Hà Nội xây dựng mô hình hỗ trợ thanh niên kết hôn và sinh đủ 2 con

Hà Nội đặt mục tiêu giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, nâng cao chất lượng dân số và chăm sóc người cao tuổi.

• Chuyên gia: Hơn 30 triệu “nam thừa” tại Trung Quốc, mất cân bằng giới tính nghiêm trọng

Ngày 20/1, Phó chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Thu Hà đã ký ban hành kế hoạch triển khai thực hiện công tác dân số và phát triển TP. Hà Nội năm 2026.

Kế hoạch nhằm duy trì vững chắc mức sinh thay thế, khuyến khích các cặp vợ chồng và cá nhân sinh con, sinh đủ 2 con, giảm tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, nâng cao chất lượng dân số góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và thích ứng với già hóa dân số.

Hà Nội sẽ rà soát, nghiên cứu, xây dựng, ban hành chính sách hỗ trợ, can thiệp phù hợp khuyến khích nam nữ thanh niên kết hôn, các cặp vợ chồng sinh con sớm và sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, chính sách hỗ trợ phụ nữ khi mang thai, sinh con, cũng như chính sách khuyến khích khen thưởng những trường hợp thực hiện tốt chính sách dân số.

Thành phố tổ chức các sự kiện truyền thông thu hút giới trẻ, triển khai các mô hình, câu lạc bộ hỗ trợ làm quen với các bạn chưa kết hôn và mô hình thanh niên sinh đủ 2 con trước tuổi 35.

Hà Nội tăng cường phổ biến, cung cấp thông tin pháp luật của Nhà nước về duy trì mức sinh thay thế, đặc biệt quyền và nghĩa vụ của mỗi cá nhân, mỗi cặp vợ chồng trong việc sinh con theo Điều 13 Luật Dân số số 113/2025/QH15.

Mỗi cặp vợ chồng, cá nhân có quyền quyết định thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện kinh tế trên cơ sở bình đẳng.

Mục tiêu cụ thể năm 2026 bao gồm mức sinh tăng 0,4‰ so với năm 2025, tuổi thọ bình quân đạt 76,8 tuổi, tỷ lệ người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ đạt 91%, tỷ số giới tính khi sinh không quá 109,8 trẻ trai/100 trẻ gái, tỷ lệ phụ nữ mang thai được tầm soát đủ 4 bệnh (down, edward, patau, thalassemia) đạt 86%.

Thống kê của ngành dân số thủ đô, hiện Hà Nội đang có mức sinh thay thế là 2,01 con/1 phụ nữ, tuy nhiên tỷ lệ này không đồng đều giữa các khu vực, thậm chí có những nơi mức sinh đã giảm xuống chỉ còn 1,4 con/1 phụ nữ.

Tỷ suất sinh ở Việt Nam giảm xuống mức thấp nhất lịch sử

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết tổng tỷ suất sinh đã giảm xuống mức thấp nhất trong lịch sử và dự kiến tiếp tục giảm trong những năm tới. Dẫn chứng kết quả điều tra biến động dân số tháng 4/2024, Bộ trưởng Lan chỉ ra tổng tỷ suất sinh giảm từ 2,01 con/phụ nữ năm 2022 xuống 1,96 vào năm 2023 và 1,91 năm 2024. Đây là mức thấp nhất trong lịch sử nhân khẩu học của Việt Nam.

Bên cạnh mức sinh thấp, quá trình già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh. Năm 2024, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đạt 74,7 tuổi, cao hơn nhiều quốc gia có cùng mức thu nhập. Tuy nhiên, số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 65 tuổi, cho thấy người Việt có hơn 10 năm sống trong bệnh tật.

Ngoài ra, tầm vóc, thể lực và chất lượng cuộc sống của người dân tại các vùng sâu xa, và vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều hạn chế. Tình trạng mang thai và sinh con ở nữ giới vị thành niên vẫn diễn ra, đặc biệt là tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống ở khu vực Tây Nguyên, Trung du miền núi phía Bắc.

Dù đã được kiểm soát, nhưng tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn nghiêm trọng. Cụ thể, tỷ số này là 110,5 bé trai/100 bé gái vào năm 2009, tăng lên 111,5 bé trai/100 bé gái vào năm 2019, và hiện ở mức 111,4 bé trai/100 bé gái vào năm 2024.

Sự mất cân bằng này tác động tiêu cực đến cấu trúc dân số tương lai, dẫn đến dư thừa nam giới. Tổng cục Thống kê dự báo nếu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn cao, Việt Nam sẽ dư thừa 1,5 triệu nam giới từ 15 đến 49 tuổi vào năm 2034, và con số này có thể lên tới 1,8 triệu vào năm 2059.