Vào thứ Ba (ngày 22/7/2025), Tổng thống Hoa Kỳ Trump đã chào đón Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. tại Nhà Trắng. (Ảnh: Daniel Torok/ Nhà Trắng)
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Hai (16/11) lên đường công du châu Á, bắt đầu bằng chuyến thăm Philippines, đồng minh hiệp ước quan trọng của Mỹ ở Đông Nam Á, trước khi tới Thâm Quyến, trung tâm công nghệ của Trung Quốc, để gặp lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) Tập Cận Bình. Lịch trình này cho Washington cơ hội gửi tín hiệu chính trị cứng rắn tới Bắc Kinh trước thượng đỉnh Mỹ-Trung.
Trong chuyến thăm Trung Quốc lần này, ông Trump còn dự kiến tham dự cuộc họp thượng đỉnh ba bên chưa từng có với ông Tập và Tổng thống Nga Vladimir Putin để bàn về cắt giảm vũ khí hạt nhân trên toàn cầu.
Ông Trump rời Mỹ hôm thứ Hai và theo kế hoạch sẽ tới thủ đô Manila của Philippines hôm thứ Ba (17/11) để dự Hội nghị Cấp cao đặc biệt ASEAN-Mỹ, hội đàm với Tổng thống Ferdinand Marcos Jr., rồi mới đi Thâm Quyến.
Philippines là đồng minh hiệp ước quan trọng của Mỹ ở châu Á – Thái Bình Dương và là tiền đồn để Mỹ triển khai sức mạnh quân sự ở Tây Thái Bình Dương. Nằm ở nơi giao nhau của nhiều tuyến hàng hải quốc tế quan trọng, nước này từ lâu đứng ở tuyến đầu cuộc cạnh tranh địa chính trị Mỹ-Trung trên Biển Đông.
Năm nay tròn 75 năm ngày ký Hiệp ước Phòng thủ chung Mỹ-Philippines, nên chuyến thăm của ông Trump mang ý nghĩa đặc biệt với Manila. Khi Trung Quốc liên tục gia tăng hoạt động trên Biển Đông, chính quyền ông Marcos hy vọng cuộc hội đàm sẽ giúp khẳng định thêm cam kết an ninh của Mỹ đối với Philippines và thúc đẩy hai nước hợp tác sâu hơn về quốc phòng và kinh tế.
Ông Trump chọn tới Manila trước rồi mới sang Thâm Quyến gặp ông Tập. Lịch trình này được xem là tín hiệu gửi tới Bắc Kinh và các nước Đông Nam Á: dù Chính phủ Mỹ cùng lúc phải đối phó với cuộc chiến ở Trung Đông, Washington vẫn coi trọng các đồng minh trong khu vực. Lý do là sau cuộc bầu cử giữa kỳ Quốc hội Mỹ, các nước châu Á đang theo dõi sát xem kết quả bầu cử có khiến chính quyền ông Trump điều chỉnh chính sách châu Á hay không.
Lãnh đạo các nước, trong đó có ông Trump và ông Marcos, dự kiến tới Thâm Quyến hôm thứ Tư (18/11) để dự Hội nghị không chính thức các nhà lãnh đạo Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC).
Một bối cảnh quan trọng khác của chuyến thăm Philippines là tình hình Biển Đông tiếp tục căng thẳng.
Những năm gần đây, Trung Quốc liên tục đẩy mạnh hoạt động trên Biển Đông và thường xuyên va chạm với tàu thuyền Philippines. Dự án Dữ liệu Địa điểm và Sự kiện Xung đột Vũ trang (ACLED), tổ chức theo dõi xung đột có trụ sở tại Mỹ, ghi nhận 127 vụ việc liên quan đến tàu Trung Quốc tại Biển Đông và vùng biển lân cận từ cuối tháng 7 đến cuối tháng 10. Các vụ việc này liên quan đến tàu chiến, tàu hải cảnh, tàu dân quân biển và tàu công vụ, gồm cả hoạt động điều động lực lượng và quấy nhiễu. Giai đoạn từ giữa tháng 4 đến cuối tháng 7 có 94 sự việc, còn từ tháng 1 đến giữa tháng 4 là 55, cho thấy các hoạt động này đang tăng lên.
Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. cho biết gần đây “các hoạt động hung hăng hơn trên biển đã gia tăng”.
