Dự thảo sửa Luật Bảo vệ môi trường: Sẽ giảm hơn 90% số dự án phải xin giấy phép môi trường

Dự thảo sửa Luật Bảo vệ môi trường đề xuất giảm từ 4 nhóm dự án đầu tư xuống 3 nhóm, qua đó giảm hơn 90% số dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và xin giấy phép môi trường. 

Theo lịch trình, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường được trình và xem xét tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI diễn ra từ ngày 17/10 đến ngày 21/11 tới.

Theo hồ sơ trình Quốc hội thẩm tra sơ bộ vào tháng 9/2026, dự thảo Luật sửa đổi 78/171 điều, bổ sung 2 điều mới (Điều 72a và Điều 139a) vào của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (Luật số 72/2020/QH14), tập trung vào 5 nhóm chính sách lớn.

Địa phương được phân quyền 96% thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM

Dự thảo đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, gồm 7 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp bộ và 2 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp tỉnh. Theo cơ quan xây dựng dự thảo, việc điều chỉnh này được kỳ vọng rút ngắn hơn 52% thời gian giải quyết thủ tục hành chính và tiết kiệm hơn 52% chi phí tuân thủ.

Nhiều thủ tục, quy định được bãi bỏ hoàn toàn, như cấp lại giấy phép môi trường; cấp đổi Nhãn sinh thái Việt Nam; cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường; các quy định liên quan đến vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải nhằm cắt giảm thời gian, chi phí, tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp.

Việc phân loại dự án theo tiêu chí môi trường dự kiến được điều chỉnh từ 4 nhóm xuống còn 3 nhóm (bỏ nhóm 4 – dự án không có nguy cơ tác động xấu đến môi trường). Dự kiến, quy định sẽ cắt giảm hơn 90% số dự án phải làm báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và xin cấp giấy phép môi trường (GPMT).

Đối với đánh giá sơ bộ tác động môi trường, dự thảo quy định theo hướng tập trung vào việc lựa chọn địa điểm, tính khả thi và hiệu quả của dự án.

Đối với việc cắt giảm mạnh nhóm dự án phải có giấy phép môi trường, dự thảo ra quy định theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, chuyển từ “tiền kiểm” sang tăng cường “hậu kiểm”. Nội dung, hồ sơ cấp phép được đơn giản hóa; thời hạn giấy phép môi trường của một số nhóm được kéo dài…

Cơ quan, người có thẩm quyền sẽ được quyết định việc giải quyết thủ tục hành chính về môi trường cùng lúc với thủ tục đầu tư, xây dựng theo cơ chế một cửa liên thông. Điều này nhằm rút ngắn tổng thời gian triển khai dự án đầu tư.

Dự thảo tăng phân quyền cấp phép cho địa phương, phân quyền đến 96% thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM và 95% thẩm quyền cấp giấy phép môi trường cho địa phương so với trước năm 2025. Bộ NN-MT chỉ thực hiện đối với một số đối tượng đặc thù có nguy cơ tác động môi trường lớn,có phạm vi ảnh hưởng liên tỉnh hoặc thuộc trường hợp phải thực hiện theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Dự thảo bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong trường hợp để xảy ra ô nhiễm môi trường trên địa bàn, với lý giải nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình, và đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn, nhân lực và hệ thống giám sát tại địa phương.

Cho phép xả thải trực tiếp nếu nguồn nước còn khả năng chịu tải, địa phương được hạn chế xe chạy xăng

Về bảo vệ môi trường nước mặt, quy định áp dụng khả năng chịu tải của môi trường được sửa đổi theo hướng linh hoạt hơn, giao Chính phủ quy định chi tiết việc xả nước thải trực tiếp trong trường hợp nguồn nước vẫn còn khả năng chịu tải đối với một hoặc một số thông số bắt buộc, để thúc đẩy các dự án đầu tư, phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số và phù hợp với chỉ đạo của Bộ Chính trị như đã nêu.

Về bảo vệ môi trường không khí, dự thảo bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm và kiểm kê khí thải, bụi; kiểm soát phát thải từ giao thông qua thiết bị giám sát phát thải trên phương tiện. Các địa phương có quyền áp dụng biện pháp điều tiết, hạn chế xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại các khu vực, thời điểm nhạy cảm với ô nhiễm.

Về môi trường đất, phạm vi điều tra đất phục vụ quản lý nhà nước và việc đánh giá các điểm nóng ô nhiễm được tách riêng, và đẩy mạnh phân cấp cho địa phương.

Đối với hệ thống quan trắc môi trường, dự thảo luật bãi bỏ các quy chuẩn không còn phù hợp về ánh sáng, bức xạ, đồng thời khuyến khích ứng dụng công nghệ mới. Trách nhiệm bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn của dữ liệu quan trắc được quy rõ cho doanh nghiệp, nghiêm cấm mọi hành vi can thiệp hay làm sai lệch kết quả. Phương thức quản lý sẽ dựa trên nền tảng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) để đưa ra dự báo sớm, giúp giảm thiểu tối đa các sự cố môi trường.

Áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc trong sản phẩm, hàng hóa

Dự thảo sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường nêu việc phát triển kinh tế tuần hoàn. Đối với chất thải rắn công nghiệp, dự thảo bổ sung Điều 72a về quản lý vật liệu, sản phẩm tái chế và sản phẩm thu hồi từ chất thải, nhằm phát triển thị trường nguyên liệu thứ cấp.

Chính phủ được đề nghị xây dựng lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc trong sản phẩm, hàng hóa, đồng thời hoàn thiện cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Về trách nhiệm của nhà sản xuất và nhà nhập khẩu, thay vì đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường một cách thụ động, các sản phẩm, bao bì không thể tái chế sẽ phải chịu thuế bảo vệ môi trường theo lộ trình.

Hoạt động thu hồi, tái chế môi chất lạnh được khuyến khích. Công nghệ, thiết bị môi trường “Made in Vietnam” được hưởng ưu đãi về đầu tư và thuế.

Đối với chất thải rắn sinh hoạt, Bộ NN-MT đề xuất trao quyền cho UBND cấp tỉnh quyết định hình thức phân loại phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực hạ tầng của từng địa phương.

Về khí thải, dự thảo Luật bổ sung quy định khuyến khích tuần hoàn hoặc tái sử dụng khí thải làm nguyên liệu, nhiên liệu cho quá trình sản xuất khác.