy cho một bài học nhỏ”.

Ông cho biết chính quyền của ông đang đảo ngược chính sách của các chính quyền Mỹ trước đây, vốn cho phép “các nước khác sản xuất ô tô của chúng ta rồi bán lại cho chúng ta”.

Ông kể tên các nước đã làm như vậy, gồm Hàn Quốc, Mexico, Nhật Bản và Canada, trong đó ông gọi Canada là “tệ nhất trong mọi nước”.

“Tôi yêu người dân Canada, tôi có rất nhiều bạn bè. Wayne Gretzky, tôi yêu ‘Người Vĩ đại’”, ông Trump nói. “Nhưng các nhà lãnh đạo của họ đã lợi dụng giới lãnh đạo ngu ngốc của chúng ta trong rất, rất nhiều năm. Họ được đà lấn tới”.

Tổng thống Mỹ còn nêu một điểm bất đồng khác: thuế quan mà Canada áp lên sản phẩm sữa, nằm trong cơ chế quản lý nguồn cung của nước này.

Ông Trump đưa ra phát biểu trên khi tranh chấp thương mại giữa hai nước ngày càng leo thang. Ottawa cáo buộc Washington phải chịu trách nhiệm về việc hai bên chưa có thỏa thuận thương mại.

Đàm phán thương mại Mỹ-Canada đổ vỡ hôm 21/8. Hai bên đổ lỗi cho nhau, cho rằng phía kia đưa ra những yêu cầu vào phút chót không thể chấp nhận.

Ông Greer: Canada từng buộc các hãng ô tô Mỹ xây nhà máy

Hồi tháng 8, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nói với CBC News rằng vào thập niên 1960, Canada đã có một nước đi rất “khôn ngoan” và “kiểu Trump”. Khi đó, Ottawa đặt điều kiện với 3 hãng ô tô lớn của Mỹ là General Motors, Ford và Chrysler (Stellantis): “Nếu muốn bán xe ở Canada, các ông phải xây nhà máy ở đây”.

“Thời đó, 3 hãng lớn có rất nhiều ảnh hưởng. Họ nói: ‘Được, chúng tôi sẽ làm, có lẽ chúng tôi làm được vài thứ rẻ hơn ở trên đó’,” ông Greer kể.

Ông nói tiếp rằng sau nhiều năm với Hiệp định Ô tô, NAFTA rồi USMCA, “việc làm trong ngành sản xuất [ở Mỹ] đã mất đi rất nhiều, trong đó ô tô chiếm một phần lớn”.

Năm 1965, hai nước ký Hiệp định Ô tô, xóa thuế quan đối với xe và linh kiện qua lại biên giới. Năm 1989, Canada và Mỹ ký hiệp định thương mại tự do, tiền thân của NAFTA ba bên năm 1994.

Một nghiên cứu tình huống do Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) công bố viết rằng trên thực tế, hiệp định này buộc các hãng ô tô Mỹ “tăng sản xuất tại Canada để được bán xe miễn thuế tại thị trường nội địa nước này”.

Về phần Nhật Bản và Hàn Quốc, đây là những nước được Mỹ giúp tái thiết sau Thế chiến II và trong cuộc đối đầu thời Chiến tranh Lạnh. Trong lịch sử, Mỹ không phải lúc nào cũng áp thuế đáp trả các mức thuế của hai nước này.

Còn việc các nhà máy ô tô chuyển sang Mexico là một phần của xu hướng toàn cầu hóa rộng hơn, khi các hãng tìm nơi sản xuất rẻ hơn.

Thuế quan leo thang sau khi đàm phán đổ vỡ

Ô tô là một trong một số ngành bị chính quyền ông Trump áp thuế quan theo ngành.

Cuối năm ngoái, Stellantis thông báo chuyển dây chuyền sản xuất mẫu Jeep Compass từ Brampton, tỉnh Ontario, sang bang Illinois, trong kế hoạch mở rộng sản xuất tại Mỹ.

Ottawa cho rằng thuế quan ô tô của Washington vi phạm Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA, phía Canada gọi là CUSMA), và đã đáp trả bằng thuế quan của mình.

Canada còn nêu thêm một lý do khiến nước này không đồng ý với dự thảo thỏa thuận hôm 21/8: Washington không chịu giảm thuế cho xe tải hạng trung và hạng nặng. Sau đó, Mỹ áp thêm mức thuế 50% lên lượng hàng Canada trị giá 20 tỷ USD. Ottawa đáp trả bằng các mức thuế từ 15% đến 50% lên một lượng hàng xuất khẩu tương đương của Mỹ.

Washington sau đó leo thang thêm một bước: cấm nhập khẩu một số sản phẩm của Canada.

Đầu tuần này, ông Trump cho biết ông tin Canada sẽ tìm đến Mỹ và gỡ bỏ các biện pháp thương mại để đạt thỏa thuận. Ông cho rằng nhiều khả năng hai nước sẽ đi đến thống nhất.

Ông Peter Navarro, cố vấn cấp cao của Tổng thống về thương mại và sản xuất, gọi các quan chức Chính phủ Canada là những người “khó đối phó và ngạo mạn nhất” về thương mại. “Người dân Canada thật tuyệt vời, nhưng họ gian lận với chúng tôi trong gần như mọi thứ có thể”, ông nói. Ông Navarro còn cho rằng các nhà vận động hành lang Canada không nên mất công tác động đến giới chính trị Mỹ, mà nên rời khỏi nước Mỹ.

Ottawa: Chính Washington vi phạm luật lệ thương mại

Về phía Canada, Bộ trưởng phụ trách Thương mại Canada-Mỹ Dominic LeBlanc khẳng định chính Washington mới là bên vi phạm luật lệ thương mại. Ông cho biết Chính phủ Canada không “xin lỗi vì đã đứng lên bảo vệ người lao động, doanh nghiệp Canada”.

“Chính phủ Mỹ đã quyết định áp một loạt mức thuế vi phạm hiệp định thương mại mà chính quyền này đã ký 6 năm trước”, ông LeBlanc nói. Hiệp định này được ký trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump.

“Chúng tôi sẽ làm những gì cần thiết để hỗ trợ nền kinh tế Canada, người lao động Canada”, ông nói thêm.

Thủ tướng Canada Mark Carney hôm thứ Ba (29/9) cho biết “Canada sẵn sàng đàm phán thiện chí” và muốn có “một thỏa thuận thương mại đôi bên cùng có lợi, tôn trọng chủ quyền của cả hai nước”.