ĐBQH: Lương tăng 2 triệu đồng nhưng chi phí sinh hoạt có thể tăng 3 triệu

Đại biểu Châu Quỳnh Dao cho rằng mức tăng lương khoảng 1,5-2 triệu đồng có thể chưa đủ bù đắp chi phí thiết yếu tăng 2-3 triệu đồng, khiến đời sống của người hưởng lương tiếp tục chịu sức ép. 

• Hà Nội đứng đầu về chi phí sinh hoạt năm 2025

• Bắc Ninh: Công nhân vật lộn trước áp lực nhà trọ và chi phí sinh hoạt

Ngày 18/10/2026, tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội về tình hình kinh tế – xã hội, đại biểu Châu Quỳnh Dao, đoàn An Giang, nêu những băn khoăn về khoảng cách giữa mức tăng tiền lương và chi phí sinh hoạt thực tế. Bà cho rằng nếu giá hàng hóa và dịch vụ thiết yếu tăng nhanh hơn thu nhập, việc điều chỉnh lương chưa chắc giúp người lao động cải thiện đời sống.

Chi phí thiết yếu tăng nhanh hơn thu nhập

Theo số liệu được đại biểu Châu Quỳnh Dao đề cập, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 9 tháng năm 2026 tăng khoảng 4,52%, vẫn trong ngưỡng Quốc hội cho phép. Tuy nhiên, bà cho rằng chỉ số giá chung chưa phản ánh đầy đủ áp lực chi tiêu của các gia đình có thu nhập thông thường.

Rổ hàng hóa và dịch vụ dùng để tính CPI gồm hơn 750 mặt hàng, trong đó có những sản phẩm ít được mua sắm thường xuyên hoặc có thời gian sử dụng dài. Trong khi đó, nhiều công chức, viên chức và người lao động dành khoảng 80% thu nhập cho bốn nhóm nhu cầu thiết yếu gồm ăn, ở, giáo dục và y tế.

Với nhóm này, biến động giá thực phẩm, tiền thuê nhà và các khoản chi chăm sóc sức khỏe, học tập có ảnh hưởng trực tiếp đến ngân sách gia đình. Vì vậy, mức tăng CPI bình quân không nhất thiết phản ánh đầy đủ những khoản chi mà họ phải trang trải hàng ngày.

Đại biểu dẫn số liệu khảo sát cho thấy giá lương thực, thực phẩm tăng khoảng 3,9%. Tuy nhiên, qua tìm hiểu thực tế, chi phí bữa ăn của các gia đình thường mua hàng tại chợ truyền thống, chợ tạm có thể tăng khoảng 10-15%.

Với một gia đình bốn người, chi phí cho mỗi bữa ăn có thể tăng thêm 30.000-50.000 đồng, tùy cách chi tiêu và lựa chọn thực phẩm. Những gia đình phải tính toán chặt chẽ các khoản mua sắm có thể giảm bớt mức tăng này, nhưng vẫn chịu áp lực khi giá các mặt hàng thiết yếu cùng biến động.

Tiền thuê nhà và chi phí giáo dục, y tế tạo thêm áp lực

Bên cạnh thực phẩm, tiền thuê nhà cũng là khoản chi đáng kể đối với người lao động tại các đô thị và khu công nghiệp. Đại biểu Châu Quỳnh Dao cho biết qua khảo sát tại một số khu nhà trọ ở thành phố lớn, giá thuê phòng tại nơi tập trung nhiều khu công nghiệp tăng khoảng 12-18%.

Các khoản chi cho giáo dục và y tế cũng được bà đề cập với mức tăng khoảng 7,5%. Dù Nhà nước có chính sách miễn học phí và hỗ trợ bảo hiểm y tế cho học sinh, các gia đình vẫn có thể phát sinh nhiều khoản thanh toán khác trong quá trình học tập, chăm sóc sức khỏe.

Đối với năm học 2026-2027, đại biểu lưu ý học phí đại học vẫn tăng theo lộ trình. Ngoài ra, những khoản đóng góp và chi phí liên quan cũng có thể làm ngân sách gia đình tăng thêm.

Từ thực tế này, bà cho rằng người được tăng lương thêm khoảng 1,5-2 triệu đồng mỗi tháng có thể chưa cải thiện được khả năng chi trả nếu các nhu cầu thiết yếu phát sinh thêm 2-3 triệu đồng. Khoản thu nhập tăng thêm vì thế chưa chắc tạo ra sự cải thiện tương ứng trong đời sống, nhất là đối với người lao động có hoàn cảnh khó khăn.

Đề nghị xây dựng chỉ số chi phí sinh hoạt cho nhóm yếu thế

Một vấn đề được đại biểu Châu Quỳnh Dao nêu ra là giá hàng hóa và dịch vụ có thể tăng trước hoặc cùng thời điểm điều chỉnh lương. Khi thông tin về việc tăng lương được công bố từ nhiều tháng trước, một số hộ kinh doanh, tiểu thương hoặc chủ nhà trọ có thể điều chỉnh giá bán, tiền thuê và các khoản thu khác.

