Việt Nam có hơn 100.000 trẻ sinh non mỗi năm, nguy cơ tử vong vẫn cao

Mỗi năm, Việt Nam có hơn 100.000 trẻ sinh non, đối mặt với nhiều nguy cơ về sức khỏe và sự phát triển lâu dài. Bộ Y tế nhấn mạnh, cứu sống trẻ mới là bước khởi đầu, chăm sóc và theo dõi liên tục sau xuất viện mới giúp trẻ có cơ hội phát triển toàn diện.

Ngày 9/11, tại Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng, Bộ Y tế phối hợp với Sở Y tế thành phố Đà Nẵng và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam tổ chức lễ mít tinh và hội thảo khoa học hưởng ứng Ngày Thế giới vì trẻ sinh non năm 2026.

Tại sự kiện, TS.BS Trần Đăng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), cho biết trên thế giới mỗi năm có khoảng 13,4 triệu trẻ sinh non. Cứ 10 trẻ chào đời thì có một trẻ sinh thiếu tháng. Tại Việt Nam, số trẻ sinh non ước tính vượt 100.000 trường hợp mỗi năm.

Đáng chú ý, trẻ sinh non và nhẹ cân chiếm khoảng 19% mô hình bệnh tật ở trẻ sơ sinh, đồng thời liên quan đến hơn 50% nguyên nhân tử vong sơ sinh.

Những con số này cho thấy sinh non vẫn là vấn đề lớn trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Trẻ chào đời quá sớm thường có cơ thể chưa hoàn thiện, dễ gặp các vấn đề về hô hấp, dinh dưỡng, điều hòa thân nhiệt và nhiều biến chứng khác.

Nhiều trẻ sinh cực non, cân nặng dưới 500 gram được cứu sống

Những năm gần đây, ngành y tế Việt Nam đạt nhiều tiến bộ trong lĩnh vực hồi sức và chăm sóc trẻ sơ sinh. Các bệnh viện chuyên khoa sản, nhi từng bước làm chủ kỹ thuật điều trị chuyên sâu, giúp tăng cơ hội sống cho những trẻ sinh non có tình trạng rất nặng.

Tại Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng, các bác sĩ đã tiếp nhận và điều trị nhiều trường hợp sinh cực non, từ 23-24 tuần tuổi thai, cùng những trẻ có cân nặng cực thấp khi chào đời hoặc mắc bệnh lý bẩm sinh phức tạp.

Nhiều bệnh viện trên cả nước cũng đã cứu sống thành công những trẻ có cân nặng khi sinh dưới 500 gram.

Các kết quả này cho thấy năng lực hồi sức sơ sinh ngày càng được nâng cao. Bên cạnh đó, việc cập nhật hướng dẫn chuyên môn, đầu tư trang thiết bị và cải thiện phương pháp nuôi dưỡng đã góp phần nâng cao chất lượng điều trị.

Một dấu mốc đáng chú ý trong lĩnh vực chăm sóc sơ sinh là ngân hàng sữa mẹ đầu tiên tại Việt Nam được thành lập ở Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng vào năm 2017, góp phần cải thiện dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non và nhẹ cân.

Nguy cơ chậm phát triển có thể xuất hiện sau khi trẻ xuất viện

Dù vượt qua giai đoạn nguy hiểm và được trở về nhà, trẻ sinh non vẫn có thể đối mặt với những vấn đề lâu dài liên quan đến phát triển thể chất, thần kinh, vận động, ngôn ngữ và nhận thức.

Theo kết quả theo dõi tại Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng trên 65 trẻ sinh trước 34 tuần tuổi thai, được đánh giá ở mốc 12 tháng tuổi hiệu chỉnh, chỉ 20% thuộc nhóm nguy cơ thấp; 66,2% thuộc nhóm nguy cơ trung bình và 13,8% thuộc nhóm nguy cơ cao theo thang đánh giá BINS.

Các chuyên gia lưu ý, kết quả này không đồng nghĩa toàn bộ trẻ thuộc nhóm nguy cơ trung bình và cao đều đã mắc rối loạn phát triển. Tuy nhiên, đây là dấu hiệu cho thấy trẻ cần được sàng lọc và theo dõi thường xuyên.

