Tranh cãi giữa hai quan chức Nga làm lộ nghi vấn che giấu dịch hạch tại Siberia

Một cuộc tranh cãi giữa hai thống đốc Nga đã làm dấy lên nghi vấn về khả năng xuất hiện dịch hạch tại Siberia sau cái chết của nữ nhân viên phòng thí nghiệm cô Daria Shipilova. Chuyên gia dịch tễ Mikhail Favorov cho rằng việc lãnh đạo y tế Nga khẩn cấp đến Irkutsk, triển khai cách ly và trì hoãn tang lễ là những dấu hiệu đáng nghi. Tuy nhiên, Nga phủ nhận có dịch hạch, trong khi WHO cho biết nguyên nhân tử vong vẫn chưa được xác nhận và chưa có bằng chứng chứng minh một đợt bùng phát dịch hạch.

Nhà dịch tễ học người Mỹ gốc Nga Mikhail Favorov tiết lộ rằng cuộc tranh cãi giữa hai thống đốc đã khiến giới chuyên gia chú ý đến khả năng xuất hiện dịch hạch ở Siberia.

Hai quan chức được đề cập là ông Igor Kobzev, Thống đốc tỉnh Irkutsk, và ông Alexey Tsydenov, lãnh đạo Cộng hòa Buryatia.

Theo lời thuật lại của ông Favorov, một phía cho rằng cô Daria Shipilova đã đến Buryatia và nhiễm bệnh tại đây. Phía còn lại phản bác rằng cô không đến Buryatia, đồng thời khẳng định khu vực này không có dịch hạch hoặc ổ dịch hạch tự nhiên.

Ông Favorov cho rằng nếu hai quan chức không tranh cãi, thông tin về khả năng xuất hiện dịch hạch có thể đã không được chú ý.

“Quý vị hiểu đấy, khi hai thống đốc trao đổi với nhau bằng văn bản, một người nói: ‘Cô ấy đã đến địa phương của ông và bị nhiễm bệnh dịch hạch ở Buryatia.’”

“Còn người kia đáp lại: ‘Ông đang nói gì vậy? Trước hết, cô ấy chưa từng đến đây. Thứ hai, chúng tôi hoàn toàn không có dịch hạch! Thậm chí, khu vực của chúng tôi còn không có ổ dịch hạch tự nhiên nào.’”

“Về cơ bản, đó chính là cách chúng tôi phát hiện ra thông tin về dịch hạch.”

“Nếu hai người họ không bắt đầu tranh cãi với nhau, chúng tôi đã chẳng biết gì về chuyện này,” ông Mikhail Favorov cho biết.

Chuyến đi bất thường của lãnh đạo y tế Nga

Một dấu hiệu khác khiến ông Favorov nghi ngờ là chuyến đi khẩn cấp đến Irkutsk của bà Anna Popova, người đứng đầu cơ quan giám sát y tế và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Nga (Rospotrebnadzor).

Theo ông, việc một quan chức y tế cấp cao trực tiếp đến địa phương bằng chuyến bay kéo dài khoảng 5 giờ 30 phút cho thấy chính quyền có thể đã nghi ngờ một bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm.

Tuy nhiên, chuyến đi của bag Popova không tự nó chứng minh nguyên nhân gây bệnh là dịch hạch.

Vì sao xét nghiệm âm tính chưa đủ loại trừ dịch hạch?

Ông Favorov đặt câu hỏi về cách Nga mô tả nguyên nhân tử vong của cô Shipilova là viêm phổi chưa rõ căn nguyên.

Ông cho rằng trong một số trường hợp bệnh phổi diễn tiến cực kỳ nghiêm trọng, tổn thương mô và sự suy giảm khả năng sống của vi khuẩn có thể khiến việc nuôi cấy khó thành công.

Ông đưa ra ước tính rằng chỉ khoảng 20% trường hợp có thể xác nhận bằng phương pháp được ông đề cập, nhưng bài báo không cung cấp dữ liệu nghiên cứu độc lập để chứng minh tỷ lệ này.

Vì vậy, đây cần được xem là ý kiến chuyên môn của ông Favorov, không phải kết luận rằng cô Shipilova chắc chắn mắc dịch hạch.

“Nói một cách đơn giản, người ta đã không phân lập được vi khuẩn dịch hạch từ phổi của cô ấy.

“Ở đây có rất nhiều vấn đề chuyên môn y khoa phức tạp.