Từ tháng 7 đến tháng 10 năm nay, trên Biển Đông đã xảy ra nhiều vụ va chạm nguy hiểm. Tháng 10, một chiến đấu cơ Trung Quốc thực hiện hàng loạt động tác nguy hiểm, bay sượt qua một máy bay quân sự Philippines ở cự ly gần. Tháng 9, một tàu hải cảnh Trung Quốc và một tàu công vụ của Philippines đang chở nhiên liệu cho ngư dân đã đâm vào nhau. Tháng 7, khi một xuồng cao su của Hải quân Philippines tiến lại gần một xuồng nhỏ chở nhân viên hải cảnh Trung Quốc, phía Trung Quốc đã dùng gậy gỗ đánh các thủy thủ Philippines.
Các vụ việc này không chỉ là tranh chấp trên biển giữa Trung Quốc và Philippines, mà còn có thể kéo Mỹ vào một cuộc khủng hoảng quân sự trực tiếp.
Theo Hiệp ước Phòng thủ chung Mỹ-Philippines, nếu lực lượng vũ trang, tàu thuyền công hay máy bay của Philippines bị tấn công vũ trang tại khu vực Thái Bình Dương, Mỹ sẽ chịu áp lực phải thực hiện cam kết phòng thủ. Một khi xung đột trên Biển Đông leo thang từ đối đầu trên biển thành giao tranh thực sự, Washington sẽ phải quyết định có can thiệp hay không.
Vấn đề chiến lược sâu xa hơn nằm ở Đài Loan. Biển Đông và vùng biển ở phía đông Biển Đông có giá trị quân sự quan trọng. Nếu kiểm soát được các vùng biển này, hải quân ĐCSTQ sẽ có lợi thế khi phong tỏa hay tấn công Đài Loan và còn có thể ngăn tàu chiến Mỹ vào khu vực, cắt đứt đường tiếp tế của quân đội Mỹ.
Tuy nhiên, cách bố trí quân sự hiện nay của Mỹ cũng đang gặp thách thức thực tế. Do Mỹ tiếp tục dồn lực cho cuộc chiến với Iran ở Trung Đông, một số tàu sân bay và lực lượng quân sự quan trọng đã được điều khỏi Thái Bình Dương. Các đồng minh châu Á vì thế bắt đầu lo ngại liệu Mỹ có còn đủ năng lực cùng lúc ứng phó với khủng hoảng ở cả Trung Đông lẫn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương hay không.
Tờ Wall Street Journal hôm thứ Hai dẫn phân tích của ông Joshua Kurlantzick, nghiên cứu viên cao cấp về Đông Nam Á và Nam Á tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR). Phân tích này cho rằng khi Mỹ bị cuộc chiến Iran kìm chân và các nước châu Á chịu tác động của khủng hoảng năng lượng, ĐCSTQ dường như đang tận dụng cơ hội để mở rộng thêm ảnh hưởng vào sâu Thái Bình Dương.
Ông Kurlantzick nhận định mục tiêu của Bắc Kinh là “khiến việc Mỹ ra tay can thiệp ngày càng trở nên khó hình dung”.
Điều này cũng cho thấy cuộc hội đàm giữa ông Trump và ông Marcos không chỉ là nghi thức ngoại giao song phương, mà còn nhằm duy trì sức răn đe quân sự ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và giữ đủ không gian chiến lược phòng khi xảy ra khủng hoảng ở eo biển Đài Loan.
Ngoài an ninh quân sự, cạnh tranh công nghệ cũng là nội dung quan trọng trong chuyến công du châu Á lần này của ông Trump.
Trong bài phân tích đăng trên trang của CFR hôm 15/11, ông Kurlantzick dự báo ông Trump sẽ tìm cách đưa các nước trong khu vực tham gia sáng kiến “Pax Silica” do Mỹ dẫn dắt. Chính quyền Mỹ cũng có thể thúc đẩy các nước Đông Nam Á cam kết sử dụng trọn bộ công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) của các nhà cung cấp Mỹ.
Ông Kurlantzick cũng dự báo Nhà Trắng có thể công bố thêm thỏa thuận thương mại mới với Việt Nam và có thể cả Thái Lan, trong chuyến đi này. Tuy nhiên, nếu được công bố, các thỏa thuận này cũng chỉ dừng ở mức khung, ông nhận định. Về phía Trung Quốc, các mô hình AI mở của nước này rẻ hơn và đã thu hút rất nhiều khách hàng ở châu Á và trên thế giới.
