Vì sao Mỹ công khai vụ thử hạt nhân bí mật của Trung Quốc ngay lúc này?

Chính quyền Trung Quốc tăng cường đầu tư vào vũ khí hạt nhân, làm dấy lên lo ngại trong giới tình báo Mỹ. Nhiều nguồn tin tiết lộ, các cơ quan tình báo Hoa Kỳ cho rằng Trung Quốc đang phát triển thế hệ vũ khí hạt nhân mới. Gần đây, chính phủ Mỹ công khai tuyên bố rằng Trung Quốc từng bí mật tiến hành một vụ thử nổ hạt nhân vào năm 2020. Các chuyên gia nhận định, động thái này của Mỹ nhằm gây sức ép buộc Bắc Kinh tham gia đàm phán kiểm soát vũ khí.

Theo CNN, các nguồn tin và quan chức Mỹ gần đây cho biết, dù Trung Quốc tự tuyên bố tạm ngừng thử hạt nhân từ năm 1996, nhưng vào tháng 6/2020 họ vẫn bí mật tiến hành một vụ nổ thử nghiệm tại bãi thử hạt nhân Lop Nur ở khu vực tây bắc Trung Quốc, đồng thời có kế hoạch thực hiện thêm nhiều vụ thử trong tương lai.

Trung Quốc bí mật thử nghiệm để phát triển thế hệ vũ khí hạt nhân mới

Nguồn thạo tin cho biết, các cơ quan tình báo Mỹ phát hiện mục đích của vụ thử này là nhằm phát triển thế hệ vũ khí hạt nhân tiếp theo, bao gồm hệ thống có thể mang nhiều đầu đạn hạt nhân thu nhỏ trên một tên lửa duy nhất. Ngoài ra, Trung Quốc dường như cũng đang nghiên cứu vũ khí hạt nhân chiến thuật có đương lượng nổ thấp, dùng để tấn công các mục tiêu gần lãnh thổ Trung Quốc hơn, chẳng hạn như nhanh chóng đáp trả nếu Mỹ can thiệp vào việc phòng vệ Đài Loan.

Trước đó, quan chức tình báo Mỹ từng công khai cho biết Trung Quốc đang mở rộng các cơ sở hạt nhân. Khi ấy, họ mới chỉ nghi ngờ Bắc Kinh phát triển công nghệ mới; cuộc điều tra về vụ thử năm 2020 về cơ bản đã xác nhận suy đoán này. Trung Quốc sở hữu kho vũ khí hạt nhân từ năm 1964. Dù quy mô còn thua xa Mỹ và Nga, nhưng tốc độ sản xuất đầu đạn lại rất nhanh.

Khi được hỏi về vấn đề này, người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington đã phủ nhận hoàn toàn và cáo buộc Mỹ đang tìm cớ để nối lại các vụ thử hạt nhân của chính mình.

Một báo cáo năm 2024 của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Hoa Kỳ cũng chỉ ra rằng Trung Quốc đang thúc đẩy mạnh mẽ hiện đại hóa hạt nhân nhằm cạnh tranh chiến lược lâu dài với Mỹ; những điều từng chỉ là định hướng chiến lược trong nhiều thập kỷ qua nay đã có điều kiện triển khai thực tế.

Chính quyền Trung Quốc rất e ngại Mỹ

Trung Quốc lâu nay coi năng lực hạt nhân là công cụ tự vệ và răn đe. Trong nhiều thập kỷ, Bắc Kinh theo đuổi chính sách không sử dụng vũ khí hạt nhân trước, nhưng trong đề xuất quản trị toàn cầu năm 2023 lại không nhắc đến cam kết này, làm dấy lên suy đoán rằng lập trường có thể đã thay đổi.

Chuyên gia kiểm soát vũ khí Jeffrey Lewis thuộc Học viện Nghiên cứu Quốc tế Middlebury cho rằng, trong 45 vụ thử trước đây, phần lớn Trung Quốc tiến hành trong khí quyển, thiết bị đo đạc chưa hoàn thiện nên dữ liệu thu thập được hạn chế, có thể khiến Bắc Kinh thiếu tự tin. Nói cách khác, họ có thể đã sở hữu vũ khí thế hệ mới nhưng thiếu cơ sở dữ liệu liên quan, vì vậy mới khôi phục thử nghiệm nổ hạt nhân.

Nhiều nguồn tin nói với CNN rằng Trung Quốc rất e ngại Mỹ, lo sợ trước sức mạnh quân sự vượt trội của Washington và không chắc chắn về độ tin cậy của hệ thống riêng mình, do đó thúc đẩy hiện đại hóa quân sự.

Công bố bí mật 6 năm trước để gây sức ép đàm phán kiểm soát vũ khí

Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Christopher Yeaw và Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách kiểm soát vũ khí Thomas DiNanno gần đây trong nhiều dịp khác nhau cho biết, dữ liệu phân tích mà Mỹ thu thập được cho thấy vụ nổ tháng 6/2020 thực chất là một vụ nổ hạt nhân, chứ không phải “một vụ nổ mỏ thông thường hay một trận động đất nhỏ”. Tình báo Mỹ cũng cho biết Trung Quốc còn có kế hoạch tiến hành thêm các vụ thử; quân đội Trung Quốc biết rõ các thử nghiệm này vi phạm cam kết cấm thử hạt nhân nên đã tìm cách che giấu.

Các quan chức đương nhiệm của Mỹ cho biết hiện Washington và Moskva đang đàm phán về một hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân mới. Chính quyền của Donald Trump mong muốn đưa Bắc Kinh vào khuôn khổ này. Việc lựa chọn thời điểm hiện tại để công bố vụ thử hạt nhân bí mật cách đây sáu năm nhiều khả năng nhằm gây sức ép buộc Trung Quốc tham gia đàm phán.

Cựu Chánh văn phòng Hội đồng An ninh Quốc gia, hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại Atlantic Council, ông Alex Gray, nhận định rằng trong bối cảnh Trung Quốc liên tục mở rộng kho vũ khí hạt nhân trong khi mô hình kiểm soát vũ khí cũ đang suy yếu, chính quyền Trump không chỉ phải đối phó với chiến lược hạt nhân của Nga mà còn với sự mở rộng hạt nhân của Trung Quốc. Nếu khuôn khổ kiểm soát vũ khí mới không bao gồm Bắc Kinh, Mỹ không thể đơn phương theo đuổi kiểm soát vũ khí một cách mù quáng, nếu không sẽ khó ứng phó với các mối đe dọa hiện tại và tương lai.