Bộ Y tế giải thích đề xuất hiến mô, tạng ở trẻ dưới 18 tuổi

Trước những lo ngại của phụ huynh về đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, Bộ Y tế cho biết dự thảo luật phân biệt rõ điều kiện hiến khi còn sống và sau khi qua đời.

• Bộ Y tế đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tạng

• Dự thảo luật mới: Mở rộng nhóm người được hiến tạng

• Bộ Y tế đề xuất người dưới 18 tuổi được hiến tạng sau khi chết

• Việt Nam đề xuất mở rộng nguồn hiến tạng, kiểm soát chặt việc hiến khi còn sống

Phân biệt điều kiện hiến khi còn sống và sau khi qua đời

Ngày 23/10/2026, Bộ Y tế thông tin về những nội dung liên quan đến người dưới 18 tuổi trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác sửa đổi. Nội dung này nhận được sự quan tâm của phụ huynh do liên quan trực tiếp đến quyền lợi và sự an toàn của trẻ em.

Theo Bộ Y tế, sau gần 20 năm thực hiện luật hiện hành, nguồn mô, tạng hiến vẫn chưa đáp ứng nhu cầu điều trị. Nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em, phải chờ đợi lâu để tìm được nguồn hiến phù hợp.

Dự thảo được xây dựng theo hướng mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội ghép cho người bệnh, đồng thời hoàn thiện các biện pháp ngăn chặn mua bán mô, bộ phận cơ thể và bảo vệ người hiến.

Đối với người dưới 18 tuổi, cơ quan soạn thảo phân biệt hai trường hợp: hiến khi còn sống và đăng ký hiến sau khi qua đời. Mỗi trường hợp có điều kiện riêng, không đồng nghĩa với việc trẻ được phép hiến mọi loại mô hoặc bộ phận cơ thể.

Người dưới 18 tuổi đang sống chỉ được hiến mô tái sinh trong trường hợp giới hạn

Theo nội dung dự thảo được Bộ Y tế thông tin, người dưới 18 tuổi đang sống chỉ được hiến mô tái sinh, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Cụ thể, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được đề xuất hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Người hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của chính mình cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.

Dự thảo tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống. Vì vậy, đề xuất này không đồng nghĩa với việc cho phép trẻ em hiến các cơ quan nói trên khi còn sống.

Điều kiện đăng ký hiến sau khi qua đời

Đối với trường hợp hiến sau khi qua đời, dự thảo đặt ra các điều kiện gồm người hiến được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc thể hiện nguyện vọng hiến trước khi qua đời và có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.

Người dưới 18 tuổi cũng được đề xuất đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ. Việc đăng ký có thể được thay đổi hoặc hủy bỏ bất cứ lúc nào.

Theo Bộ Y tế, quy định này nhằm tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của trẻ và gia đình, đồng thời tăng cơ hội điều trị cho người bệnh. Đặc biệt, một số bệnh nhi cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước và đặc điểm giải phẫu phù hợp mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng.

Cơ quan soạn thảo cho biết mục tiêu không phải khuyến khích trẻ em hiến tặng, mà là xây dựng khuôn khổ pháp lý với những điều kiện chặt chẽ để xem xét các trường hợp phù hợp.

Đề xuất tăng biện pháp ngăn chặn mua bán và cưỡng ép

Một trong những lo ngại của phụ huynh là khả năng trẻ bị gây sức ép hoặc bị lợi dụng trong hoạt động hiến mô, tạng. Về vấn đề này, dự thảo đề xuất nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người; đồng thời cấm lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên.

Dự thảo cũng bổ sung yêu cầu xác minh nhân thân và mối quan hệ giữa người hiến với người nhận, bảo đảm việc đánh giá điều kiện hiến và tư vấn được thực hiện độc lập, đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi.

Việc phân phối mô, bộ phận cơ thể không tái sinh được đề xuất thực hiện thông qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép nhằm bảo đảm tính công bằng. Quy trình xác định chết não hoặc chết tuần hoàn cũng phải được thực hiện độc lập, khách quan để hạn chế nguy cơ xung đột lợi ích và sai lệch kết quả.

Bộ Y tế đề nghị người dân thông báo cho cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền nếu phát hiện dấu hiệu môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn còn lớn

Theo số liệu Bộ Y tế công bố, từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, Việt Nam đã thực hiện tổng cộng 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người.

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, mỗi năm có hơn 20 bệnh nhân chờ ghép gan và khoảng 40 bệnh nhân chờ ghép thận. Bệnh viện Nhi đồng 2 ghi nhận hơn 80 bệnh nhi suy thận mạn giai đoạn cuối trong năm 2022.

Những con số này cho thấy nhu cầu điều trị bằng phương pháp ghép mô, tạng ở trẻ em là vấn đề cần quan tâm. Tuy nhiên, việc mở rộng nguồn hiến cũng đòi hỏi cơ chế bảo vệ người hiến phải được thiết kế phù hợp với đặc điểm tâm lý và khả năng tự quyết của trẻ chưa thành niên.

Bộ Y tế dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy một số hướng dẫn và văn kiện cho phép hiến mô tái sinh từ người chưa thành niên trong những trường hợp ngoại lệ, với điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt. Một số quốc gia cũng có quy định về hiến mô, tạng sau khi người dưới 18 tuổi qua đời.

Bảo đảm tính tự nguyện là vấn đề cần tiếp tục làm rõ

Dự án luật đang tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và người dân để chỉnh lý trước khi trình Quốc hội thông qua.

Bên cạnh mục tiêu mở rộng nguồn hiến, dự thảo cần giải quyết những vấn đề thực tế như cách xác minh nguyện vọng của trẻ, cách tổ chức tư vấn độc lập và cơ chế phát hiện, xử lý trường hợp trẻ bị gây sức ép từ người thân hoặc người có quyền chăm sóc, giám hộ.

Việc có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ là một điều kiện được nêu trong dự thảo, nhưng cơ chế bảo đảm quyết định hiến thực sự tự nguyện vẫn cần được đánh giá kỹ lưỡng. Đặc biệt, quy trình thực hiện phải hạn chế tối đa nguy cơ xung đột lợi ích giữa người quyết định thay trẻ và người có nhu cầu nhận mô, tạng.

Mở rộng nguồn hiến để cứu chữa người bệnh là mục tiêu nhân văn, nhưng cần đi cùng các biện pháp bảo vệ đủ chặt chẽ. Quyền lợi, sức khỏe và sự an toàn của trẻ em phải được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình hoàn thiện dự thảo luật.