Cùng lúc đó, chính quyền ông Trump đang siết thêm các hạn chế xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc. Lâu nay, các doanh nghiệp AI Trung Quốc chuyển sang dùng các trung tâm dữ liệu đặt ở Thái Lan, Malaysia và một số nước khác, thuê từ xa năng lực tính toán dựa trên các chip tiên tiến để huấn luyện mô hình AI. Hôm thứ Hai, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ công bố quy định mới: các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài đang cung cấp lượng lớn tài nguyên tính toán cho doanh nghiệp Trung Quốc phải xin giấy phép xuất khẩu của Mỹ trong vòng 90 ngày nếu muốn tiếp tục cung cấp dịch vụ.
Các doanh nghiệp tại Singapore, Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Brazil cũng phải xin giấy phép của Mỹ để mua chip tiên tiến. Phía Mỹ cho rằng các nước này có nguy cơ trung chuyển chip trái phép cao hơn mức thông thường.
Tuy nhiên, yêu cầu giấy phép này không áp dụng với hệ thống tính toán của các nhà bán lẻ trực tuyến và công ty mạng xã hội. Bộ Thương mại giải thích các hệ thống này không gây ra mối đe dọa an ninh quốc gia ở mức tương tự.
Trả lời phóng viên khi rời Nhà Trắng lên đường sang Philippines và Trung Quốc, ông Trump nói ông không có kế hoạch thay Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick. Được hỏi có còn tin tưởng ông Lutnick không, ông Trump đáp: “Có, tôi tin ông ấy”.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm thứ Sáu (13/11) cho biết 4 cơ quan chính phủ đều từng ủng hộ đưa công ty Megaspeed vào danh sách đen thương mại, nhưng Bộ Thương mại, cơ quan phụ trách việc này, lại không có hành động nào. Hôm thứ Hai, ông Trump nói: “Đây là những quan điểm khác nhau. Một bên muốn giữ quan hệ tốt với Trung Quốc, bên kia muốn xung đột với Trung Quốc. Cả hai lập trường đều chấp nhận được, nhưng đúng là chúng khác nhau”.
Cũng hôm thứ Sáu, Nhà Trắng thông báo ông Trump dự kiến họp thượng đỉnh ba bên với ông Tập và ông Putin tại Trung Quốc. Ba nhà lãnh đạo dự kiến gặp nhau hôm thứ Năm (19/11) để bàn về cắt giảm vũ khí hạt nhân toàn cầu và các vấn đề khác.
Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết ông Trump đã nói rõ ông sẽ bàn cách giảm số lượng vũ khí hạt nhân trên thế giới. Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược mới (New START), hiệp ước cuối cùng giữa Mỹ và Nga nhằm giới hạn kho vũ khí hạt nhân chiến lược, đã hết hạn vào đầu năm 2026. Ông Trump muốn thay hiệp ước này bằng một thỏa thuận mới có phạm vi rộng hơn và có cả Trung Quốc, nhưng Bắc Kinh từ trước đến nay vẫn không muốn tham gia các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí như vậy.
Một quan chức cấp cao Mỹ nói với Wall Street Journal rằng chính quyền ông Trump không kỳ vọng cuộc gặp sẽ đạt được thỏa thuận chính thức nào, mà coi đây là lần đầu tiên ba nước đối thoại trực tiếp về cắt giảm vũ khí hạt nhân.
Theo quan chức này, trong ba cường quốc hạt nhân là Mỹ, Nga và Trung Quốc, kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc mở rộng nhanh nhất và đã đến lúc Bắc Kinh phải hành động về vấn đề hạt nhân.
Các quan chức Mỹ còn tiết lộ ông Trump dự định bàn với ông Tập và ông Putin về cuộc chiến Iran vẫn đang diễn ra, song hiện chưa rõ ba bên muốn đạt kết quả gì về vấn đề này.
Tỷ phú Elon Musk, Giám đốc điều hành Tesla và SpaceX, cũng sẽ tháp tùng ông Trump trong một phần chuyến thăm Trung Quốc, nhưng dự kiến không dự cuộc họp thượng đỉnh ba bên.
Bắc Kinh phản bác Tuyên bố San Francisco, thỏa thuận do Mỹ cùng 9 đối…
Số lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài trong 10 tháng năm…
Giá vàng thế giới xuống mức thấp nhất trong một năm, giảm hơn 31% so…
Người Việt vào chơi casino có thể không phải chứng minh năng lực tài chính,…
Dịch vụ trực tuyến của 4 ngân hàng lớn tại Mỹ gặp trục trặc, riêng…
Mỹ ban hành quy định mới nhằm siết việc doanh nghiệp Trung Quốc dùng chip…