Theo bà, Chính phủ và Bộ Công Thương đã quan tâm đến việc bình ổn giá, nhưng hiệu quả kiểm soát thường thể hiện rõ hơn tại các siêu thị và cửa hàng lớn. Trong khi đó, các chợ truyền thống, chợ tạm và chợ dân sinh vẫn là nơi nhiều công nhân, người lao động thu nhập thấp thường xuyên mua thực phẩm và hàng hóa thiết yếu.

Đại biểu cũng đề cập chi phí logistics của Việt Nam chiếm khoảng 16-17%, cao hơn mức khoảng 12% tại Singapore và Malaysia. Nông sản từ nơi sản xuất đến người tiêu dùng có thể phải qua 3-4 khâu trung gian, làm tăng chi phí và giá bán cuối cùng.

Từ kinh nghiệm quản lý trường học, bà cho biết có đơn vị từng tổ chức bữa ăn cho học sinh với chi phí khoảng 15.000 đồng, trong khi một số trường lân cận phải chi 25.000-30.000 đồng. Một phần chênh lệch đến từ việc đơn vị chủ động mua thực phẩm trực tiếp tại bến tàu, cảng cá, qua đó giảm chi phí trung gian.

Để việc điều chỉnh tiền lương sát hơn với đời sống, đại biểu đề nghị Bộ Tài chính nghiên cứu xây dựng và công bố chỉ số chi phí sinh hoạt dành cho nhóm yếu thế, tập trung vào bốn nhu cầu ăn, ở, giáo dục và y tế. Chỉ số này có thể được sử dụng cùng CPI làm cơ sở tham khảo khi xem xét điều chỉnh tiền lương và mức giảm trừ gia cảnh trong tính thuế thu nhập cá nhân.

Kiến nghị giãn thời điểm tăng giá dịch vụ công

Đại biểu Châu Quỳnh Dao cũng đề xuất không điều chỉnh tăng giá dịch vụ công trùng với thời điểm tăng lương. Bà kiến nghị giãn cách ít nhất 6 tháng sau khi tăng lương mới xem xét tăng giá dịch vụ công, nhằm hạn chế tác động cộng hưởng lên chi phí sinh hoạt.

Bên cạnh đó, việc bình ổn giá cần được mở rộng đến các chợ dân sinh và khu công nghiệp, nơi tập trung đông người lao động. Theo bà, đây là những khu vực cần được quan tâm bởi người thu nhập thấp thường xuyên mua sắm tại các điểm bán hàng này.

Đại biểu đồng thời đề nghị đẩy nhanh chương trình xây dựng một triệu căn nhà ở xã hội, tăng nguồn cung nhà ở có mức giá phù hợp để giảm gánh nặng thuê nhà cho công nhân.

Đề nghị hỗ trợ viên chức tại các trung tâm dịch vụ tổng hợp cấp xã

Cũng trong phiên thảo luận về thu nhập của người hưởng lương từ ngân sách, đại biểu Hoàng Quốc Khánh, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu, đề cập chính sách phụ cấp đối với cán bộ và viên chức cấp cơ sở.

Theo ông, cán bộ, công chức cấp xã phấn khởi khi phụ cấp công vụ tăng từ 25% lên 55% kể từ ngày 1/7/2026. Tuy nhiên, viên chức làm việc tại các trung tâm dịch vụ tổng hợp cấp xã không được hưởng chế độ này.

Ông cho biết các trung tâm tại khu vực miền núi gặp khó khăn trong việc tạo nguồn thu, trong khi viên chức chủ yếu thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở và hỗ trợ công chức. Một số trung tâm chỉ có 8-10 người nhưng phải đảm nhiệm công việc trên phạm vi rộng. Tại Lai Châu, có xã rộng hơn 200 km², gồm nhiều bản cách xa nhau, khiến việc đi lại và thực hiện nhiệm vụ gặp nhiều trở ngại.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh cũng nêu mức phụ cấp chức vụ của trưởng và phó phòng chuyên môn cấp xã hiện có hệ số lần lượt là 0,25 và 0,15, tương ứng 632.500 đồng và 379.500 đồng mỗi tháng. Theo phản ánh được ông đề cập, mức phụ cấp này còn thấp so với trách nhiệm và khối lượng công việc.

Từ những vấn đề trên, ông đề nghị Bộ Nội vụ xem xét chính sách hỗ trợ viên chức tại các trung tâm dịch vụ tổng hợp cấp xã, đồng thời nghiên cứu nâng phụ cấp chức vụ cho cán bộ cơ sở, đặc biệt tại khu vực miền núi và nơi có điều kiện đi lại khó khăn.