Một nghiên cứu khác trên 169 trẻ sinh non, được đánh giá bằng thang đo Bayley-III ở thời điểm 12 và 24 tháng tuổi, ghi nhận 38% trẻ có kết quả nhận thức bình thường ở mốc 12 tháng nhưng được đánh giá có chậm phát triển khi kiểm tra lại ở mốc 24 tháng.

Điều này cho thấy một lần kiểm tra chưa đủ để phản ánh đầy đủ quá trình phát triển của trẻ. Một số bất thường có thể chưa biểu hiện rõ trong những tháng đầu đời mà chỉ được nhận diện khi trẻ lớn hơn.

Vì vậy, trẻ sinh non cần được đánh giá định kỳ về cân nặng, chiều cao, dinh dưỡng, thị giác, thính giác, vận động, ngôn ngữ và nhận thức. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, trẻ cần được tư vấn và can thiệp phù hợp với tình trạng cụ thể.

Chăm sóc Kangaroo giúp cải thiện kết quả điều trị

Bên cạnh kỹ thuật hồi sức chuyên sâu, phương pháp chăm sóc Kangaroo đang được chú trọng trong điều trị trẻ sinh non và nhẹ cân.

Đây là phương pháp da kề da giữa trẻ với mẹ hoặc người chăm sóc, giúp duy trì thân nhiệt, hỗ trợ nuôi dưỡng bằng sữa mẹ và cải thiện quá trình chăm sóc trẻ sơ sinh.

Một nghiên cứu quốc tế trên khoảng 3.200 trẻ sinh non có cân nặng từ 1.000 đến 1.799 gram cho thấy, chăm sóc Kangaroo ngay sau sinh giúp giảm khoảng 25% nguy cơ tử vong sơ sinh so với nhóm được chăm sóc theo phương pháp đối chứng.

Tại Bệnh viện Hùng Vương, trong năm 2025, có 81 trẻ từ 30 đến dưới 34 tuần tuổi thai được áp dụng phương pháp Kangaroo sớm.

Số liệu đánh giá tại bệnh viện ghi nhận thời gian nằm viện trung vị của nhóm được chăm sóc Kangaroo sớm là 8 ngày, trong khi nhóm không áp dụng phương pháp này là 21 ngày.

Kết quả cho thấy tiềm năng cải thiện chất lượng chăm sóc trẻ sinh non. Tuy nhiên, việc áp dụng cần căn cứ vào tình trạng sức khỏe của từng trẻ và tuân thủ hướng dẫn chuyên môn của nhân viên y tế.

Khoảng cách chăm sóc giữa các khu vực vẫn là thách thức

Mặc dù năng lực điều trị tại nhiều bệnh viện đã được cải thiện, công tác chăm sóc trẻ sinh non vẫn gặp khó khăn do sự chênh lệch về nhân lực, cơ sở hạ tầng và trang thiết bị.

Tại miền núi, vùng sâu, vùng xa và những khu vực có điều kiện kinh tế khó khăn, nhiều cơ sở y tế còn hạn chế về khả năng cấp cứu, hồi sức và điều trị chuyên sâu cho trẻ sơ sinh.

Theo số liệu được Bộ Y tế công bố tại hội thảo, tỷ lệ tử vong sơ sinh và tử vong trẻ dưới 5 tuổi tại những khu vực khó khăn vẫn cao khoảng hai lần so với vùng đồng bằng và đô thị.

Sự chênh lệch này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng của trẻ sinh non, đặc biệt khi trẻ cần được chuyển tuyến hoặc theo dõi trong thời gian dài.

Để khắc phục, các chuyên gia cho rằng cần tăng cường kết nối giữa bệnh viện chuyên khoa sản, nhi với cơ sở y tế tuyến dưới, trạm y tế và gia đình. Việc chăm sóc không nên kết thúc khi trẻ được xuất viện mà phải tiếp tục trong cộng đồng.

Gia đình cần được hướng dẫn về dinh dưỡng, cách theo dõi tăng trưởng và nhận biết những dấu hiệu bất thường. Trong khi đó, nhân viên y tế cơ sở cần có đủ kiến thức và năng lực để hỗ trợ cha mẹ, đồng thời kết nối trẻ với các dịch vụ chuyên khoa khi cần thiết.