“Một trong số đó là khi quý vị mắc một bệnh phổi nghiêm trọng như thể dịch hạch phổi (pneumonic plague), các tế bào bị phá hủy nặng nề đến mức bản thân vi khuẩn cũng bị tổn thương nghiêm trọng, khiến chúng có thể không phát triển được trong môi trường nuôi cấy.

“Nói cách khác, việc xác nhận [bệnh dịch hạch] tương đối hiếm gặp — giả sử chỉ khoảng 20% trường hợp.

“Và trong 80% trường hợp còn lại, bệnh không được xác nhận không phải vì bệnh không tồn tại, mà vì vi sinh vật gây bệnh không thể phát triển trong điều kiện như vậy, khi bệnh diễn tiến cực kỳ nghiêm trọng,” ông Favorov giải thích.

Các biện pháp cách ly nghiêm ngặt

Ông Favorov nhận định những biện pháp cách ly được triển khai tại Irkutsk phù hợp với quy trình ứng phó khi nghi ngờ dịch hạch.

Ông Favorov giải thích rằng ngay khi xuất hiện nghi vấn dịch hạch, các cơ quan chức năng phải kích hoạt những biện pháp phòng chống nghiêm ngặt, bao gồm cách ly những người từng tiếp xúc với bệnh nhân.

Tuy nhiên, việc cách ly nghiêm ngặt có thể phản ánh cách ứng phó với một mối nguy chưa được xác định, chứ không nhất thiết xác nhận tác nhân gây bệnh.

“Điều mọi người cần hiểu là ngay khi xuất hiện cụm từ ‘nghi mắc dịch hạch’, thì mọi chuyện sẽ lập tức được kích hoạt.”

“Tất cả các cơ quan chức năng sẽ tự động triển khai hoạt động theo những quy định đã được xây dựng từ thời Lenin, thậm chí có thể còn sớm hơn.”

“Vì vậy, tất cả những cuộc tranh luận về việc đây có phải là dịch hạch hay không chỉ là vấn đề thứ yếu. Điều quan trọng nhất là phải thực hiện những biện pháp cần thiết.”

“Những biện pháp đó có nghĩa là cách ly kiểm dịch.”

“Tất cả những người từng tiếp xúc với một trường hợp nghi mắc dịch hạch đều phải được cách ly, đưa vào diện kiểm dịch và tuyệt đối không được tiếp xúc với bất kỳ người nào khác xung quanh,” ông Favorov nói.

Nghi vấn quanh việc trì hoãn tang lễ

Đến ngày 7/10, gia đình vẫn chưa tổ chức tang lễ cho cô Shipilova dù cô đã qua đời ngày 2/10.

Được biết, người Nga thường tổ chức tang lễ khoảng ba ngày sau khi một người qua đời, trừ trường hợp đặc biệt.

Ông Favorov đặt nghi vấn rằng việc trì hoãn có thể liên quan đến các xét nghiệm hoặc quy trình xử lý thi thể đối với bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Mẹ của cô Shipilova, bà Svetlana, cũng là bác sĩ, cho biết gia đình vẫn đang bị cách ly và chưa biết ngày tổ chức tang lễ.

Tuy nhiên, không có bằng chứng xác nhận rằng tang lễ bị trì hoãn vì thi thể nhiễm vi khuẩn dịch hạch.

Phản hồi từ Nga và WHO

Nga khẳng định chưa ghi nhận trường hợp dịch hạch tại Irkutsk và xét nghiệm những người tiếp xúc với cô Shipilova không phát hiện tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Người phát ngôn WHO Christian Lindmeier cho biết nguyên nhân tử vong của cô Shipilova vẫn chưa được xác nhận chính thức và quá trình xét nghiệm đang được tiến hành.

Kiểm chứng và diễn biến mới nhất

Ngày 8/10, cơ quan Rospotrebnadzor bác bỏ thông tin có người thứ hai mắc bệnh sau khi tiếp xúc với cô Shipilova. Cơ quan này tuyên bố gần 5.000 xét nghiệm không phát hiện vi sinh vật gây bệnh nguy hiểm và không ghi nhận vấn đề sức khỏe liên quan đến bệnh truyền nhiễm ở những người tiếp xúc.

Tuy nhiên, một số tờ báo phương Tây cũng lưu ý rằng Nga vẫn chưa đưa ra kết luận cuối cùng về việc cô Shipilova có tử vong do dịch hạch hay không. WHO tiếp tục yêu cầu thêm thông tin để xác định nguyên nhân gây bệnh.

Theo AOL, Reuters, Associated Press (AP), Lyudi Baikala (People of Baikal), The Guardian, Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL), Euronews