Vụ hoàn thuế quan châm ngòi cuộc chiến pháp lý, chính quyền Trump nộp đơn kháng cáo

Cuộc tranh chấp pháp lý giữa chính quyền Mỹ của Tổng thống Donald Trump và các nhà nhập khẩu liên quan đến việc hoàn trả thuế quan tiếp tục leo thang. Bộ Tư pháp Mỹ ngày 2/6 đã chính thức nộp đơn kháng cáo nhằm phản đối phán quyết của Thẩm phán Richard Eaton thuộc Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (CIT), trong đó yêu cầu chính phủ hoàn trả thuế cho tất cả các nhà nhập khẩu bị ảnh hưởng. Vụ việc tiếp theo sẽ được xem xét tại Tòa Phúc thẩm Liên bang khu vực vòng liên bang của Mỹ.

Tranh cãi bắt nguồn từ một phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ hồi tháng 2 năm nay. Với tỷ lệ biểu quyết 6-3, tòa án xác định rằng việc Tổng thống Trump viện dẫn Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp dụng một số biện pháp thuế quan toàn cầu là thiếu cơ sở pháp lý, do đó các mức thuế này bị xem là trái luật. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao không đưa ra quyết định về việc hoàn trả số thuế đã thu mà giao vấn đề này cho các tòa cấp dưới giải quyết.

Sau đó, Thẩm phán Eaton đã ra lệnh cho cơ quan hải quan tính toán lại số thuế liên quan và hoàn trả phần thu vượt cho tất cả các nhà nhập khẩu bị ảnh hưởng. Ông cũng là người phụ trách nhiều vụ kiện về hoàn thuế phát sinh trong hơn một năm qua. Theo quan điểm của ông, nếu chỉ các doanh nghiệp trực tiếp tham gia kiện tụng mới được hoàn tiền thì phán quyết của Tòa án Tối cao sẽ không đạt được hiệu lực pháp lý đầy đủ.

Theo các tài liệu do chính phủ Mỹ đệ trình, trong tổng số khoảng 166 tỷ USD thuế quan được thu theo IEEPA, hiện có khoảng 127 tỷ USD thuộc phạm vi hoàn trả giai đoạn đầu. Khoảng 39 tỷ USD còn lại vẫn chưa được xác định có đủ điều kiện hoàn thuế hay không và đang là một trong những nội dung tranh cãi chính giữa hai bên.

Chính quyền Trump cho rằng nhiều yêu cầu hoàn thuế liên quan đến các vấn đề pháp lý phức tạp và không thể mặc nhiên coi mọi nhà nhập khẩu đều có quyền được hoàn tiền. Bộ Tư pháp cũng viện dẫn một án lệ khác của Tòa án Tối cao từ năm ngoái để lập luận rằng quyền ban hành các lệnh có hiệu lực trên phạm vi toàn quốc của các thẩm phán liên bang là có giới hạn, vì vậy lệnh của Thẩm phán Eaton có thể đã vượt quá thẩm quyền tư pháp.

Ngoài tranh chấp về hoàn thuế, Bộ Tư pháp còn kháng cáo một quyết định thủ tục khác của Thẩm phán Eaton. Cuối tháng 5, ông đã yêu cầu tổ chức phiên điều trần để thảo luận về việc triển khai hoàn thuế ngay lập tức và các bước thực hiện tiếp theo, đồng thời yêu cầu Giám đốc Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) Rodney Scott trực tiếp ra điều trần.

Bộ Tư pháp phản đối yêu cầu này, cho rằng các quan chức cấp cao phụ trách chuyên môn có thể cung cấp thông tin đầy đủ mà không cần người đứng đầu cơ quan phải đích thân tham dự. Tuy nhiên, trong phán quyết ngày 29/5, Thẩm phán Eaton đã bác bỏ lập luận đó. Ông cho rằng cần trực tiếp nghe giải trình từ các quan chức chịu trách nhiệm hoạch định và thực thi chính sách để xác định liệu chính phủ có dự định hoàn trả toàn bộ số thuế đã thu hay không, cũng như làm rõ phương án thực hiện cụ thể. Ông đồng thời nhấn mạnh rằng dù vụ việc liên quan đến nguyên tắc phân quyền giữa hành pháp và tư pháp, tòa án đã cân nhắc đầy đủ các yếu tố hiến pháp trước khi đưa ra quyết định.