Đề xuất bỏ án tử hình với tội mua bán ma túy: Chính phủ đưa ra lý do gì?

Theo dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), án tử hình được đề xuất chỉ còn áp dụng với 4 tội danh. Tuy nhiên, việc bỏ hình phạt này với tội mua bán ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi vẫn còn những ý kiến khác nhau. 

Đề xuất chỉ còn 4 tội có thể áp dụng án tử hình

Sáng 25/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Theo dự thảo, phạm vi áp dụng hình phạt tử hình được đề xuất thu hẹp từ 10 xuống còn 4 tội danh, gồm phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.

Trong số các tội danh được đề xuất bỏ án tử hình, mua bán trái phép chất ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi là hai nội dung còn nhận được nhiều ý kiến khác nhau.

Dự thảo Bộ luật Hình sự đã được Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại kỳ họp tháng 8 và dự kiến trình thông qua tại kỳ họp tháng 10.

Vì sao đề xuất bỏ án tử hình với tội mua bán ma túy?

Theo Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng, qua tổng kết thực tiễn phòng, chống tội phạm, số vụ mua bán trái phép chất ma túy vẫn diễn biến phức tạp dù hình phạt tử hình được áp dụng tương đối nhiều đối với loại tội phạm này.

Chính phủ cho rằng hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm ma túy không chỉ phụ thuộc vào việc có áp dụng án tử hình hay không, mà còn phụ thuộc chủ yếu vào khả năng phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời của cơ quan chức năng.

Một vấn đề khác được cơ quan soạn thảo nêu ra là lượng ma túy trong nhiều vụ án thực tế đã vượt xa ngưỡng để áp dụng khung hình phạt cao nhất. Khi lượng ma túy đã vượt ngưỡng này, người phạm tội có thể cho rằng việc tiếp tục mua bán với số lượng lớn hơn cũng không làm thay đổi khung hình phạt phải đối mặt. Theo Chính phủ, điều này gây khó khăn cho việc đấu tranh với loại tội phạm này.

Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, mua bán từ 30 kg nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca thuộc khung hình phạt tù chung thân hoặc tử hình. Với heroin, cocaine, methamphetamine, amphetamine, ketamine, fentanyl, MDMA hoặc XLR-11, ngưỡng tương ứng là 3 kg; chất ma túy khác ở thể rắn là 9 kg và chất ma túy khác ở thể lỏng là 22 lít.

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi vẫn có mức phạt rất nghiêm khắc

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cơ quan soạn thảo khẳng định việc bảo vệ trẻ em và xử lý nghiêm hành vi xâm hại trẻ em vẫn là yêu cầu được đặt ra.

Tuy nhiên, dự thảo đề xuất không quy định hình phạt tử hình đối với tội danh này. Những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng vẫn có thể bị phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân.

Cơ sở được Chính phủ đưa ra còn liên quan đến nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam. Theo báo cáo giải trình, Điều 6 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị giới hạn việc áp dụng án tử hình ở những tội nghiêm trọng nhất, gắn với hành vi cố ý tước đoạt tính mạng.

Với trường hợp hành vi hiếp dâm đồng thời đủ yếu tố cấu thành một tội phạm khác xâm phạm tính mạng, trách nhiệm hình sự sẽ được xác định theo quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.

Chính phủ cho rằng phương án này vừa giữ mức xử lý nghiêm khắc đối với hành vi xâm hại trẻ em, vừa bảo đảm sự tương xứng và nhất quán trong chính sách hình sự.

Cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc kỹ

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành chủ trương tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.

Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng việc bỏ án tử hình đối với từng tội danh cần được cân nhắc kỹ, nhất là tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Cơ quan thẩm tra lưu ý việc thay đổi hình phạt cần được xem xét trên nhiều yếu tố, trong đó có hiệu quả răn đe, phòng ngừa và xử lý tội phạm.

Nếu phạm vi thu hẹp án tử hình ở một số tội danh vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị xin ý kiến các đại biểu Quốc hội trước khi quyết định phương án cuối cùng.

Thông tin trên Cổng thông tin điện tử Quốc hội cũng cho thấy dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý; cơ quan chủ trì soạn thảo là Bộ Công an và cơ quan thẩm tra là Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.

Đề xuất thêm 4 tội danh liên quan dữ liệu

Bên cạnh chính sách về án tử hình, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) còn đề xuất bổ sung 4 tội danh liên quan đến dữ liệu và hệ thống thông tin.

Các tội được đề xuất gồm thu thập trái phép dữ liệu trên đường truyền; giả mạo liên quan đến hệ thống thông tin, phương tiện điện tử; xâm phạm dữ liệu cá nhân; và cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo Chính phủ, việc bổ sung tội danh hình sự chỉ đặt ra với những hành vi có mức độ nguy hiểm đáng kể cho xã hội mà các biện pháp dân sự, kinh tế hoặc hành chính không đủ hiệu quả để phòng ngừa, xử lý.

Cơ quan soạn thảo cũng cho biết các quy định về cấu thành tội phạm cần có ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự rõ ràng, thống nhất với pháp luật chuyên ngành và tránh chồng lấn với vi phạm hành chính.

Ngoài ra, dự thảo còn có nội dung liên quan đến việc loại trừ trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc phòng, chống tội phạm. Cơ quan soạn thảo cho rằng quy định này được xây dựng với phạm vi chủ thể cụ thể, hướng tới những người có nhiệm vụ chuyên trách và trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ nói trên thuộc lực lượng vũ trang.

Như vậy, việc bỏ hay giữ án tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi vẫn đang trong quá trình xem xét. Phương án cuối cùng sẽ được quyết định sau khi dự thảo tiếp tục được chỉnh lý và lấy ý kiến theo quy trình lập pháp.